Αλησμόνητες πατρίδες των Πλαγιωτών: Η Μισόπολη ή Μεσαίπολη της επαρχίας Προύσας (Aydinpinar)












Χάρτης της περιοχής Προποντίδας. Δεξιά χαμηλά στην κόκκινη κουκίδα βρίσκεται η περιοχή της Μεσαίπολης. Η φωτογραφία προέρχεται από την ιστοσελίδα http://nea-propontida.blogspot.com/2014/10/blog-post_708.html


Μισόπολη ή Μεσόπολη ή Μεσαίπολη - Η Μισόπολη βρίσκεται 20 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Προύσας, 78 χιλιόμετρα νότια του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και 95 χιλιόμετρα ανατολικά της Αρτάκης. Υπήρξε μια από τις 14 κοινότητες της Μητροπόλεως Προύσης[1] που ο πληθυσμός της διώχθηκε στην Ελλάδα με τη συνθήκη της Λωζάνης το 1923.[2]


Ανθρωπογεωγραφία 


Κωμόπολη ανατολικά του αμαξιτού δρόμου ΠρούσαςΜουδανιών και σε απόσταση 5 χλμ. από τα Μουδανιά, σε μία χαράδρα. Η μουσουλμανική ονομασία του οικισμού ήταν Μεσέ Μπολού (έτσι αναφερόταν και στα επίσημα οθωμανικά έγγραφα). Η σημερινή του ονομασία είναι Aydinpinar. Το ελληνικό όνομα του οικισμού –και στα επίσημα εκκλησιαστικά έγγραφα– ήταν Μισόπολη ή Μυσόπολη ή Μεσόπολη. Σύμφωνα με τον Σάββα Ιωαννίδη (αναφέρει σχετικά ο Βενέδικτος Φ. Αδαμαντιάδης αλλά και η Σία Αναγνωστοπούλου, η οποία εξετάζει την περίπτωση της Μισόπολης στο πλαίσιο των οικισμών της Βιθυνίας με μακρά παράδοση ελληνορθόδοξων πληθυσμών), η Μισόπολη κατοικήθηκε από εποίκους από τη Θεσσαλία περίπου το 1500. 

Σχετικά με το όνομα της κωμόπολης ο Ιωαννίδης εισήγαγε τη γραφή «Μυσόπολις» αντί της γραφής «Μεσαίπολις», η οποία αναφερόταν στα επίσημα έγγραφα της μητρόπολης, πιστεύοντας ότι η λέξη παράγεται από το «Μυσών πόλις», αφού η περιοχή θεωρούνταν ότι ανήκε στη Μυσία. Ο Ιωαννίδης ισχυρίζεται ότι την ίδια προέλευση έχει και το όνομα του κοντινού μουσουλμανικού χωριού Μυσέ-κιοϊ, όπως και των μουσουλμανικών χωριών δίπλα στον ποταμό Nilufer, των Μυσή-μπαγλαρί (αμπέλια του Μυσή). Αντίθετα, ο Hammer σε περιγραφή του ταξιδιού του στην Προύσα αναφέρεται στο όνομα της κωμόπολης εξηγώντας ότι αυτό σημαίνει «μισή πόλις». Η ερμηνεία του Hammer συμφωνεί με προφορική παράδοση των κατοίκων, η οποία ανέφερε ότι πράγματι η πόλη καταστράφηκε κάποτε από ληστές και έμεινε μισή: εξ ου και το όνομά της. Τέλος, οι Μ. Κλεώνυμος και Χ. Παπαδόπουλος θεωρούν ότι το όνομα το οφείλει η κωμόπολη στη «μεσόγειο» θέση της. Σύμφωνα με μια άλλη ερμηνεία, η κωμόπολη χτίστηκε μέσα στη χαράδρα από το φόβο των ληστών που την είχαν καταστρέψει. Πάντως, φαίνεται ότι η πόλη αποτελούσε συνέχεια αρχαίου οικισμού: Οι κάτοικοι ανακάλυπταν κατά καιρούς διάφορα αρχαιολογικά ευρήματα, ενώ τα μάρμαρα ενός αρχαίου τάφου τα χρησιμοποίησαν για την κατασκευή της εκκλησίας τους. 

Ο πληθυσμός της Μισόπολης στις αρχές του 20ού αιώνα έφθανε περίπου τις 350 οικογένειες, όλες ελληνορθόδοξες. 

















