Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής στα Πλάγια Παιονίας

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίας Παρασκευῆς Πλαγίων Παιονίας Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης

Έρευνα: Θεόδωρος Π. Μποράκης

Ὁ Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίας Παρασκευῆς Πλαγίων διοικητικὰ ὑπάγεται στὴν Ἱερὰ Μητρόπολη Γουμενίσσης, Ἀξιουπόλεως καὶ Πολυκάστρου, ἐνῶ πρὶν τὸ ἔτος 1991 ὑπαγόταν στὴν Ἱερὰ Μητρόπολη Πολυανῆς καὶ Κιλκισίου. Ὁ ναὸς εἶναι ἀφιερωμένος στὴν προστάτιδα τοῦ χωριοῦ Μπογάζκιοϊ Ἀνατολικῆς Θράκης, Ἁγία Παρασκευή, τὸ εἰκόνισμα τῆς ὁποίας μετέφεραν ἀπὸ τὴν ἀλησμόνητη πατρίδα κατὰ τὸν ξεριζωμό τους οἱ πρόσφυγες χωριανοί.

Ὁ ναὸς εἶναι χτισμένος στὸ κέντρο τοῦ χωριοῦ, στὴ θέση ποὺ στεγαζόταν, πρὶν τὴν ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν, τὸ μουσουλμανικὸ τζαμὶ τοῦ χωριοῦ Καρασινᾶν.

Σὲ δημοσίευμα τοῦ 1931 ἀναφέρονται οἱ δαπάνες γιὰ τὴ διαρρύθμιση τοῦ παλιοῦ τεμένους τοῦ χωριοῦ σὲ ἐκκλησία καὶ τὴν πραγματοποίηση ἐργασιῶν γιὰ τὴν ἐσωτερική της διακόσμηση.[2]

Σύμφωνα μὲ τὸν νόμο περὶ τῆς «Ἀναγνώρισις συστάσεως Ἐνοριῶν τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Γουμενίσσης, Ἀξιουπόλεως καὶ Πολυκάστρου»:[3] Ἡ Ἐνορία τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Ἀγίας Παρασκευῆς τοῦ χωριοῦ Πλάγια ἱδρύθηκε τὸ 1942, ὅπως φαίνεται ἀπὸ τὸ Βιβλίο Γάμων τοῦ Ναοῦ.

Στὶς 17 Ἰανουαρίου 1944, ὁ κατοχικὸς βουλγαρικὸς στρατὸς λεηλάτησε τὸ χωριὸ καίγοντας σπίτια τῶν κατοίκων καὶ τὸ σχολεῖο τοῦ χωριοῦ, μὲ ἀποτέλεσμα ἡ διδασκαλία τῶν μαθητῶν νὰ γίνεται ἀπὸ τὸν δάσκαλο Σοφρώνιο Σουλτανίδη στὸν γυναικωνίτη τῆς ἐκκλησίας μέχρι τὴν ἀνακατασκευὴ τοῦ σχολείου μεταπολεμικά.

Ἡ εἴσοδος τοῦ Ι. Ν. Ἁγίας Παρασκευῆς Πλαγίων τὸ 1955. Ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο τῶν κ.κ. Ἑλένης Δάλλα - Γιαννουλάκη καὶ Ἰωάννη Δάλλα.

Στὶς 21 Δεκεμβρίου 1990, ἡ περιοχὴ πλήγηκε ἀπὸ ἰσχυρὸ σεισμὸ μεγέθους 6R μὲ ἐπίκεντρο τὴν Ἀριδαία Πέλλας. Ἀπὸ τὸν σεισμὸ προκλήθηκαν ὑλικὲς ζημιὲς σὲ οἰκίες τοῦ χωριοῦ. Σημαντικότατες ζημιὲς ὁδήγησαν στὴν ἀναστολὴ λειτουργίας τοῦ Ἱ.Ν. Ἁγίας Παρασκευῆς. Γιὰ ἔνα μεγάλο διάστημα ἡ τέλεση τῶν θρησκευτικῶν μυστηρίων γινόταν σὲ λυόμενο παρεκκλήσι τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς ποὺ ἐγκαταστάθηκε, γιὰ τὴν προσωρινὴ μεταστέγαση τῆς ἐκκλησίας, στὴν πλατεία τοῦ χωριοῦ. Oἱ ἐργασίες ἀναστύλωσης τοῦ Ἱ.Ν. Ἁγίας Παρασκευῆς ξεκίνησαν τὸ ἔτος 1991 καὶ ὁλοκληρώθηκαν τὸ ἔτος 1994. Τὸ διάστημα ἐκεῖνο ἁγιογραφήθηκε γιὰ πρώτη φορὰ στὴν ἱστορία του τὸ ἐσωτερικὸ τοῦ ναοῦ ἀπὸ τὸν ἁγιογράφο κ. Τσακιρίδη μὲ τὴν οἰκονομικὴ συνδρομὴ τῶν κατοίκων.

Στιγμιότυπο ἀπὸ τὴν τελετὴ θεμελίωσης τοῦ νέου ναοῦ τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς Πλαγίων (μετὰ τὴν κατεδάφισή της ἀπὸ τὸν καταστροφικὸ σεισμὸ τοῦ 1990). Ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο τῶν κ.κ. Ἑλένης Δάλλα - Γιαννουλάκη καὶ Ἰωάννη Δάλλα.

Τὴν 29η Μαΐου 2022 τελέστηκαν ἀπὸ τὸν Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Γουνενίσσης, Ἀξιουπόλεως καὶ Πολυκάστρου κ. Δημήτριο τὰ ἐγκαίνια τοῦ ναοῦ. Τὴν τελετὴ τίμησαν μὲ τὴν παρουσία τους: ὁ Δήμαρχος Παιονίας κ. Σιωνίδης, οἱ Ἀντιδήμαρχοι Παιονίας κ. Λιακοπούλου, κ. Γεωργίτσαρος καὶ κ. Δραγανίδης, ὁ διοικητὴς τῆς Π. Υ. Γουμένισσας κ. Γκαντίδης, ὁ Πρόεδρος Πλαγίων κ. Πασχαλέρης, ἡ Πρόεδρος Εἰδομένης κ. Σουπλὴ καὶ πλῆθος συγχωριανῶν ἀλλὰ καὶ επισκεπτῶν τῆς γύρω περιοχῆς.

