Από τις Αλύτρωτες Πατρίδες στο Καράσιναν

Χάρτης περιοχής Κωνσταντινούπολης
Δυτικά της Πόλης σημειωμένα στο χάρτη το Αρναούτκιοϊ και το Μπογάζκιοϊ




Στο δρόμο της προσφυγιάς


Στις αρχές του 20ου αιώνα σημειώνονται βίαιες μετακινήσεις του ελληνικού στοιχείου είτε με τη μορφή αιματηρών διωγμών είτε με ανταλλαγή πληθυσμών από τις πατρογονικές τους εστίες της Μικρασίας, του Πόντου, της Ανατολικής Θράκης και της Ανατολικής Ρωμυλίας.
 

Σχετικά με την τύχη των κατοίκων της Ανατολικής Θράκης αναφέρει η Μητρόπολη Δέρκων: Το 1924, στα πλαίσια της ανταλλαγής των πληθυσμών της Συνθήκης της Λωζάννης (1923), οι κάτοικοι των χωρίων της Μητροπόλεως Δέρκων: Αβάσσο η Αβάσκιοϊ, Αγιασματάκι, Άγιος Γεώργιος (Αζατλή), Αη Πας, Άκαλαν, Αρναούτκιοϊ, Αμπαρλή, Βελιγράδι, Γαλατάρια, Γρύπες (Τσιφούτμπουργαζ), Ερμενίκιοϊ, Καλλιώ, Καλφά, Καστανιές, Κεφελίκοϊ, Κιουτσούκιοϊ, Λαζάρκιοϊ, Λίτρες, Μακροχώρι, Μικρός Τσεκμετζές, Μπαχτσέκιοϊ, Μπογάζκιοϊ, Νιχωράκι, Ντομούζδερε (Gümüşdere), Νύμφαι, Οκλαλή, Πύργος, Σαφρά, Τζελέπκιοϊ, Τζεμπετζή, Τσιφλίκιοϊ και Φαναράκι αναγκάστηκαν να λάβουν το δρόμο της προσφυγιά στην Ελλάδα και να δημιουργήσουν νέα χωριά η να εγκατασταθούν σε υφιστάμενες κοινότητες και πόλεις. 
 



Χάρτης της περιοχής Αρναούτκιοϊ του 1850


 Στην ιστοσελίδα του Δήμου Αξιουπόλεως αναφέρεται σχετικά με την σύσταση του ελληνικού πληθυσμού των Πλαγίων: Οι πρώτοι κάτοικοι του χωριού -190 οικογένειες, 779 άτομα- ήταν πρόσφυγες που ήρθαν στο χωριό μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Οι μισοί πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη και τα χωριά Μπογάζκιοϊ, Μακρύκιοϊ, Πύργο, Αρναούκιοϊ, Πάψο και Κωνσταντινούπολη και οι υπόλοιποι από τη χερσόνησο της Κυζίκου και συγκεκριμένα από το χωριό Αρτάκη της Μικράς Ασίας.

   Ένα μέρος των προσφύγων αφίχθηκε αρχικά στην περιοχή της Λαμίας απ’ όπου και προωθήθηκε στο Καρασινάν. Ένα άλλο μέρος των προσφύγων εγκαταστάθηκε αρχικά στην περιοχή των Καϊλαριών (Πτολεμαίδας) αλλά λόγω των κακών κλιματικών συνθηκών και υγιεινής (ελονοσία κλπ) μετοίκησε στο Καρασινάν και στη συνέχεια ένα μέρος αυτών από το Καράσιναν στο Πέτροβο Κιλκίς (Άγιος Πέτρος). Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του χωριού Άγιος Πέτρος, το 1925 οι πρόσφυγες  ήρθαν σε 2 δόσεις κι εγκαταστάθηκαν στο χωριό Άγιος Πέτρος. Το 1929 ήρθαν κι οι λεγόμενοι Καρασινιώτες.