Ερειπωμένη εκκλησία της Μισόπολης. 
Πηγή Φωτογραφίας: Ιστοσελίδα yesilbursadergisi.com


Διοικητική και εκκλησιαστική εξάρτηση– Θρησκεία – Εκπαίδευση


Σύμφωνα με τα στοιχεία που διαθέτουμε για τις αρχές του 20ού αιώνα, η Μισόπολη υπαγόταν απευθείας στο καϊμακαμλίκι των Μουδανιών, που ανήκε στο βιλαέτι της Προύσας. H κοινότητα διοικούνταν από ένα μουχτάρη (muhtar) σε συνεργασία με 2-3 συμβούλους, τους αζάδες (âza). Παράλληλα λειτουργούσαν σχολική εφορεία και εκκλησιαστική επιτροπή. 

Η κωμόπολη ανήκε εκκλησιαστικά στη δικαιοδοσία της μητρόπολης Προύσης. Στη Μισόπολη υπήρχε μία μεγάλη εκκλησία αφιερωμένη στον άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, η οποία γιόρταζε στις 29 Αυγούστου· πιθανότατα χτίστηκε στα μισά του 19ου αιώνα. Ήταν πλούσια διακοσμημένη και είχε εικόνες που ήρθαν από τα Ιεροσόλυμα. Ανατολικά του χωριού υπήρχε παρεκκλήσι αφιερωμένο στον ίδιο άγιο, το οποίο γιόρταζε επίσης στις 29 Αυγούστου. Το πανηγύρι επισκεπτόταν κόσμος από τα γύρω χωριά: πήγαιναν δύο μέρες πριν από τη γιορτή και έφευγαν δύο μέρες μετά. Πολλοί φιλοξενούνταν από φίλους ή συγγενείς. 

Μεταξύ Μισόπολης και Μουδανιών υπήρχε το παρεκκλήσι του «Σκοτεινού» Αϊ-Γιώργη. Το επίθετο δικαιολογείται από το γεγονός ότι βρισκόταν μέσα σε βραχώδη σπηλιά βάθους 20 μ. Μέσα στη σπηλιά υπήρχε αγίασμα. Σε μία γωνιά της ψηλά σε μάρμαρο υπήρχε σκαλισμένη η εικόνα του αγίου. Υπήρχαν άλλα δύο αγιάσματα (της Αγίας Φωτεινής και της Αγίας Άννας) όπως και τρία παρεκκλήσια (της Αγίας Παρασκευής, του Αγίου Παντελεήμονα και του Αρχάγγελου Μιχαήλ).

Το χωριό διέθετε αρρεναγωγείο και παρθεναγωγείο, τα οποία συστεγάζονταν σε κοινό (διώροφο) κτήριο. Το δημοτικό ήταν πεντατάξιο. 

Στοιχεία οικονομίας

Στον οικισμό υπήρχαν οκτώ καφενεία, επτά μπακάλικα, τέσσερα ελαιοτριβεία και ένας νερόμυλος. Οι βασικές συναλλαγές του οικισμού γίνονταν με τα Μουδανιά. Κύρια απασχόληση των κατοίκων ήταν η σηροτροφία. Σύμφωνα με την ιστορικό Σία Αναγνωστοπούλου, η Μισόπολη, όπως και άλλοι οικισμοί της Βιθυνίας, είχε δεχτεί σημαντικό αριθμό μεταναστών σηροτρόφων από τη Θράκη. Τα κουκούλια τα πουλούσαν στην Κίο και στα Μουδανιά. Παρήγαν επίσης ελιές, τις οποίες μάλιστα τις προωθούσαν έμποροι από τα Μουδανιά που επισκέπτονταν το χωριό στην αγορά της Κωνσταντινούπολης. Το ίδιο γινόταν με τα σταφύλια. 

