Πλαγιώτικα ήθη κι έθιμα


Αγία Παρασκευή
Πλάγια Παιονίας
α) Πανηγύρι Αγίας Παρασκευής


Στις 26 Ιουλίου γιορτάζει το χωριό σε μεγαλόπρεπο πανηγύρι την πολιούχο Αγία Παρασκευή την προστάτιδα του χωριού Μπογάζκιοϊ, την εικόνα της οποίας έφεραν ευλαβικά οι πρόσφυγες του χωριού και την τιμούν με ιδιαίτερη ευλάβεια κάθε χρόνο.
   Οι εκδηλώσεις διατηρούνται ως έθιμο από το παρελθόν, από τότε που διαρκούσαν μέχρι και τρεις μέρες και προσέλκυαν το ενδιαφέρον ντόπιων και κοντοχωριανών που συμμετείχαν στις εκδηλώσεις μετακινούμενοι απ' τα χωριά τους με όποιο μέσο διέθεταν, ακόμα και με τα πόδια (ιδιαίτερα από τα χωριά Φανός και Χαμηλό που βρίσκονται πλησιέστερα).  
   Οι εκδηλώσεις γίνονται στην πλατεία και οργανώνονται από τους καταστηματάρχες που διατηρούν ψησταριές και καφενεία γύρω από το χώρο της πλατείας. Στα μέσα τις δεκαετίας του 2000, πέρα από τις ερασιτεχνικές κομπανίες που έπαιζαν λαϊκή μουσική μέχρι αργά τη νύχτα για τη διασκέδαση των κατοίκων κι αποτελούνταν από μουσικούς του χωριού, παρουσιάζονται, ιδιαίτερα κατά την παραμονή της γιορτής, και τοπικοί παραδοσιακοί σύλλογοι γειτονικών περιοχών χορεύοντας στην πλατεία δημοτικούς χορούς.    
   Παλαιότερα οι Πλαγιώτες για να τιμήσουν την γιορτή της Αγίας Παρασκευής, διοργάνωναν αγώνες παραδοσιακής πάλης με συμμετοχή παλικαριών από τη  γύρω περιοχή και έδιναν ως έπαθλα καλοθρεμμένα ζυγούρια.
Τα πανηγύρια των περιχώρων γιορτάζονται με την παρακάτω σειρά:
Στις 15 Αυγούστου γιορτάζει ο Ι.Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου του χωριού Εύζωνοι.
Στις 29 Αυγούστου γιορτάζει ο Ι.Ν. Αγίου Ιωάννου Προδρόμου του χωριού Φανός.
Στις 8 Σεπτεμβρίου γιορτάζει ο Ι.Ν. Γενεσίου της Θεοτόκου του χωριού Ειδομένης.
Στις 14 Σεπτεμβρίου γιορτάζει ο Ι.Ν. Υψώσεως Τιμίου Σταυρού του χωριού Χαμηλό.
Στις 26 Οκτωβρίου γιορτάζει ο Ι.Ν. Αγίου Δημητρίου του χωριού Δογάνης που χτίστηκε το 1750 και σήμερα είναι ανακαινισμένος.
Στις 26 Οκτωβρίου γιορτάζει ο Ι.Ν. Αγίου Δημητρίου του χωριού Σκρά.

Βίντεο από τις εκδηλώσεις στο πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής το 2009 στα Πλάγια (από τον Αστέριο Ιωαννίδη): http://www.youtube.com/watch?v=usDfxpK4QB4







Περιοχή Αγιάσματος Αγίας Παρασκευής.
Τμήμα του παλιού δρόμου Πλαγίων - Δρέβενου.




β) Αγίασμα της Αγίας Παρασκευής


Σε απόσταση 2 χιλιομέτρων νοτιανατολικά  από τα Πλάγια και σε ειδυλλιακή τοποθεσία,   με πλατάνια και ρέμα, υπάρχει το αγίασμα της Αγίας Παρασκευής. Την κατάφυτη εκείνη τοποθεσία διέσχιζαν παλαιότερα οι κάτοικοι των χωριών της περιοχής που κατευθύνονταν στο χωριό Δρέβενο και στη συνέχεια στην Αξιούπολη.  
   Οι παλαιότεροι θυμούνται τα μεγάλα γλέντια που γίνονταν εκεί αλλά και τις προτροπές των γονέων τους να τους φέρουν αγίασμα να ραντίσουν τα χωράφια για να γίνουν πιο γόνιμα, τα ζώα για να γίνουν πιο αποδοτικά και τις άτεκνες γυναίκες για να τεκνοποιήσουν.

   Σύμφωνα με την παράδοση και με ισχυρισμούς πολλών κατοίκων του χωριού, η Αγία Παρασκευή πριν κάθε μεγάλο γεγονός (πολέμους, θεομηνίες κλπ) εμφανιζόταν πάντα για να εμψυχώσει και να προστατέψει του κατοίκους από κάθε κακό.