Πριν το Καράσιναν στα Καϊλάρια


 Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του Δήμου Φιλώτα, η ιστορία της προσφυγικήςκοινότητας του Φιλώτα Νομού Φλώρινας διαγράφεται ανάγλυφα από τις προφορικές μαρτυρίες των ίδιων των κατοίκων. Οι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στο χωριό Τσαλτζιλάρ (Φιλώτας) ξεριζωμένοι από τα:
Αυδήμι (Ανατολικής Θράκης)
Σούρμενα, Οφις (Πόντος)
Μπογάζκιοι (Ανατολικής Θράκης)
Φλογητά Ικονίου Μικράς Ασίας (Κονιαληληδες)
Γιολτζίκ (Ανατολικής Θράκης)
Εγκαταστάθηκαν στον Φιλώτα μετά τη συμφωνία υποχρεωτικής Ανταλλαγής, που υπογράφτηκε από την Ελλάδα και την Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1923. αρχικά αποβιβάστηκαν στην Θεσσαλονίκη έμειναν για λίγο καιρό στην Καλαμαριά και στο Χαρμάνκιοι (Ελευθερία - Κορδελιό) και έπειτα επέλεξαν ως τόπο μόνιμης εγκατάστασης τους εδώ κι εβδομήντα τόσα χρόνια, φτωχοί και αλύγιστοι, τον Φιλώτα. Στον Φιλώτα κατοικούσαν Τούρκοι πριν έρθουν και εγκατασταθούν οι ξεριζωμένοι πρόσφυγες από την Θράκη, τον Πόντο και την Μικρά Ασία. Τα πρώτα χρόνια ήταν δύσκολα, γρήγορα όμως οι πρόσφυγες προσαρμόστηκαν στη νέα τους πατρίδα και άρχισαν να καλλιεργούν τα μουλσουμανικά κτήματα που τους παραχώρησε η Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων Ε.Α.Π. Έχτισαν σχολεία και αρκετές οικογένειες εγκαταστάθηκαν σε σπίτια που τους έχτισε η Ε.Α.Π. στο χωριό. Μαζί με τις άλλες μνήμες των χαμένων πατρίδων κουβαλούσαν από τον τόπο της γέννησης τους τα ιερά κειμήλια των εκκλησιών. Στο χωριό υπάρχουν τρεις εκκλησίες του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Βασιλείου και της Αγίας Παρασκευής, όπου τοποθετήθηκαν οι παλιές εικόνες και τα ιερά κειμήλια. Η σημερινή εικόνα του χωρίου δεν θυμίζει τίποτα από εκείνο τον προσφυγικό συνοικισμό του μεσοπολέμου, γεγονός που προδίδει την εργατικότητα και την προκοπή των κατοίκων.

   Σύμφωνα με τον Ανακεφαλαιωτικό Πίνακα της ΕΑΠ/ Γενική Διεύθυνση Εποικισμού Μακεδονίας/ Γραφείο Στατιστικής, που περιλαμβάνεται στο βιβλίο  του Ευστάθιου Πελαγίδη «Η αποκατάσταση των προσφύγων στη Δυτική Μακεδονία» Εκδ. Αφοί Κυριακίδη – 1994, οι εγκατεστημένες οικογένειες στην περιφέρεια του Κιλκίς μέχρι το τέλος του 1925 ήταν:

Υποδιοίκηση Γουμενίτσης  -  Εγκατεστημένοι πρόσφυγες
Αριθμός συνοικισμών     Οικογένειες        Άτομα
                 27                       2.793               10.000

Υποδιοίκηση Κιλκίς   - Εγκατεστημένοι πρόσφυγες

Αριθμός συνοικισμών     Οικογένειες          Άτομα
              159                      11.325                38.496

   



Από την εκκένωση της περιοχής Τσατάλτσας το 1924

Φωτογραφία από ιστοσελίδα: http://easternthrace1922.blogspot.com/





Εγκατάσταση προσφύγων στην περιοχή της Παιονίας

Ο συνολικός αριθμός των προσφύγων κατά την απογραφή του 1928 ήταν 1.221.849 άτομα (589.418 ή 48,24% άρρενες και 632.431 ή 51,76% θήλεις). Ως προς τον πραγματικό πληθυσμό της χώρας, που ανερχόταν σε 6.204.684 άτομα, οι πρόσφυγες αποτελούσαν το 19,68% του συνόλου.