Ιστορικά γεγονότα – Εγκατάσταση

Η κωμόπολη εκκενώθηκε το 1914 λόγω των γεγονότων του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου και οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να μεταβούν στο Ντεμίρντεσι της Προύσας. Μάλιστα, αρκετοί άνδρες την περίοδο εκείνη μετανάστευσαν στην Αμερική. Οι κάτοικοι επέστρεψαν το 1919, για να εγκαταλείψουν τον οικισμό οριστικά το 1922. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, οικογένειες από το χωριό εγκαταστάθηκαν στην Πτολεμαΐδα. 
Στο βιβλίο Μαύρη βίβλος.... αναφέρονται για την επαρχία Προύσης[3]: «Ο εμπορικός αποκλεισμός, κατ’ αρχάς μεν υποκώφως, είτα δε αναφανδόν και αγρίως εφαρμοζόμενος υπήρξεν η κυριοτέρα μάστιγξ και συμφορά καί της επαρχίας ταύτης (Προύσης) (κοινότ. 14 και πληθυσμ. 27.524) προ του έτους 1914, κατ’ αυτό και μετ’ αυτό. Εγκάθετοι ροπαλοφόροι περιερχόμενοι καθ’ ομάδας τα καταστήματα των ομογενών, απήτουν μετ’ απειλών το άμεσον κλείσιμον αυτών. Καθ’ εκάστην κακοποιά στοιχεία μουσουλμάνων, συλλαμβάνοντα καθ’ οδόν τους χωρικούς των πέριξ ευρισκομένων χωρίων, εξερχομένους εις Προύσαν προς πώλησιν των προϊόντων αυτών, απεγύμνουν αυτούς, κατέστρεφον τα εμπορεύματα και εξηνάγκαζον όπως επιστρέψωσιν εις τα ίδια. Τα αυτά συνέβαινον εν Τριγλία, Σιγή και Μουδανίοις, ένθα ουδέποτε διέλειπον έκτροπα διαφόρου φύσεως και μορφής, ζωοκλοπαί, δαρμοί ανηλεείς, αυθαιρεσίαι μποϋκοταδζήδων». 
Ιδιαίτερα για τη Μεσαίπολη αναφέρονται τα παρακάτω σχετικά με την εκκένωση των κοινοτήτων περίτα τέλη Ιουνίου και αρχές Ιουλίου του 1915: «Αρβανιτοχώριον, Νεοχώριον, Ελιγμοί, Μεσαίπολις. Και η εκκένωσις των κοινοτήτων τούτων υπήρξεν απότομος και βιαία, των κατοίκων αυτής μη δυνηθέντων να συμπαραλάβωσι μεθ’ εαυτών τα απολύτως αναγκαία». 

Ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Γεννάδιος (Γεώργιος Αλεξιάδης) που γεννήθηκε στην Μισόπολη το 1868 και πέθανε το 1951 στη Θεσσαλονίκη. Πηγή εικόνας και πληροφοριών: https://www.romfea.gr

Εγκατάσταση Μισοπολιτών στην Ελλάδα 

Σύμφωνα με την έρευνα της ιστοσελίδας «Στα Πλάγια Παιονίας»[4] κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1924 οι Έλληνες κάτοικοι της Μεσαίπολης που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το χωριό, αφίχθηκαν στην Ελλάδα. Το 32% των οικογενειών εγκαταστάθηκαν στον Φανό Παιονίας στο Κιλκίς. Το 28,35% των οικογενειών εγκαταστάθηκαν στην Πτολεμαΐδα Κοζάνης. Το 8,95% των οικογενειών εγκαταστάθηκαν στις Σέρρες. Το 8,95% των οικογενειών εγκαταστάθηκαν στα Πλάγια Παιονίας στο Κιλκίς. Το 7,46% των οικογενειών εγκαταστάθηκαν στην Νέα Απολλωνία Θεσσαλονίκης. Το 2,98% των οικογενειών εγκαταστάθηκαν στο Δογάνη Παιονίας στο Κιλκίς. Το υπόλοιπο 11,19% των οικογενειών εγκαταστάθηκαν στις περιοχές: Μεσόχωρο – Καβάλας, Προσωτσάνη – Δράμας, Χαμηλό – Κιλκίς, Άγγιστρο – Σιδηροκάστρου, Άνω Κλεινές – Φλωρίνης, Αραβυσσός – Γιαννιτσών, Κάτω Νευροκόπι – Δράμας, Κιβωτός – Κοζάνης, Λειψίστα – Κοζάνης, Ν. Τρίγλια – Χαλκιδικής, Ρίζια – Κιλκίς και Τσουρμακλή –Λάρισας.     


Από τις οικογένειες των Ελλήνων προσφύγων που εγκαταστάθηκαν το 1924 στα Πλάγια (Καράσιναν), οι προερχόμενοι από την Μισόπολη αποτέλεσαν το 6,47% των οικογενειών του χωριού.