 
Τα μνήματα του χωριού




γ) Στη μνήμη των νεκρών


Σύμφωνα με την παράδοση που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, την ημέρα της γιορτής του Σταυρού, στις 14 Σεπτεμβρίου και την ημέρα της γιορτής των Αγίων Θεοδώρων, που γιορτάζεται το πρώτο Σάββατο μετά την Καθαρά Δευτέρα (ψυχοσάββατο),  οι γυναίκες του χωριού πηγαίνουν και φροντίζουν τα μνήματα των νεκρών συγγενών τους, φτιάχνουν κόλλυβα και προσφέρουν αρτοσκευάσματα. Ο ιερέας του χωριού βρίσκεται κι εκείνος στα μνήματα και διαβάζει ευχές σε κάθε μνήμα υπέρ των νεκρών.



Βρύση "Δογάνη" στην περιοχή "Πλατάνια"
στη διαδρομή Ειδομένης - Πλαγίων






δ) Πρωτομαγιά

Τέμπερα σε βότσαλο


Κατά το έθιμο της πρωτομαγιάς οι χωρικοί συγκεντρωμένοι κατά συντροφιές, με τις οικογένειές τους, κατέβαιναν στα "Πλατάνια", στην βρύση Δογάνη, για να "πιάσουν το Μάη" όπως λέμε, όπου διασκέδαζαν στρώνοντας καταγής, ψήνοντας κρέατα μετα μουσικής και χορού, από το πρωί μέχρι το απόγευμα της μέρας. Το απόγευμα της πρωτομαγιάς γίνονταν "βόλτα" στον κεντρικό δρόμο, απ' όσους βρίσκονταν στα "Πλατάνια" που άρχιζε μεταξύ βρύσης Δογάνη κι έφτανε σχεδόν κοντά στον σιδηροδρομικό σταθμό Ειδομένης. 

   Όσοι δεν είχαν τα μέσα μετακίνησης για να μετακινηθούν ως τα "Πλατάνια", έσπευδαν στο πευκοδάσος του χωριού, στο γήπεδο, ή στην πλαγιά του υψώματος του "412". Από τη δεκαετία του ’90, πολλοί χωριανοί, την πρωτομαγιά, σπεύδουν για το έθιμο και στην περιοχή της γέφυρας του ρέματος Κοντζά Ντερέ και στη λίμνη Μεταλλείου.

Το "Μεγάλο Ρέμα" (Κοτζά ντερέ)





ε) Οι φωτιές του Αι Γιαννιού στις 23 Ιουνίου


Στις 24 Ιουνίου έχουμε την γενέθλια εορτή του Αϊ-Γιάννη του Πρόδρομου:«Τ’ Αϊ-Γιαννιού του Λαμπαδάρη», εξ ου και το όνομα που δίνεται στον Ιούνιο«Αϊ-γιαννίτης» ή «Αγιογιαννίτης». Η γιορτή του είναι ταυτισμένη με δύο κύκλους εθίμων: με τον Κλήδονα αλλά και με τις φωτιές που ανάβονται την παραμονή της εορτής στις 23 Ιουνίου. Στο χωριό, τις φωτιές τις άναβαν το απόγευμα της παραμονής του Αι Γιαννιού σε κάθε γειτονιά και ιδιαίτερα στον κεντρικό δρόμο του χωριού. Μέχρι αργά τη νύχτα, η νεολαία του χωριού  ξεφάντωνε πηδώντας, σύμφωνα με το έθιμο, πάνω από τις αναμμένες φωτιές. 








στ) Αγίασμα του Προφήτη Ηλία στο "412"


Στην γιορτή του Προφήτη Ηλία, με παλλαϊκή συμμετοχή ως επί το πλείστον από τα χωριά Φανός και Πλάγια, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’80, οι κάτοικοι του χωριού ανηφόριζαν το ύψωμα "412" κι έφταναν στην κορυφή του, όπου βρίσκεται στρατιωτικό φυλάκιο, στο χώρο του οποίου υπάρχει το αγίασμα και ναϊδριο του Προφήτη Ηλία. Στο φυλάκιο, τις πρωινές ώρες, οργανώνονται θρησκευτικές εκδηλώσεις, με την έλευση ιερέα, τοπικών επισήμων  και βαθμοφόρων του στρατού. Στα πλαίσια των εκδηλώσεων, υπήρχε δυνατότητα να σεργιανίσουν οι επισκέπτες την ευρύτερη περιοχή μέσα από το παρατηρητήριο του φυλακίου με τη βοήθεια στρατιωτικού τηλεσκοπίου.


Καράσιναν το έτος 1917.



ζ) Κυριακάτικη βόλτα


Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980, συνηθίζονταν τ' απογεύματα τις Κυριακές να μαζεύεται η νεολαία του χωριού στην περιοχή του γηπέδου και να διοργανώνονται ερασιτεχνικοί ποδοσφαιρικοί αγώνες από τους σχετικούς με το άθλημα και απ' όσους έπαιζαν σε ερασιτεχνικές ομάδες της Θεσσαλονίκης, μιας και ένα μεγάλο μέρος των πλαγιωτών ζουν στη Θεσσαλονίκη και ιδιαίτερα στη δυτική πλευρά της πόλης.
   Με τη λήξη του αγώνα, κι ενώ κατέφταναν κι οι νεαρές Πλαγιώτισες, ποδοσφαιριστές και θεατές του αγώνα έσπευδαν να ετοιμαστούν για την κυριακάτικη βόλτα.