Από τους 638.253 (314.423 ή 49,26% άρρενες και 323.830 ή 50,74% θήλεις) πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στη Μακεδονία, 99.658 (52.031 ή 52,21% άρρενες και 47.627 ή 47,79% θήλεις) ήρθαν πριν τη Μικρασιατική Καταστροφή και 538.595 (262.392 ή 48,72 άρρενες και 276.203 ή 51,28% θήλεις) ήρθαν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Η Ε.Α.Π. εγκατέστησε στην επαρχία Παιονίας (Αξιουπόλεως) 4.073 προσφυγικές οικογένειες / 15.315 άτομα σε 36 οικισμούς (συνοικισμούς).

Τα στοιχεία προέρχονται από το βιβλίο: Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων – Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών Μακεδονίας με τας νέας ονομασίας – Θεσσαλονίκη – 1928

Μεταφορά από την ιστοσελίδα:  http://www.lithoksou.net/p/egkatastasi-prosfygon-grafeio-aksioypoleos

Μετονομασία
Παλαιά Ονομασία
Οικογένειες
Άτομα
Μικτό / Προσφυγικό
Άγιος Πέτρος
Πέτροβον
101
434
μικτό
Ακροποταμιά
Γιαχαλή
97
377
προσφυγικό
Ανθόφυτον
Σαρή Παζάρ
115
417
προσφυγικό
Αξιούπολις
Βοέμιτσα
216
901
μικτό
Αξιοχώριον
Βαρδαρόφτσα
126
451
προσφυγικό
Άσπρος
Αμάτοβον
175
621
προσφυγικό
Βαλτοτόπι
Δάμποβον
89
318
προσφυγικό
Γερακώνας
Γερακάρτσι
55
192
μικτό
Γοργόπη
Γοργόπ
123
533
μικτό
Γουμένισσα
Γουμένιτσα
427
1676
μικτό
Γρίβας
Κρίβα
16
79
μικτό
Δασερόν
Ορμάνοβον
14
72
προσφυγικό
Δογάνη
Σλοπ
27
113
μικτό
Ειδομένη
Σέχοβον
49
173
μικτό
Εύζωνοι
Ματσίκοβον
100
385
μικτό
Εύρωπος
Ασκιλάρ
388
1393
προσφυγικό
Καμπόχωρο
Βαλγάτσι
65
221
μικτό
Καστανάς
Καρά Ογλού
56
225
προσφυγικό
Μεσιά
Μπαμπά Κιόι
88
358
μικτό
Μικρόν Δάσος
Σμολ
93
360
προσφυγικό
Ομαλό
Ράμνα
15
44
μικτό
Πεντάλοφον
Πέτγας
27
104
προσφυγικό
Πευκόδασο
Ορέβιστα
120
352
προσφυγικό
Πλαγιά
Καρασινάν
190
779
προσφυγικό
Πλατάνι
Μπαγιάλτσα
67
243
μικτό
Πολύκαστρον
Καρασούλι
392
1363
μικτό
Πολύπετρον
Κασίνοβον
42
168
μικτό
Πρόχωμα
Δογανδζή
165
592
προσφυγικό
Πύλη
Δρέβενον
31
104
προσφυγικό
Ρύκια
Ορυζάρτσι
106
434
μικτό
Στάθης
Τοσίλοβον
30
113
μικτό
Φανός
Μαγιαδάγ
146
582
προσφυγικό
Φιλλυριά
Λιμπάχοβον
69
234
μικτό
Χαμηλό
Αλτσάκ
44
125
προσφυγικό

Ίσβορον
47
180
προσφυγικό

Τούμπα
162
599
μικτό




Δημοσιεύματα της εφημερίδας ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ της 21/9/1924 διαμαρτυρίας που περιγράφει επεισόδια στον Αγιο Πέτρο Κιλκίς μεταξύ ντόπιων και προσφύγων και της 26/9/1924 που απαντά στη διαμαρτυρία. 