Δεῖτε στὸ φωτογραφικὸ ἀρχεῖο τῆς ἱστοσελίδας  τὸ ρεπορτὰζ ἀπὸ τὰ Ἐγκαίνια.

Δεῖτε τὸ ἀφιέρωμα τῆς ἱστοσελίδας romfea.gr γιὰ τὰ ἐγκαίνια τῆς ἐκκλησίας μας.

(Στο δημοσίευμα που υπογράφεται από τον Σεβαστό Μητροπολίτη Γουμενίσσης Αξιουπόλεως και Πολυκάστρου κ. Δημήτριο, γίνεται τιμητική αναφορά τόσο στην ιστοσελίδα ΣΤΑ ΠΛΑΓΙΑ ΠΑΙΟΝΙΑΣ όσο και στο δημοσίευμά μου για τα εγκαίνια της εκκλησίας μας). 

Ἐφημέριοι τοῦ ναοῦ: Ἀπόστολος Θεοδωρίδης, Ζαχαρίας Λαπόρδας, Ἀρχιμανδρίτης Κυπριανὸς, Κωνσταντῖνος Ἰωαννίδης, Κωνσταντῖνος Παπαδημητρίου, Γεώργιος Μπαξεβάνης, Κωνσταντῖνος Χατζάκος,  Ἀναγνώστης Στογιανκεχαγιὰς.

Ψάλτες: Ἀπὸ τὸ ψαλτήρι τῆς ἐκκλησίας πέρασαν κι ἔψαλλαν γιὰ μεγάλα χρονικὰ διαστήματα οἱ: Δημήτριος Πουρίδης, Ἀναστάσιος Καραμανλής,  Κωνσταντῖνος Μουτσάκης (Μπαρμπάκος),  Ἰωάννης Ἑκατοδράμης, Γεώργιος Γκέρλοβας, Γρηγόριος Τσοτσάκης, Ἐλευθέριος Γιαννουλάκης, Ἐλένη Γιαννουλάκη - Δάλλα κ.ἂ. (Συνδράμουν στὸ ψαλτήρι κατὰ διαστήματα: Ἰωάννης Δάλλας, Κωνσταντῖνος Ἀντωνόπουλος, Ἀλεξανδρος Πουλίδης, Γεώργιος Ἰωαννίδης, Γεώργιος Πατσιόλης, Θωμὰς Πατσιόλης κ.ἄ.) 

Στιγμιότυπο από την τελετή αγιασμού των υδάτων από τον π. Αναγνώστη Στογιανκεχαγιά στον Ιερό Ναό Αγίας Παρασκευής Πλαγίων (Θεοφάνεια 2024). Φωτογραφία Θεόδωρος Π. Μποράκης.

# # # #

Κείμενο τοῦ Θεόδωρου Π. Μποράκη, μὲ ἀφορμή τα ἐγκαίνια τοῦ Ι. Ν.. Ἁγίας Παρασκευῆς Πλαγίων, ποὺ δημοσιεύτηκε τὴν 23/5/2022 στὴν Ὁμάδα τοῦ facebook ΣΤΑ ΠΛΑΓΙΑ ΠΑΙΟΝΙΑΣ:

Ἀφιέρωμα στοὺς συγχωριανούς - στηρίγματα τῆς ἐκκλησίας μας.

Σήμερα ξεκινᾷ ἕνας κύκλος ἀναρτήσεων μὲ τὴν εὐκαιρία τῶν Ἀρχιερατικῆς Θείας Λειτουργίας τῶν ἐγκαινίων τοῦ ναοῦ μας ποὺ θὰ τελεστοῦν τὸ πρωὶ τῆς Κυριακῆς 29 Μαΐου 2022 ἀπὸ τὸν Σεβασμιότατο Μητροπολίτη μᾶς κ. Δημήτριο.

Ἡ πρώτη αὐτὴ ἀνάρτηση εἶναι ἀφιερωμένη στὰ ζωντανὰ στηρίγματα τοῦ ναοῦ, ποὺ τὸν διατηροῦν λειτουργικὸ ἐπὶ δεκαετίες.

Πρῶτα ἀπὸ ὅλους, ἐκεῖνοι -ζῶντες καὶ νεκροὶ συγχωριανοί- ἀξίζουν νὰ τιμηθοῦν κατὰ τὴ μεγάλη γιορτὴ τῶν ἐγκαινίων, καὶ νὰ μνημονευτοῦν κάτω ἀπὸ τὰ ὀνόματα τῶν ἐπισκόπων μας ποὺ ἀγκάλιασαν τὴν ἐνορία μας τὰ 100 αὐτὰ χρόνια τῆς ἱστορικῆς διαδρομῆς τῶν Πλαγιωτῶν στὴν Παιονία.

Σᾶς παρουσιάζω τὴν ζωντανὴ ἐκκλησία τοῦ χωριοῦ μας στὴν ἑκατοντάχρονη ἱστορία της (ὅσους στάθηκε δυνατὸ νὰ καταγράψω, κι ὅσους λησμόνησα νὰ μοῦ τοὺς θυμίσετε):

Οἱ ἐφημέριοι τοῦ ναοῦ ἀπὸ τὸ 1924 μέχρι σήμερα: Ἀπόστολος Θεοδωρίδης, Ζαχαρίας Λαπόρδας, Ἀρχιμανδρίτης Κυπριανὸς (ἀγνώστων λοιπῶν στοιχείων), Κωνσταντῖνος Ἰωαννίδης, Κωνσταντῖνος Παπαδημητρίου, Γεώργιος Μπαξεβάνης, Κωνσταντῖνος Χατζάκος, Ἀναγνώστης Στογιανκεχαγιάς.

Οἱ ψάλτες τοῦ ναοῦ ἀπὸ τὸ 1924 μέχρι σήμερα: Δημήτριος Πουρίδης, Ἀναστάσιος Καραμανλῆς, Κωνσταντῖνος Μουτσάκης (Μπαρμπάκος), Ἰωάννης Ἑκατοδράμης, Γεώργιος Γκέρλοβας, Γρηγόριος Τσοτσάκης, Ἐλευθέριος Γιαννουλάκης, Ἑλένη Γιαννουλάκη - Δάλλα.

(Καὶ κατὰ διαστήματα: Ἰωάννης Δάλλας, Κωνσταντῖνος Ἀντωνόπουλος, Ἀλέξανδρος Πουλίδης, Γεώργιος Ἰωαννίδης, Γεώργιος Πατσιόλης, Θωμᾶς Πατσιόλης κ.α.)