   Ο δρόμος της "βόλτας" ήταν το κομμάτι της διαδρομής Πλαγίων - Ειδομένης κι έφτανε, μετά το αμπέλι του Τζουρτζουκλή, μέχρι την πρώτη μεγάλη στροφή για την Ειδομένη. Το σούρουπο κάθε Κυριακής, το κομμάτι εκείνο του κεντρικού δρόμου γινόταν δύσκολα προσπελάσιμο από τα αυτοκίνητα λόγω της μεγάλης κοσμοσυρροής. Συγχωριανοί ανεξαρτήτως ηλικίας διάλεγαν τη "βόλτα" για την κυριακάτικη ψυχαγωγία τους, ενώ παράλληλα με τον κεντρικό δρόμο, έπαιρναν ζωή και οι κούνιες του παλιού νηπιαγωγείου και τα "Πεύκα", το παρακείμενο δασάκι όπου πλέκονταν τα τοπικά ειδύλλια. Εκείνο το κομμάτι του δρόμου, για όσους έζησαν τη "βόλτα", περνώντας το, θυμίζει ακόμα Κυριακάτικο απόγευμα! 



Πλαγιώτες σε γαμήλιο γλέντι
(Στα Πλάγια τη δεκαετία του '60)
   


η) Μαθητικές παραστάσεις


Οι μαθητές του σχολείου, τις εποχές που πλεόναζαν σε όλες τις τάξεις του Δημοτικού, κατά τις εθνικές γιορτές αλλά και κατά το τέλος της σχολικής χρονιάς, με μέριμνα των διδασκόντων, έδιναν παραστάσεις μπροστά στο κοινό, είτε σε μορφή θεατρικών δρώμενων μέσα στο κτήριο του σχολείου, είτε σε μορφή γυμναστικών επιδείξεων κατά την αποφοίτηση, στο χώρο του προαύλιου. Επίσης κατά τις εθνικές γιορτές παρέλαυναν στον κεντρικό δρόμο του χωριού μετά τις εκδηλώσεις κατάθεσης στεφάνου στο μνημείο πεσόντων που βρισκόταν παλαιότερα -απέναντι από το γραφείο της παλιάς κοινότητας- στο μέσο του χώρου της σημερινής παιδικής χαράς. 



Σχολείο Πλαγίων - Μαθητική παράσταση την 25η Μαρτίου 1969



Σχολείο Πλαγίων - Μαθητική παράσταση την 25η Μαρτίου 1969




θ)Παίζοντας ελληνο-κομίτατζη


Το ελληνο-κομίτατζη ήταν ομαδικό παιχνίδι που παιζόταν από παιδιά κι εφήβους από τα χρόνια του μεσοπολέμου τις  νύχτες μέχρι και τη δεκαετία του ’80. Ήταν παρόμοιο με το κρυφτό, με τι διαφορά ότι  αποτελούνταν από δυο μεγάλες ομάδες παιδιών που οι μεν κρύβονταν κι οι δε τους αναζητούσαν.
Πεδίο δράσης των ομάδων ήταν ολόκληρο το χωριό. Τις κρυψώνες αποτελούσαν οι προσβάσιμοι αχυρώνες, οι πλατφόρμες των τρακτέρ, οι κοτάρες (κατασκευές από ξύλο και συρμάτινο πλέγμα που χρησίμευαν στη φύλαξη καλαμποκιού), οι μπαξέδες, τα γεφύρια των ρεμάτων δίπλα στον κεντρικό δρόμο, τα προαύλια του σχολείου και του νηπιαγωγείου, τα ερείπια γκρεμισμένων σπιτιών κλπ.   
Κάθε ομάδα είχε έναν αρχηγό, αν ανακάλυπταν τον αρχηγό της ομάδας που κρυβόταν εμφανίζονταν ως ηττημένη ολόκληρη η ομάδα κι υποχρεούνταν εκείνη πια να αναζητά την αντίπαλή της. Οποιονδήποτε άλλον ανακάλυπταν από την ομάδα που κρυβόταν, εκείνος έμενε εκτός παιχνιδιού μέχρι να βρεθεί ο αρχηγός του. 

Οι «καμένοι» συγκεντρώνονταν στην πλατεία και προσπαθούσαν κρυφά και φυσικά άτυπα, με προκαθορισμένα σημάδια και συνθηματικά να βοηθήσουν τις κινήσεις του αρχηγού τους για ν’ αποφύγει την ανακάλυψή του από τους διώκτες του.






"ΑΝΑΣΤΑΣΗ" το 2010 στα Πλάγια



                                                                               ₪


ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΟ 2009  ΣΤΑ ΠΛΑΓΙΑ





 ₪