Πατρίδες που δεν ξεχνάνε οι Πλαγιώτες


Με τους τουρκικούς διωγμούς και την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Τουρκίας κι Ελλάδας ξεκληρίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα ολόκληρος ο ελληνισμός της Ανατολής. Από τα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης, κατά μήκος του ποταμού Alibey, από περιοχές γύρω από το δάσος του Βελιγραδίου στα βόρεια της Πόλης, από τις ρωμαίικες γειτονιές της Κωνσταντινούπολης, αλλά και από τις απέναντι από την Πόλη ακτές, της Μικράς Ασίας, όπου η χερσόνησος του Κυζίκου, σκόρπισαν διωγμένοι Έλληνες, χάνοντας τις πατρογονικές εστίες τους κι ήρθαν, πολλοί από εκείνους, σαν πρόσφυγες στα Πλάγια που τότε είχαν το τοπωνύμιο Καράσιναν.



   Οι Πλαγιώτες που βρέθηκαν μακριά από τις πατρογονικές εστίες τους, έφεραν μαζί τους τις παραδόσεις και τα έθιμα των χωριών τους μαζί με τα λιγοστά κειμήλια που έμειναν να τους θυμίζουν την Κωνσταντινούπολη και την Κύζικο. Οι σύγχρονοι Πλαγιώτες που δεν έζησαν τον ξεριζωμό, γνωρίσανε το Αρναούτικιοϊ, το Μπογάζκιοϊ, τον Πύργο, την Πάνορμο, την Αρτάκη μέσα από τις ιστορίες των παππούδων τους.  Παρακάτω παρατίθενται πληροφορίες που υπάρχουν σήμερα στο διαδίκτυο  για τις Αλησμόνητες Πατρίδες των Πλαγιωτών:   

Περιοχές της Ανατολικής Θράκης


Τα χωριά της Ανατολικής Θράκης από τα οποία προήλθαν οι ανταλλάξιμοι Πλαγιώτες, δεν είχαν συμπεριληφθεί στην ελληνική ζώνη ελέγχου, όταν το 1920 η συνθήκη των Σεβρών παραχωρούσε στην Ελλάδα την Ανατολική Θράκη. Η υπόλοιπη περιφέρεια Κωνσταντινουπόλεως είχε τεθεί υπό τον έλεγχο της Αντάντ.  Τα όρια της ελληνικής επικράτειας έφταναν μέχρι το χωριό Hadimkoy, απόσταση γύρω στα 15 χιλιόμετρα από τις δυτικότερες αλύτρωτες πατρίδες των Πλαγιωτών.

   Τον Ιούνιο του 1924 οι Έλληνες των παρακάτω χωριών, οι παππούδες μας, όπως και οι συμπατριώτες μας ολόκληρης της Ανατολικής Θράκης, ξεριζώνονται από τις πατρίδες που κατάγονταν, με την απόφαση για την ανταλλαγή των πληθυσμών και ξεκινούν για την Ελλάδα.