Δεκάδες εἶναι οἱ χωριανοὶ ποὺ διακόνησαν καὶ διακονοῦν τὸν ναὸ ἀπὸ τὴ θέση τῶν ἐπιτρόπων μὲ πρώτους τοὺς προέδρους καὶ τοὺς δασκάλους τοῦ χωριοῦ μας, καὶ εἶναι δεκάδες διαχρονικά -μικροὶ καὶ μεγάλοι- οἱ βοηθοὶ τῶν ἐφημέριων στὸ Ἱερό.

Δεκάδες ἦταν καὶ εἶναι οἱ κυρίες τοῦ χωριοῦ μας ποὺ βοηθοῦν γιὰ τὴν εὐκοσμία καὶ τὴν καθαριότητα τῆς ἐκκλησίας ἀλλὰ καὶ προετοιμάζουν τίς ἐκδηλώσεις μνήμης τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς.

Τέλος σύσσωμοι οἱ συγχωριανοὶ ποὺ μὲ τὴν πίστη τους καὶ τὴ γενναιοδωρία τους βοηθοῦν στὴ συντήρηση τῆς ἐκκλησίας μας, ὅπως ἔπραξαν μετὰ τὸ χτύπημα τοῦ σεισμοῦ τὸ 1990 ποὺ βοήθησαν νὰ ξαναχτιστεὶ ὁ ναὸς ἀλλὰ καὶ νὰ διακοσμηθεῖ μὲ ἁγιογραφίες ἀπὸ τὸν ἁγιογράφο κ. Τσακιρίδη.

Καὶ μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς γιορτῆς τῶν ἐγκαινίων νὰ θυμηθοῦμε τίς δύσκολες ὧρες τοῦ χωριοῦ μας, τότε ποὺ ἡ Ἁγία Παρασκευὴ ἄνοιξε τὴν ἀγκαλιά της στὰ πλαγιωτόπουλα, ὅταν στὶς 17 Ἰανουαρίου τοῦ 1944 οἱ Βούλγαροι ἔκαψαν τὸ σχολεῖο κι ὁ γυναικωνίτης τῆς ἐκκλησίας μας γιὰ ἀρκετὰ χρόνια ἔγινε σχολικὴ αἴθουσα, μέχρι νὰ χτιστεῖ τὸ νέο σχολεῖο.

Μὲ ὑγεία ν' ἀνταμώσουμε στὴν ἐκκλησία μας!

Καλοστέργιωτος ὁ Ναός μας!

Θεόδωρος Π. Μποράκης

Πλάγια - 23/5/2022

# # # #

Δημοσιεύτηκε την 21/9/2022 στην ιστοσελίδα eidisιs.gr.



Διαβάστε στην ενότητα "Ήθη κι έθιμα των Πλαγιωτών": Το πανηγύρι του χωριού.

Ἁγία Παρασκευή

Μπογάζκιοϊ Ἀνατολικῆς Θράκης

Πηγὴ φωτογραφίας: Θοδωρὴς Π. Μποράκης.

Πληροφορίες γιὰ τὸν ναό:

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίας Παρασκευῆς. Τηλέφωνο 23430-91270.

Πλάγια - ΤΚ 614 00. Ἐφημέριος τοῦ ναοῦ π. Στογιανκεχαγιὰς Ἀναγνώστης. Τηλέφωνο 23430-91158.

---

[1] Αριθ. 405/2015/486/6.3.2015/15 (ΦΕΚ 793 Β/6/5/2015)

Τὸ ἐσωτερικὸ τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς Πλαγίων. (Ἰούλιος 2019)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγ. Παρασκευῆς - Πλάγια

(Πηγή: Ἀρχεῖο Θεόδωρου Π. Μποράκη)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγ. Παρασκευῆς - Πλάγια

(Πηγή: Ἀρχεῖο Θεόδωρου Π. Μποράκη)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγ. Παρασκευῆς - Πλάγια

(Πηγή: Ἀρχεῖο Θεόδωρου Π. Μποράκη)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγ. Παρασκευῆς - Πλάγια

(Πηγή: Ἀρχεῖο Θεόδωρου Π. Μποράκη)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγ. Παρασκευῆς - Πλάγια

(Πηγή: Ἀρχεῖο Θεόδωρου Π. Μποράκη)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγ. Παρασκευῆς - Πλάγια

(Πηγή: Ἀρχεῖο Θεόδωρου Π. Μποράκη)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγ. Παρασκευῆς - Πλάγια

(Πηγή: Ἀρχεῖο Θεόδωρου Π. Μποράκη)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγ. Παρασκευῆς - Πλάγια

(Πηγή: Ἀρχεῖο Θεόδωρου Π. Μποράκη)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγ. Παρασκευῆς - Πλάγια

(Πηγή: Ἀρχεῖο Θεόδωρου Π. Μποράκη)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγ. Παρασκευῆς - Πλάγια

(Πηγή: Ἀρχεῖο Θεόδωρου Π. Μποράκη)

Ἁγιογραφία "Ἡ Γέννηση τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ" ἀπὸ τὸν Ι. Ν.. Ἁγίας Παρασκευῆς Πλαγίων. (2021). Ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο τῆς κ. Γεωργίας Πασχαλέρη.

Στιγμιότυπο από την περιφορά του εικονίσματος της Αγίας Παρασκευής κατά την παραμονή της πανηγύρεως της ενορίας των Πλαγίων την 25 Ιουλίου 2009. Φωτογραφία - απόσπασμα από το βίντεο του κ. Αστέριου Ιωαννίδη.

https://youtu.be/usDfxpK4QB4?si=7E6FNZZkxdWMd2_5

Στιγμιότυπο ἀπὸ τὴν τελετὴ Ἐγκαινίων τοῦ ναοῦ, ἀπὸ τὸν Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Γουμενίσσης, Ἀξιουπόλεως καὶ Πολυκάστρου κ. Δημήτριο τὴν 29 Μαΐου 2022. Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης.

Στιγμιότυπο ἀπὸ τὴν τελετὴ Ἐγκαινίων τοῦ ναοῦ, ἀπὸ τὸν Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Γουμενίσσης, Ἀξιουπόλεως καὶ Πολυκάστρου κ. Δημήτριο τὴν 29 Μαΐου 2022. Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης.