Το χωριό Φανός (Μαγιαδάγ) το 1917.Φωτογραφία από το αρχείο του Υπουργείου Πολιτισμού της Γαλλίας.

Πηγές

1) Σταματόπουλος Δημήτριος , «Μισόπολη», 2001, Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Ασία, http://www.ehw.gr/l.aspx?id=12141

2) Ιστοσελίδα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, http://users.sch.gr /markmarkou/ katalog /ecp/prousa.htm

3) Περιοδικό «ΘΡΑΚΙΚΑ σύγγραμα περιοδικον εκδιδόμενον υπό του εν Αθήναις «Θρακικού Κέντρου».

4) Βιβλίο «Μαύρη Βίβλος Διωγμών και Μαρτυρίων του εν Τουρκία Ελληνισμού, 1914–1918» Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως 1919.

5) Έρευνα της ιστοσελίδας «Στα Πλάγια Παιονίας» http://plagia-paionias.blogspot.com, ύστερα από ανάλυση του «Ονομαστικού ευρετηρίου αγροτών προσφύγων» της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων, Αθήνα, 1928.




[1] Στην ιστοσελίδα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, http://users.sch.gr /markmarkou/ katalog/ecp/prousa.htm στην ενότητα Μητρόπολη Προύσης αναφέροναι οι 14 κοινότητες της Μητροπόλεως: Στις αρχές του 20ου αιώνα η Μητρόπολη Προύσης περιλάμβανε τους κατωτέρω οικισμούς: 1)Προύσα (Bursa), 2)Δεμιρδέσι (Demirtaş), 3)Κελεσέν ή Καλασάνιο (İsmetiye), 4)Παλλαδάρι (Gündoğdu), 5)Πλατύαινος (Yunuseli), 6)Τεπετζίκ (Tepecik Köyü), 7)Σουσουρλούκ (Kestel), 8)Απάμεια ή Μουδανιά (Mudanya), 9)Αρβανιτοχώρι (Yıldıztepe), 10)Μεσαίπολη ή Μυσόπολη (Aydınpınar), 11)Νεοχώριο ή Νεοχωράκι (Güzelyalı), 12)Συγή (Kumyaka), 13)Τρίγλια (Zeytinbağı), 14)Ελιγμοί ή Ελεγμοί (Kurşunlu).
[2] «ΘΡΑΚΙΚΑ σύγγραμα περιοδικον εκδιδόμενον υπό του εν Αθήναις «Θρακικού Κέντρου». Τόμος 23ος , Εν Αθήναις 1955». Θεματική ενότητα: «Ο ελληνικός πληθυσμός κατά το έτος 1911 εις τας περιοχάς του Οθωμανικού Κράτους από τας οποίας εξεδιώχθη δια της Συνθήκης της Λωζάνης τω 1923». Στοιχεία για τον πληθυσμό της Μητρόπολης Προύσης (1911): Κοινότητες 14, Έλληνες κάτοικοι 27.524.
[3] «Μαύρη Βίβλος Διωγμών και Μαρτυρίων του εν Τουρκία Ελληνισμού, 1914–1918» Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως 1919, στην ενότητα «Οι Διωγμοί και τα μαρτύρια του εν Δυτική και Ανατολική Μικρά Ασία ομογενούς πληθυσμού» στο κεφάλαιο Κ’ «Επαρχία Προύσης» σελ.119
[4] Έρευνα της ιστοσελίδας «Στα Πλάγια Παιονίας» http://plagia-paionias.blogspot.com, ύστερα από ανάλυση του «Ονομαστικού ευρετηρίου αγροτών προσφύγων» της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων, Αθήνα, 1928, που περιλαμβάνει ονομαστικούς καταλόγους προσφύγων με αναγραφή του τόπου καταγωγής τους και του τόπου εγκατάστασής τους στην Ελλάδα. Στην καταμέτρηση λαμβάνονται υπόψιν μόνο οι αρχηγοί των οικογενειών και δεν καταμετρούνται τα μέλη των οικογενειών και οι κληρονόμοι. Επίσης δεν περιλαμβάνονται στο σύνολο των προσφύγων οι διπλοεγγραφές στις καταστάσεις λόγω διπλών επωνύμων, διατηρώντας μόνο την μία εγγραφή.