1. Το Αρναούτκιοϊ ή Παπσού (Arnavutköy)

   Ήταν ένα χωριό ελληνικό που προϋπήρχε από τον 19ο αιώνα. (Δείτε το χωριό στο χάρτη ΕΔΩ). Προ της ανταλλαγής πληθυσμών ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων. Το Αρναούτκιοϊ (Arnaout kevi σε χάρτη του 1850), (Arnautkioi σε χάρτη του 1890) είναι χωριό της περιοχής της Κωνσταντινούπολης και βρίσκεται σε υψόμετρο 158 μέτρων, 25 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του αεροδρομίου Ataturk της Κωνσταντινούπολης με γεωγραφικό στίγμα: 41°11'8"N, 28°44'21"E. Η ευρύτερη περιοχή σήμερα υπάγεται στο βορειοδυτικό τμήμα της επαρχίας Gaziosmanpasa. Το Αρναούτκιοϊ δεν πρέπει να συγχέεται με τη συνοικία της Πόλης, Αρναούτκιοι (Μέγα Ρέμα), της περιοχής Μπεσίκτας. Είναι χτισμένο βόρεια του δάσους Samlar και υπάγεται στο βορειοδυτικό τμήμα της επαρχίας Gaziosmanpasa. 
Κατά την ανταλλαγή πληθυσμών οι κάτοικοι του Αρναούτκιοϊ εγκαταστάθηκαν στο χωριό Πλάγια Παιονίας του Κιλκίς, στο χωριό Άγιος Πέτρος του Κιλκίς, στο χωριό Διονυσίου στη Χαλκιδική και στην κωμόπολη Πέλλα.


2. Το Μπογάζκιοϊ (Boğazköy) 

   Προ της ανταλλαγής πληθυσμών ήταν αμιγώς ελληνικό χωριό κι ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων. (Δείτε το χωριό στο χάρτη ΕΔΩ). Το Μπογάζκιοϊ δεν πρέπει να συγχέεται με το χωριό Bogazkoy της περιοχής Corum της Τουρκίας που βρίσκεται κοντά στην Άγκυρα, ούτε με τη συνοικία της Πόλης Μπογιατζίκιοϊ (Βαφειοχώρι).   Το Μπογάζκιοϊ είναι χτισμένο στην ανατολική όχθη του ποταμου Alibey, 2,8 χιλιόμετρα βορειοανατολικά από το Αρναούτκιοϊ και 23 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του αεροδρομίου Ataturk της Κωνσταντινούπολης. Υπάγεται στο νομό Κωνσταντινουπόλεως, στην επαρχία Gaziosmanpasa κι έχει γεωγραφικό στίγμα: 41°10'59"N, 28°46'20"E και υψόμετρο 69 μέτρα.
Κατά την ανταλλαγή πληθυσμών οι κάτοικοι του Μπογάζκιοϊ εγκαταστάθηκαν στο χωριό Φιλώτας της Πτολεμαΐδας, στο χωριό Πλάγια Παιονίας του Κιλκίς , στο χωριό Άγιος Πέτρος του Κιλκίς και στο χωριό Νέα Ραιδεστός της Θεσσαλονίκης.



3. Το Αγιασματάκι (Taşoluk)

   Προ της ανταλλαγής πληθυσμών ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων. (Δείτε το χωριό στο χάρτη ΕΔΩ). Βρίσκεται 2,5 χιλιόμετρα Βορειοδυτικά από το Αρναούτκιοϊ κα 26 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του αεροδρομίου Ataturk της Κωνσταντινούπολης.
 Το Αγιασματάκι υπάγεται στο βορειοδυτικό τμήμα της επαρχίας Gaziosmanpasa κι έχει γεωγραφικό στίγμα: 41°11'57"N, 28°42'53"E και υψόμετρο 88 μέτρα.
Κατά την ανταλλαγή πληθυσμών οι κάτοικοι του χωριού Αγιασματάκι εγκαταστάθηκαν στα χωριά της περιοχής Πτολεμαΐδας.