Περιφορά του εικονίσματος της Αγίας Παρασκευής την παραμονή της πανηγύρεως της ενορίας των Πλαγίων την 25 Ιουλίου 2023. Στο στιγμιότυπο, οι προσκυνητές και οι ιερείς στο ύψος του γραφείου της Κοινότητας. Από το αρχείο της κ. Γεωργίας Πασχαλέρη.

Τὸ μουσουλμανικὸ τζαμὶ τοῦ χωριοῦ Καρασινὰν (Πλάγια) τὸ ἔτος 1917 (πρὸ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν Ἑλλήνων προσφύγων).

Τὸ τζαμὶ τοῦ χωριοῦ Καράσιναν (Πλάγια) τὸ ἔτος 1917.

Φωτογραφίες ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο τοῦ Ὑπουργείου Πολιτισμοῦ τῆς Γαλλίας.

Μνημείο πεσόντων ηρώων στο Πολύκαστρο

 

Μνημείο πεσόντων ηρώων στο Πολύκαστρο. Φωτογραφία: Θοδωρής Π. Μποράκης (2022).

Τα μνημεία διηγούνται Ιστορία… - Πολύκαστρο - Το μνημείο ηρώων Εθνικών Αγώνων

Έρευνα: Θεόδωρος Π. Μποράκης

Το μνημείο βρίσκεται στην κωμόπολη Πολύκαστρο του Δήμου Παιονίας στον νομό Κιλκίς. Αποτελείται από μεταλλικούς ανδριάντες τριών Ελλήνων πολεμιστών με στολές διαφορετικών ιστορικών περιόδων (Μακεδονικός Αγώνας, Απελευθερωτικοί αγώνες του ελληνικού στρατού στη Μακεδονία). Είναι κατασκευασμένο από μέταλλο, τοποθετημένο σε μαρμάρινη βάση.

Στη βάση του μνημείου αναγράφονται: «Μνήμη ηρώων εθνικών αγώνων – Δημοτικό Συμβούλιο Δήμου Πολυκάστρου – Οκτώβριος 2009».

Το μνημείο είναι τοποθετημένο στην κεντρική πλατεία του Πολυκάστρου και επί της οδού Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Σχέση του μνημείου με την Ιστορία – Το Πολύκαστρο είναι η έδρα του Δήμου Παιονίας και από τις μεγαλύτερες κωμοπόλεις του Νομού Κιλκίς.

Το Καρασούλι (Πολύκαστρο), προπολεμικά κατά τη δεκαετία το 1930, υπήρξε ο σπουδαιότερος από ένα σύνολο οικισμών γύρω από τους βάλτους στην ανατολική όχθη του Αξιού ποταμού. Οι οικισμοί αυτοί είχαν επισκιαστεί από το επαρχιακό κέντρο της εποχής, την Αξιούπολη, από την αντίπερα δυτική όχθη του ποταμού, που μεσουρανούσε στα γεγονότα.

Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας κι ιδιαίτερα μετά την εθνεγερσία του 1821, η οθωμανική διοίκηση εγκατέστησε στο Καρασούλι και τη γύρω περιοχή βουλγαρικό πληθυσμό για την απασχόλησή του στα τσιφλίκια της περιοχής. 

Κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα, με καταγωγή από την ευρύτερη περιοχή Πολυκάστρου έδρασαν ως Καπετάνιοι Μακεδονομάχοι: οι αδερφοί Δογιάμα (Καστανερή), ο Γεώργιος Καραϊσκάκης (Βογδάντσα), ο Μιχάλης Σιωνίδης (Βογδάντσα), οι αδερφοί Δοϊτσίνη (Εύζωνοι) κ.α., ενώ στήριξαν σημαντικά τον αγώνα κι οργάνωσαν τον μακεδονικό ελληνισμό ο Θάνος Ζελένκος (Γουμένισσα), ο Γεώργιος Βαφόπουλος (Γευγελή), ο Χρήστος Δέλιος (Γευγελή), η Αικατερίνη Χατζηγεωργίου (Γευγελή), ο Παπαζαφείριος Σταματιάδης (Ειδομένη) κ.α.

Από το βουλγαρικό στοιχείο της περιοχής πρωτοστάτησαν την ίδια εποχή ως ηγετικές μορφές (βοεβόδες) στις βουλγαρικές τσέτες (κομιτατζήδες), ο Αποστόλ Τερζίεφ (Πέτκωφ) (Αξιούπολη) και ο Ιοβάντσε Ορτζιάνοφ (Καρασουλιάτα) (Πολύκαστρο).

Μετά την απελευθέρωση (1912) εγκαταστάθηκαν στο Πολύκαστρο ελληνικοί προσφυγικοί πληθυσμοί από τη Γευγελή και τη Βογδάντσα ενώ αργότερα (1923), με την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, εγκαταστάθηκαν ελληνικοί προσφυγικοί πληθυσμοί από την Ανατολική Θράκη, τον Πόντο και τη Μικρασία. 

Ιστορικά στιγμιότυπα – Το 1872 εγκαινιάστηκε η σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης - Μητρόβιτσας από την εταιρεία Χιρς (Hirch), μήκους 362 χιλιομέτρων και ξεκίνησε τη λειτουργία του ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Καρασουλίου (Πολυκάστρου).

Στις 29 Φεβρουαρίου 1898 μετά από επεισόδια, σχισματικοί βουλγαρίζοντες κατέλαβαν με βία το σχολείο και την εκκλησία του Προφήτη Ηλία που ανήκαν στην ελληνική κοινότητα Καρασουλίου (Πολυκάστρου). Μετά από εκκλήσεις της ελληνικής κοινότητας επιστράφηκαν το σχολείο και η εκκλησία και η λειτουργία τελούνταν πλέον εναλλάξ σε ελληνικά και βουλγαρικά.

Στο Πολύκαστρο κατασκευάστηκε το βρετανικό κοιμητήριο των πεσόντων του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου που σχεδίασε το 1920 ο Σκότος αρχιτέκτονας ser Robert Lorimer.

Στις 24 Δεκεμβρίου 1948, τη νύχτα, αντάρτες του Δ.Σ.Ε. επιτέθηκαν κατά του Πολυκάστρου. Οι στρατιωτικές δυνάμεις της περιοχής αντιμετώπισαν την επίθεση. Τις πρωινές ώρες οι αντάρτες καταδιώχθηκαν από πεζοπόρα τμήματα και από αεροπορία.

 

Πηγές:

1. Περιοδικό «Μακεδονικά» - Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών - Έρευνα της Ε. Ζέλλιου - Μαστροκώστα με τίτλο «Άγνωστοι και ελάχιστα γνωστοί αγωνιστές της περιοχής Γευγελής κατά τον Μακεδονικό Αγώνα».

2. Χρήστος Π. Ίντος, «Κέντρα οργάνωσης, δράσης και αντίστασης των Ελλήνων στον Ν. Κιλκίς κατά την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα». Αποτελεί κεφάλαιο από το βιβλίο "Μακεδονικός Αγών" (συλλογικό έργο) από τις εκδόσεις Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών - 2006.

3. Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ (φύλλο της 28 Δεκεμβρίου 1948).

4. Ιστοσελίδα Βικιπαίδεια.

5. Ιστοσελίδα ΣΤΑ ΠΛΑΓΙΑ ΠΑΙΟΝΙΑΣ http://plagia-paionias.blogspot.com

Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης

Δείτε την σχετική με το μνημείο ανάρτηση - συνεισφορά μου, στην ιστοσελίδα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων: 

https://www.digitalglyptotheque.gr/greece_exhibits/%CE%BC%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CE%AF%CE%BF-%CF%80%CE%B5%CF%83%CF%8C%CE%BD%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B7%CF%81%CF%8E%CF%89%CE%BD-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CF%8D%CE%BA%CE%B1%CF%83%CF%84%CF%81%CE%BF/

Η έρευνα δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της εφημερίδας Μαχητής του Κιλκίς την 3/4/2023.

Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου στη Γοργόπη

Ι. Ν. Αγίου Νικολάου στη Γοργόπη (2021). Από το αρχείο του Θοδωρή Π. Μποράκη.

 

Βραχώδη συμπλέγματα του υψώματος "412" στην ακριτική Παιονία (Ταξιδιωτικός οδηγός)

 

Δύο όψεις  βραχώδους συμπλέγματος της ανατολικής πλαγιάς του υψώματος. Οι εικαστικές παρεμβάσεις στους βράχους πιθανότατα φιλοτεχνήθηκαν από τους στρατιώτες του πρώην φυλακίου του "412" τη δεκαετία του 1990.

Φωτογραφία από το αρχείο του κ. Δημήτριου Σπυρόπουλου στην ιστοσελίδα ΣΤΑ ΠΛΑΓΙΑ ΠΑΙΟΝΙΑΣ https://plagia-paionias.blogspot.com/2021/10/blog-post_29.html

Βραχώδη συμπλέγματα στο ύψωμα 412 (μεταξύ των χωριών Φανού και Πλαγίων) στην παραμεθόριο Παιονία. 

Έρευνα: Θεόδωρος Π. Μποράκης

Στην περιήγηση στις πλαγιές του υψώματος, ανάμεσα στους μεσέδες και στ' αρδίτσια, ο επισκέπτης ανακαλύπτει δεκάδες βραχώδη συμπλέγματα. Θρύλοι και δοξασίες που πέρασαν στις παραδόσεις των κατοίκων της περιοχής διαχρονικά, συνδέονται με τους λίθινους γίγαντες και με τις ανάγλυφες μορφές που χάραξε πάνω τους η φύση.

Οι Γιουρούκοι, κάτοικοι που έζησαν στην περιοχή κατά τον 19ο αιώνα, είχαν δώσει ονόματα σε κάποια από αυτά τα βραχώδη συμπλέγματα: Bes Kizlar «Πέντε κορίτσια», Dilek tasi «Πέτρα της ευχής», βράχος της Babu "της γριάς". Κατά τις μεγάλες γιορτές τους συγκεντρώνονταν στους βράχους του υψώματος.

Τον 20ο αιώνα, οι ελληνικοί προσφυγικοί πληθυσμοί που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή, τους έδωσαν το γενικό όνομα "Πετράρες" και κάποιους χαρακτηριστικούς βράχους τους είπαν "Αλεπότρυπα", "βράχος του Χριστού" κ.α. Κατά τη γιορτή του προφήτη Ηλία οι κάτοικοι της περιοχής ανηφόριζαν στην κορυφή του υψώματος, όπου άλλοτε υπήρχε στρατιωτικό φυλάκιο, και σεργιανούσαν τα περίχωρα από τους βράχους.

Ο βράχος της Babu (της γριάς) - Ο βράχος αυτός βρίσκεται στην πλαγιά ακριβώς πάνω από το Καρασινάν (Πλάγια) (πρόκειται για το σύμπλεγμα βράχων δεξιά στο ύψωμα «412», πριν την στροφή στην είσοδο του χωριού). Ο βράχος αυτός, σε μέγεθος σπιτιού, είχε επίπεδη κορυφή. Στο πίσω μέρος του είναι κλιμακωτός και εύκολα αναρριχάται κανείς στην κορυφή του. Στην πλατιά κορυφή του υπάρχει λαξευμένος ένας κυκλικός λάκος. Λίγο χαμηλότερα από την κορυφή υπάρχει μια στενή σπηλιά (γνωστή πλέον ως "αλεπότρυπα") με επίπεδο δάπεδο, βάθους 5-6 μέτρων. Σ’ εκείνη τη σπηλιά είχαν βρεθεί κεριά προ της ελεύσεως των Ελλήνων προσφύγων, που πιθανότατα τα άναβαν κρυφά οι χριστιανοί της περιοχής κατά τον 19ο αιώνα.

Ο βράχος του Χριστού - Πρόκειται για ογκώδη βράχο από το βραχώδες σύμπλεγμα της τοποθεσίας "Πετράρες" στο ύψωμα "412" που δεσπόζει των Πλαγίων. Βρίσκεται λίγα μέτρα πάνω από τον επαρχιακό δρόμο Πλαγίων - Φανού πριν την στροφή για την είσοδο στα Πλάγια. Στον συγκεκριμένο βράχο διακρίνεται ανάγλυφη ανθρώπινη μορφή. Στα παιδικά μας χρόνια τον λέγαμε "ο βράχος του Χριστού", δίνοντάς του ιερή υπόσταση.

Οι "Πετράρες" κι η κατασκευή του δρόμου την δεκαετία του 1970 - Σύμφωνα με διηγήσεις Πλαγιωτών, στις αρχές της δεκαετίας του '70 χαράχτηκε ο νέος δρόμος Ειδομένης -Αξιουπόλεως, μέσω Πλαγίων - Φανου. Ο παλιός δρόμος μέσω Πλαγίων - Δρέβενου παρέκαμπτε το χωριό Φανός. 

Όταν τα συνεργεία διαμόρφωσης του εδάφους της ΜΟΜΑ έφτασαν από τον Φανό στο ύψωμα "412", πάνω από τα Πλάγια, εκεί συνάντησαν σοβαρά εμπόδια λόγω των βράχων. Προκρίθηκε η χρήση δυναμίτιδας κι άρχισαν οι εκρήξεις. Οι Πλαγιώτες όλο εκείνο το διάστημα των έργων έζησαν με την αγωνία των βράχων. Φοβόταν πως κάποια έκρηξη θα ξεκολλήσει τις "Πετράρες" και θα πλακώσουν τα σπίτια του χωριού. Τελικά ο δρόμος ανοίχθηκε κι οι "Πετράρες" έμειναν στη θέση τους!

Βραχώδη συμπλέγματα της βόρειας πλαγιάς του "412". Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης.

Βραχώδη συμπλέγματα της νοτιοδυτικής πλαγιάς του "412". Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης.

Βραχώδη συμπλέγματα της δυτικής πλαγιάς του "412". Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης.

Βραχώδη συμπλέγματα της βόρειας πλαγιάς του "412". Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης.

Βραχώδη συμπλέγματα της βόρειας πλαγιάς του "412". Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης.

Βραχώδη συμπλέγματα της βόρειας πλαγιάς του "412". Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης.

Ο βράχος του Χριστού στη βορειοδυτική πλευρά του υψώματος. Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης (2023).

Βραχώδη συμπλέγματα της βορειοδυτικής πλαγιάς του "412". Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης.

Βραχώδη συμπλέγματα της δυτικής πλαγιάς του "412". Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης.

Βραχώδη συμπλέγματα της δυτικής πλαγιάς του "412". Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης.

Βραχώδη συμπλέγματα της νότιας πλαγιάς του "412". Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης.

Βραχώδη συμπλέγματα της βορειοδυτικής πλαγιάς του "412". Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης.

ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΥΨΩΜΑ 412

1η Διαδρομή μέσω Αξιούπολης:

Αξιούπολη - Φανός - Πλάγια

2η Διαδρομή μέσω Εθνικής Οδού από τον συνοριακό σταθμό Ευζώνων:

Εθνική οδός - κατεύθυνση προς Δογάνη μέσω γέφυρας Αξιού - Πλάγια - Φανός.

Τι μπορείτε να δείτε στη διαδρομή:

Εύζωνοι - Παραμεθόριο χωριό του Δήμου Παιονίας στον Νομό Κιλκίς και οδική πύλη στα ελληνο-σκοπιανά σύνορα, με πληθυσμό περίπου 330 κατοίκους ντόπιους Μακεδόνες και πρόσφυγες από τις αλησμόνητες ελληνικές πατρίδες. Το παλιό όναμα του χωριού ήταν Ματσίκοβο. Το χωριό έχει πλούσιο ιστορικό κατά τις περιόδους του Μακεδονικού Αγώνα αλλά και των Α' και Β' Παγκόσμιων Πολέμων.

Ο ταξιδιώτης μπορεί να επισκεφθεί στην πλατεία του χωριού τα καταστήματα εστίασης και τα καταλύματα διαμονής. Μπορεί ακόμα να δει τον Ι. Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου και την Ιερά Μονή Παμμεγίστων Ταξιαρχών, το μνημείο των δολοφονηθέντων από τους Βούλγαρους εννέα ευζώνων το 1913, καθώς και τον συνοριακό σταθμό των Ευζώνων. Παρεχόμενες υπηρεσίες: Αστυνομικό Τμήμα, ιατρείο, φαρμακείο. Το χωριό απέχει περίπου 1.500 μ. από τον Αξιό ποταμό. Περιοχή θέας στον Αξιό ποταμό: Η γέφυρα του Αξιού μεταξύ των χωριών Εύζωνοι και Ειδομένη.

Ειδομένη: Παραμεθόριο χωριό του Δήμου Παιονίας στον Νομό Κιλκίς και σιδηροδρομική πύλη στα ελληνο-σκοπιανά σύνορα, με πληθυσμό περίπου 150 κατοίκους ντόπιους Μακεδόνες και πρόσφυγες από τις αλησμόνητες ελληνικές πατρίδες. Το παλιό όνομα του χωριού ήταν Σέχοβο. Το χωριό έχει πλούσιο ιστορικό κατά τις περιόδους της Εθνεγερσίας, του Μακεδονικού Αγώνα αλλά και των δύο Παγκοσμίων Πολέμων.
Μπορείτε να επισκεφθείτε τον συνοριακό σιδηροδρομικό σταθμό Ειδομένης και μέσα στο χωριό Ειδομένη τον Ι. Ν. Γενεσίου της Θεοτόκου, την προτομή του Μακεδονομάχου Εμμανουήλ Κατσίγαρη στην πλατεία και τα μνημεία για την δασκάλα Αικατερίνη Χατζηγεωργίου και τον δάσκαλο Γεώργιο Σιδηρόπουλο στο προαύλιο του σχολείου καθώς και τα καταστήματα εστίασης του χωριού.
Στην Ειδομένη δραστηριοποιείται ο Μορφωτικός Σύλλογος Ειδομένης.
Ενδιαφέροντα: οινοποιεία, προϊόντα μελισσοκομίας, κυνήγι, ορεινή πεζοπορία, ψάρεμα στον Αξιό.
Διαδρομές πεζοπορίας: 1) από την Ειδομένη μέχρι τα Πλάγια (δασικός δρόμος), 2) από την Ειδομένη - Κτηνιατρείο Ειδομένης - Αξιός Ποταμός (δασικός δρόμος).
Γεωργική παραγωγή: σιτάρι, ηλίανθο, καλαμπόκι, αμπέλια, ροδιές, κερασιές κλπ.
Περιοχή θέας στον Αξιό ποταμό: Η γέφυρα μεταξύ των χωριών Εύζωνοι και Ειδομένη. Παρεχόμενες υπηρεσίες: Αστυνομικό Τμήμα, Τελωνείο.

Χαμηλό: Η παλιά ονομασία του ήταν Αλτσάκ και υπήρξε χωριό με τουρκικό πληθυσμό που εκκενώθηκε το 1923 με την ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Είναι χτισμέμο κοντά στο ύψωμα Ραβινέ στα ελληνοσκοπιανά σύνορα, στον Δήμο Παιονίας του Νομού Κιλκίς. Οι περίπου 110 κάτοικοί τους είναι Έλληνες πρόσφυγες Ποντιακής καταγωγής. Ο ταξιδιώτης μπορεί να επισκεφθεί τον Ι. Ν. Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, τα καταστήματα εστίασης του χωριού καθώς και το ιστορικό ύψωμα Ραβινέ με το μνημείο πεσόντων του Α΄Π.Π. κατά τη μάχη του Ραβινέ της 1/5/1917 ενώ στα κοιμητήρια του χωριού βρίσκεται το μνημείο των 20 εκτελεσμένων κατοίκων του Χαμηλού από τον βουλγαρικό στρατό την 19/1/1944.

Γεωργική παραγωγή: σιτάρι, ηλίανθο, καλαμπόκι, σκορδάκια νωπά, αμπέλια, ελαιώνες, ροδιές οινοποιεία, προϊόντα μελισσοκομίας κλπ. Ενδιαφέροντα: ορεινή πεζοπορία, κυνήγι.

Διαδρομές πεζοπορίας: 1) από το Χαμηλό μέχρι την κορυφή του υψώματος Ραβινέ (δασικός δρόμος), 2) από Χαμηλό κατά μήκος του παραπόταμου (Αλτσάκ ντερέ) μέχρι τον Αξιό ποταμό, 3) Χαμηλό - παλιός μύλος - Φανός (δασικός δρόμος).

Δογάνη (οικισμός): Η παλιά ονομασία του οικισμού ήταν Σλόπνιτσα και οι κάτοικοί του ήταν ντόπιοι Μακεδόνες. Κατά την ανταλλαγή πληθυσμών το 1924 εγκαταστάθηκαν Έλληνες πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη, από το χωριό Βογάζκιοϊ.  Μπορείτε να επισκεφθείτε τον Ι. Ν. Αγίου Δημητρίου και το εξωκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής. Επισκεφθείτε τις περιοχές: "Πλατάνια" και "Βρύση Δογάνη" στη συμβολή του δρόμου για τον οικισμό, σ’ εκείνο σημείο θα δείτε και την αναθηματική πλακέτα προς τιμή του Ανθυπολοχαγού Ευστάθιου Δογάνη που έπεσε μαχόμενος την περίοδο του Ά Π.Π. κατά των Βουλγάρων την 22/4/1917 στο ιστορικό ύψωμα Δογάνης -στη μάχη του Σεμέν ντε φερ- διακρίνεται δεξιά του δρόμου στη διαδρομή Δογάνη - Ειδομένης, ακριβώς στη διακλάδωση με το δρόμο που οδηγεί προς την Εθνική οδό.

Σε απόσταση περίπου 1.500 μ. από τον οικισμό υπάρχει πρόσβαση στην όχθη του Αξιού ποταμού (ψάρεμα). Η περιοχή προσφέρεται για αφετηρία ειδικής διαδρομής πεζοπορίας Δογάνη - Αξιούπολης μέσω των «Στενών της Τσιγγάνας» παράλληλα με τις όχθες του Αξιού ποταμού (δασική περιοχή χωρίς πρόσβαση σε οχήματα).

Ενδιαφέροντα: ψάρεμα, ορεινή πεζοπορία, ορειβασία, περιήγηση στα πολυβολεία του Α' και Β' Π.Π.

Πλάγια: Παραμεθόριο χωριό του Δήμου Παιονίας στον Νομό Κιλκίς, με πληθυσμό περίπου 200 κατοίκους πρόσφυγες από τις αλησμόνητες ελληνικές πατρίδες της Ανατολικής Θράκης και της Μικράς Ασίας. Το παλιό όνομα του χωριού ήταν Καρασινάν. Το χωριό έχει πλούσιο ιστορικό κατά την περίοδο του Α' Παγκόσμιου Πολέμου και κατά την περίοδο εγκατάστασης των Ελλήνων Προσφύγων στην Παιονία. Ο ταξιδιώτης μπορεί να επισκεφθεί τον Ι. Ν. Αγίας Παρασκευής, τα οινοποιεία και τα καταστήματα εστίασης στην πλατεία. Στα Πλάγια δραστηριοποιείται Πολιτιστικός Σύλλογος.

Γεωργική παραγωγή: σιτάρι, ηλίανθους, αμπέλια, καλαμπόκι, τριφύλλι, προϊόντα μελισσοκομίας, αρωματικά βότανα κλπ.

Ενδιαφέροντα: κυνήγι, ορεινή πεζοπορία, ορειβασία, γήπεδο ποδοσφαίρου.

Επισκεφθείτε τις περιοχές: "Πευκάκια" στο γήπεδο του χωριού (περίπατος, πικ-νικ). "Αγίασμα της Αγίας Παρασκευής" δύο χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του χωριού (διαμορφωμένος χώρος για αναψυχή, παραπόταμος, πικ-νικ). Περιήγηση στις "Πετράρες", τα βραχώδη συμπλέγματα στο ύψωμα "412" που δεσπόζουν του χωριού στη διαδρομή για το χωριό Φανός (κιόσκι, θέα, πικ-νικ, αναρρίχηση). Το χωριό απέχει περίπου 3,5 χλμ από τον Αξιό ποταμό.

Διαδρομές πεζοπορίας: 1) Πλάγια - Χαμηλό (μέσω δασικού μονοπατιού), 2) Πλάγια - Δογάνης (μέσω ορεινού μονοπατιού), 3) Πλάγια - Αγίασμα Αγίας Παρασκευής - Δρέβενο (εκκλησία Αγίων Αναργύρων) - Αξιός ποταμός και ξανά επιστροφή στα Πλάγια, συνολικής διάρκειας περίπου 3,5 ωρών (μέσω δασικού δρόμου), 4) Πλάγια - ύψωμα "412" (στην πλαγιά του λόφου είναι χτισμένα τα Πλάγια) - εξωκλήσι Προφήτου Ηλία.

Πύλη (Δρέβενο): [οικισμός που έχει εκκενωθεί]: (Πρόσβαση από Πλάγια ή από Αξιούπολη μέσω δασικού δρόμου) δίπλα στο μοναδικό οίκημα του οικισμού, τον Ι. Ν. ΑγίωνΑναργύρων μπορείτε να δείτε το γαλλικό μνημείο πεσόντων κατά τον Α΄ Π. Π., το συμμαχικό πολυβολείο και το δασικό παρατηρητήριο. Η τοποθεσία απέχει περίπου 1.000 μ από τον Αξιό ποταμό. Ενδιαφέροντα: Ορεινή πεζοπορία, παραποτάμια πεζοπορία, κυνήγι, μνημεία.

Φανός: Η παλιά ονομασία του χωριού ήταν Μαγιαδάγ. Κατά την ανταλλαγή πληθυσμών το 1924 εγκαταστάθηκαν Έλληνες πρόσφυγες από την περιοχή Προύσας της Μικράς Ασίας, από το χωριό Μισόπολη.

Μπορείτε να επισκεφθείτε τον Ι. Ν. Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, τον παλιό γκιοπτσέ (πηγάδι) κοντά στην πλατεία και τα καταστήματα εστίασης του χωριού. Επίσης μπορείτε να επισκεφθείτε σε κοντινή απόσταση το εξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου. Στο Φανό δραστηριοποιείται Πολιτιστικός Σύλλογος.

Γεωργική παραγωγή: σιτάρι, αμπέλια, ξερά μπιζέλια, τριφύλλι, κερασιές, προϊόντα μελισσοκομίας, οινοποιεία κλπ. Ενδιαφέροντα: κυνήγι, ορεινή πεζοπορία.

Διαδρομές πεζοπορίας: 1) Φανός - εξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου - Χαμηλό (δασικός δρόμος), 2) Φανός - ύψωμα "412" - εξωκλήσι Προφήτου Ηλία, 3) Φανός - επαρχιακή οδός Φανός-Σκρά - Γαλλικό μνημείο - Τσάγκα.

Το χωριό Πλάγια όπως φαίνεται από τις πλαγιές του υψώματος "412".  Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης.

Το χωριό Φανός όπως φαίνεται από τις πλαγιές του υψώματος "412". Φωτογραφία: Θεόδωρος Π. Μποράκης (2023).

Μνημείο πεσόντων Γουμένισσας

Μνημείο πεσόντων Γουμένισσας. Πηγή φωτογραφίας ιστοσελίδα "Οδός Ελλήνων"  https://share.google/3t7EJEgOzUQIeaJAT

Το μνημείο πεσόντων Γουμένισσας. 

Φωτογραφία Θοδωρής Π. Μποράκης

Νοέμβριος 2025

Το μνημείο βρίσκεται στην Γουμένισσα, στο πάρκο μεταξύ των οδών Εθνικής Αντίστασης και Ρωμυλίας.

Στην στήλη του μνημείου, σε μεταλλικό ανάγλυφο γλυπτό παριστάνεται ένας τραυματία μαχητή με σπαθί και ασπίδα που τον ανασηκώνει φτερωτή γυναικεία μορφή (πιθανότατα η Δόξα). Το γλυπτό κατασκεύασε ο γλύπτης Θανάσης Μηνόπουλος.

Στην κεντρική επιγραφή κάτω από την ανάγλυφη μεταλλική παράσταση αναγράφεται: "Ανδρών επιφανών πάσα γη τάφος - Η Κοινότης Γουμενίσσης ευγνωμονεί τους ηρωικώς πεσόντας υπέρ πατρίδος".

Αριστερά και δεξιά στις πλευρές της στήλης του μνημείου αναγράφονται ονόματα πεσόντων και αγνοουμένων των πολέμων κατά τις περιόδους 1912-1922, 1940-1941 και 1947-1949.

Το μνημείο μεταφέρθηκε τη δεκαετία του 1980 από παρακείμενο σημείο της τοποθεσίας και ανακαινίσθηκε παίρνοντας τη σημερινή του μορφή. Από το παλαιό μνημείο ενσωματώθηκαν στο ανακαινισμένο και οι μαρμάρινες πλάκες με τα ονόματα των πεσόντων.

Γουμένισσα: Σημαντική ελληνική κωμόπολη τόσο κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας όσο και κατά την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα αναδεικνύοντας μεγάλες μορφές του ελληνισμού όπως οι αδερφοί Δογιάμα, ο γιατρός Άγγελος Σακελλαρίου, τον ευεργέτη Θάνο Ζελέγκο κ.α. αλλά και τραγικές μορφές που έχασαν τη ζωή τους στην περιοχή όπως ο Γεώργιος Βαφόπουλος από τη Γευγελή, ο καπετάν Κόδρος (λοχαγός Μιχαήλ Μωραΐτης), ο καπετάν Ζόγρας (ανθυπολοχαγός Σπύρος Φραγκόπουλος), ο καπετάν Νικηφόρος Β΄ (Γεώργιος Παπαδόπουλος), ο δάσκαλος Ιωάννης Πίτσουλας από τη Ναύπακτο κ.α.

Η Γουμένισσα απελευθερώθηκε από τον τουρκικό ζυγό την 23 Οκτωβρίου 1912 όταν και εισήλθε στην κωμόπολη ο ελληνικός στρατός.

Η Γουμένισσα και η ευρύτερη περιοχή της διαδραμάτισε σπουδαίο ρόλο και κατά τη διάρκεια του Α' Π.Π.

Είναι κωμόπολη του Δήμου Παιονίας στα δυτικά του Νομού Κιλκίς με περίπου 3.600 κατοίκους. Αποτελεί την πολιτιστική πρωτεύουσα του Δήμου Παιονίας και έδρα της Ιεράς Μητροπόλεως Γουμενίσσης, Αξιουπόλεως και Πολυκάστρου, με πλούσια ιστορία και πολιτιστικό υπόβαθρο. Το όρος Πάικο, σύμβολο της Γουμένισσας, δεσπoζει της κωμοπόλεως.

 

Ο γλύπτης Θανάσης Μηνόπουλος γεννήθηκε στη Φλώρινα το 1931 και πέθανε το 1982. Σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. Ολοκλήρωσε περαιτέρω σπουδές στην Κωνσταντινούπολη, τη Ζυρίχη και τη Βιέννη. Το κύριο μέρος του έργου του αποτελούνταν από αναμνηστική γλυπτική, όπου εφάρμοσε την ακαδημαϊκή, εξιδανικευμένη αισθητική, σε συνδυασμό με ηρωικούς συμβολισμούς. 

(Πηγή: Minopoulos Thanasis (Μηνόπουλος Θανάσης) | Public art of Cyprus https://share.google/lIiynagCZ6Ekw0AKE)