4. Το Ιμβροχώρι (Imrahor)

   Προ της ανταλλαγής πληθυσμών ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων. (Δείτε το χωριό στο χάρτη ΕΔΩ). Βρίσκεται 3,7 χιλιόμετρα Βορειοδυτικά από το Αρναούτκιοϊ κα 28 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του αεροδρομίου Ataturk της Κωνσταντινούπολης. Το Ιμβροχώρι υπάγεται στο βορειοδυτικό τμήμα της επαρχίας Gaziosmanpasa κι έχει γεωγραφικό στίγμα: 41°13'7"N, 28°44'38"E και υψόμετρο 87 μέτρα. 



5. Ο Άγιος Γεώργιος (Azatli)

   Προ της ανταλλαγής πληθυσμών ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων. Δείτε το χωριό στο χάρτη ΕΔΩ). Βρίσκεται 11 χιλιόμετρα νότια από το Αρναούτκιοϊ και 13 χιλιόμετρα βoρειoδυτικά του αεροδρομίου Ataturk της Κωνσταντινούπολης. Ο Άγιος Γεώργιος υπάγεται στην επαρχία Gaziosmanpasa κι έχει γεωγραφικό στίγμα: 41°5'0"N, 28°45'0"E και υψόμετρο 114 μέτρα. 


6. Ο Πύργος (Kemerburgaz)

   Προ της ανταλλαγής πληθυσμών ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων. (Δείτε το χωριό στο χάρτη ΕΔΩ). Βρίσκεται δυτικά από το Δάσος του Βελιγραδίου, 14 χιλιόμετρα ανατολικά από το Αρναούτκιοϊ και 22 χιλιόμετρα βoρειoδυτικά του αεροδρομίου Ataturk της Κωνσταντινούπολης. Ο Πύργος υπάγεται στο νομό Κωνσταντινουπόλεως κι έχει γεωγραφικό στίγμα: 41°9'34"N, 28°54'46"E και υψόμετρο 59 μέτρα.




  Περιοχές της Μικράς Ασίας


1. H Αρτάκη (Erdek)

  Είναι παράλια κομώπολη στη θάλασσα του Μαρμαρά. (Δείτε την κωμόπολη στο χάρτη ΕΔΩ).  Πριν τους τουρκικούς διωγμούς και την προσφυγιά των Ελλήνων ανήκε στη Μητρόπολη Κυζίκου. Βρίσκεται νοτιοδυτικά της Κωνσταντινούπολης στα απέναντί της παράλια της θάλασσας του Μαρμαρά, 18 χιλιόμετρα Βορειοδυτικά από το Αεροδρόμιο της Πανόρμου και 110 χιλιόμετρα Δυτικά – Βορειοδυτικά της Προύσας (Bursa). Η Αρτάκη υπάγεται στο νομό Μπαλίκεσιρ (Balikesir) κι έχει γεωγραφικό στίγμα: 40°23'52"N, 27°47'44"E και υψόμετρο 13 μέτρα.

Σχετική ιστοσελίδα:  



2. H Πάνορμος (Bandirma)

    Είναι παραλιακή πόλη στη θάλασσα του Μαρμαρά. (Δείτε την πόλη στο χάρτη ΕΔΩ).   Οι κάτοικοι της πόλης την αποκαλούσαν Πάντερμο. Πριν τους τουρκικούς διωγμούς και την προσφυγιά των Ελλήνων, ανήκε στην Μητρόπολη Κυζίκου. Βρίσκεται νοτιοδυτικά της Κωνσταντινούπολης στα απέναντί της παράλια της θάλασσας του Μαρμαρά, 3,8 χιλιόμετρα βόρεια από το Αεροδρόμιο της Πανόρμου και 54 χιλιόμετρα Δυτικά –Βορειοδυτικά της Προύσας (Bursa). Η Πάνορμος υπάγεται στο νομό Μπαλίκεσιρ (Balikesir) κι έχει γεωγραφικό στίγμα: : 40°21'8"N, 27°58'36"E και υψόμετρο 46 μέτρα.

Σχετική ιστοσελίδα: