Εικόνες Παιονίας - Η γέφυρα του Κοτζά Ντερέ

 

Η γέφυρα του Μεγάλου Ρέματος (Κοτζά Ντερέ), στη διαδρομή Αξιουπόλεως - Πλαγίων. (2020).
Από το αρχείο του Θοδωρή Π. Μποράκη

Ιστορικά στιγμιότυπα - Η ανατίναξη της γέφυρας του Κοτζά Ντερέ το 1947

Οι βάσεις της παλιάς γέφυρας του Κοτζά Ντερέ όπως απόμειναν μετά την την ανατίναξή της από τους αντάρτες την εποχή του διχασμού, στις αρχές Ιανουαρίου 1947.

Φωτογραφία από το αρχείο του Θοδωρή Π. Μποράκη (2013).

Εικόνες Παιονίας: Γυναίκες από το Σκρά (1930)

 

Ενθύμιον 1930 - Γυναίκες από το Σκρά Παιονίας. 
Εικονίζονται: αριστερά επάνω η Πρωινή Γόκτση, δεξιά επάνω η Θεανώ Τάτσκα, αριστερά κάτω η Μαρία Μήτζια, δεξιά κάτω η Στυλιανή Μπούρση.

Η φωτογραφία προέρχεται από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Σκρά.

Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος



ΠΡΩΤΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
Μάχες: Σεμέν ντε Φερ - Ραβινέ - Σκρα ντι Λεγκέν -  Δοϊράνης - Διασπάσεως Μακεδονικού Μετώπου.

Γεώργιος Θ. Βαρδάκας
Σεπτέμβριος 2018 - Κιλκίς
Σελ. 144  

Το βιβλίο μπορείτε να το δανειστείτε για ανάγνωση από την Δημοτική Βιβλιοθήκη Αξιουπόλεως.

 

Εικόνες από τα Πλάγια (από το αρχείο του κ. Αλέξανδου Σιτσάνη)


Οικογένεια του Σπυρίδωνα Πουλίδη και της Βασιλικής που έζησαν στα Πλάγια. Εικονίζονται με τα παιδιά τους, από αριστερά: Καλλιόπη, Μαρία, Άννα και Ευτέρπη. Η λήψη της φωτογραφίας έγινε στα Πλάγια, στις αρχές της δεκαετίας του '60. Από το αρχείο του κ. Αλέξανδρου Σιτσάνη.



Φωτογραφία του 1948 από την Μονάδα Εναέριων Αποστολών Στρατού ΚΕΕΜ. Από τους γονατιστούς στρατιώτες, ο πρώτος αριστερά είναι ο Σπυρίδων Πουλίδης από τα Πλάγια Παιονίας. Κατά τη διάρκεια του 1948 όταν βρέθηκε σε πτήση πάνω από το χωριό, έριξε από το αεροπλάνο μια εφημερίδα για τους χωριανούς κι ένα γράμμα για την οικογένειά του! Από το αρχείο του κ.  Αλέξανδρου Σιτσάνη.

Εικόνες από τα Πλάγια (Από το αρχείο της κ. Χριστίνας Ασλανίδου - Μουτσάκη)

 

Σε καφενείο των Πλαγίων. Εικονίζονται από αριστερά: ο ταξιτζής Παλάδης, ο ταχυδρόμος, ο θηροφύλακας και ο Τάσος Μουτσάκης. Από το αρχείο της κ. Χριστίνας Ασλανίδου Μουτσάκη.

Ο Τάσος Μουτσάκης σε ποιμνιοστάσιο στα Πλάγια. Από το αρχείο της κ. Χριστίνας Ασλανίδου - Μουτσάκη.


Ο Τάσος Μουτσάκης στρατιώτης. Από το αρχείο της κ. Χριστίνας Ασλανίδου -  Μουτσάκη.


Ο Τάσος Μουτσάκης στρατιώτης στην Αθήνα, φρουρός στο μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη. Από το αρχείο της κ. Χριστίνας Ασλανίδου - Μουτσάκη.



Ο Τάσος Μουτσάκης με την αδερφή του Άννα Μποράκη-Μουτσάκη. Από το αρχείο της κ. Χριστίνας Ασλανίδου - Μουτσάκη.


Γλέντι στα Πλάγια. Εικονίζονται από αριστερά: ο Τάσος Μουτσάκης, ο Θανάσης Γιαννουλάκης και ο Ανέστης Ανθάκης. Από το αρχείο της κ. Χριστίνας Ασλανίδου - Μουτσάκη.

Ιστορικά στιγμιότυπα - 1 Δεκεμβρίου 1915 Οι Γερμανοβούλγαροι εισήλθαν στη Γευγελή και τη Δοϊράνη


 Δημοσίευμα της εφημερίδας ΣΚΡΙΠ της 1 Δεκεμβρίου 1915 που αναφέρει την υποχώρηση των συμμάχων, την πυρπόληση της Γευγελής και την κατάληψή τους από Γερμανικά και Βουλγαρικά στρατεύματα.

Εικόνες από τα Πλάγια (από το αρχείο του κ.Ανέστη Ανθάκη)


 Ο Ανέστης Ανθάκης στα Πλάγια το 1969. Η λήψη της φωτογραφίας έγινε από τον φωτογράφο Ιωάννη Φωτεινό. Από το αρχείο του κ. Ανέστη Ανθάκη.



Ο Γεώργιος Ανθάκης το 1975 στο μνημείο ηρώων των Πλαγίων κατά την κατάθεση στεφάνου ως εκπρόσωπος των αγωνιστών της εθνικής αντίστασης. Από το αρχείο του κ.Ανέστη Ανθάκη.

Η Γουμένισσα στη ζωή και το έργο των λογοτεχνών μας

 


Η Γουμένισσα στη ζωή και το έργο των λογοτεχνών μας
Χρήστος Π. Ίντος
Γουμένισσα 1989
Σελ.24


Το βιβλίο μπορείτε να το δανειστείτε από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Αξιουπόλεως.

Πλάγια (Καρασινάν)

Άποψη των Πλαγίων (Καρασινάν) το έτος 1917.

Τοπογραφία

Τα Πλάγια είναι χτισμένα στο βόρειο τμήμα του Δήμου Παιονίας στο νομό Κιλκίς, στην πλαγιά ενός  υψώματος με υψόμετρο 412 μέτρων (ύψωμα «412») κοντά στα ελληνο-σκοπιανά σύνορα. Βρίσκεται στην πλευρά της δυτικής όχθης του Αξιού ποταμού και βορειοδυτικά του όρους Πάικο.


   Χάρτης της περιοχής με τα παλιά τοπονύμια.
 Πηγή http://www.lithoksou.net. 

Βορειοδυτικά από το χωριό και σε απόσταση 10 περίπου οδικών χιλιομέτρων (3 περίπου χιλιόμετρα σε ευθεία γραμμή) βρίσκεται το χωριό Χαμηλό (Αλτσάκ) [μέσα σε παρένθεση αναγράφονται τα τοπωνύμια των χωριών όπως ήταν γνωστά πριν μετονομαστούν το 1926]. Ανάμεσα στα χωριά Πλάγια και Χαμηλό, στη σημερινή αγροτική περιοχή Χαμηλού, βρίσκονταν οι μουσουλμανικοί οικισμοί Μπαρακλή μαχαλά και Χατζή Μπαρί μαχαλά, που έμειναν έρημοι μετά την ανταλλαγή πληθυσμών το 1924, όπως σημειώνονται σε στρατιωτικούς χάρτες της περιόδου 1917 - 1918.

Βορειοανατολικά των Πλαγίων και σε απόσταση 6 χιλιομέτρων βρίσκεται το παραμεθόριο χωριό Ειδομένη (Σέχοβο) όπου βρίσκεται και ο ομώνυμος σιδηροδρομικός μεθοριακός σταθμός, και από την πλευρά της fyrom, επίσης παραμεθόρια, βρίσκεται η κωμόπολη Γευγελή (Gevgelija).

Βορειονατολικά και σε απόσταση 4 περίπου χιλιομέτρων βρίσκεται το χωριό Δογάνης (Σλώπνιτσα) ή (Σλοπ) και το ιστορικό ύψωμα Σεμέν ντε Φέρ. Το Σλοπ πήρε το τοπωνύμιο Δογάνης εις μνήμη του Ανθυπολοχαγού Ευστάθιου Δογάνη από τα Καλάβρυτα που φονεύθηκε στην μάχη κατά των Βουλγάρων, στο ύψωμα Σεμέν ντε Φερ, στις 24 Απριλίου 1917.

Νοτιαναλοκικά των Πλαγίων, σε ευθεία γραμμή, σε απόσταση 3,8 χιλιομέτρων, βρισκόταν μέχρι την εποχή του ανταρτοπολέμου το χωριό Πύλη (Δρέβενο). Ο παλιός δρόμος Πλαγίων – Αξιουπόλεως, 6,5 χιλιομέτρα χωματόδρομος, διέσχιζε το Δρέβενο, μη προσβάσιμος σε πολλά σημεία του από συμβατικά αυτοκίνητα, καταλήγει στην σύγχρονη επαρχιακή οδό Πλαγίων – Αξιουπόλεως, λίγο πριν την κατηφόρα για το Κοτζά Ντερέ.

Δυτικά και σε απόσταση 3 χιλιομέτρων βρίσκεται το χωριό Φανός (Μαγιαδάγ).

Ο κάμπος της περιοχής, που εκτείνεται Ανατολικά και σε απόσταση 3-5 χιλιομέτρων από το χωριό και τον διασχίζει ο Αξιός ποταμός, είναι ο κατ’ εξοχήν μη ορεινός και καλλιεργήσιμος χώρος και περιλαμβάνει τα χωράφια των χωριών Πλαγίων, Δογάνη, Ειδομένης. Στο 4ο χιλιόμετρο της επαρχιακής οδού Πλαγίων – Ειδομένης, ξεκινάει ο νέος δρόμος απόστασης 3,5 χιλιομέτρων που, μέσω της γέφυρας του Αξιού, οδηγεί στην Εθνική Οδό Ευζώνων - Αθηνών.

Από την αντίπερα, ανατολική, όχθη του Αξιού, περίπου 8 χιλιόμετρα βορειοανατολικά των Πλαγίων, βρίσκεται το χωριό Εύζωνοι (Ματσίκοβο). Έξω από το χωριό Εύζωνοι βρίσκεται ο ομώνυμος συνοριακός σταθμός, στο Εθνικό Οδικό δίκτυο που οδηγεί στη FYROM. Νοτιότερα από το χωριό Εύζωνοι βρίσκονται, σε απόσταση 5 χιλιομέτρων, το χωριό (Σμόλ) Μικρό Δάσος, και σε απόσταση 8,5 χιλιομέτρων το χωριό (Ορέβιτσα) Πευκόδασος.


Τα Πλάγια Παιονίας σήμερα (δεκαετία του 2010)



Διοικητικές μεταβολές της κοινότητας Πλαγίων



Το Καρασινάν υπαγόταν διοικητικά, στις αρχές του 20ου αιώνα, στο βιλαέτιο Θεσσαλονίκης, στον Καζά Γευγελή (σύμφωνα με τον χάρτη Βιλαετίων Κοσσυφοπεδίου, Μοναστηρίου και Θεσσαλονίκης που τυπώθηκε το 1908 από το Istituto Geografico de Agostini της Ρώμης) και ενδέχεται να εποικίστηκε με τούρκικο πληθυσμό (Κονιάρους) μετά το 1814 όπως θα περιγραφεί παρακάτω στα "Ιστορικά στοιχεία της ευρύτερης περιοχής Παιονίας". 


Έχουν βρεθεί αναφορές για το Καρασινάν με καταγεγραμμένη την ονομασία ως: Καρα-Σινάν, Καρασινάνσι (στους πίνακες απογραφής της Ε.Σ.Υ.Ε το 1920), Καρασινάκι (υποκοριστικό του τοπωνυμίου Καρασινάν όπως συνήθιζαν να το εκφέρουν επισκέπτες του χωριού στα μέσα του 20ου αιώνα) Carachnan, Karasinanci, Kara Sinanci, Карасинанци.

Κατά το πρώτο μισό του 20ου αιώνα, ο ελληνικός στρατός απελευθερώνει την Μακεδονία από τον τουρκικό ζυγό, και διασφαλίζει τη βόρεια ελληνική γη απ’ τις βουλγάρικες απειλές και διεκδικήσεις. Την απελευθέρωση της Μακεδονίας κατά τον Α’ Βαλκανικό πόλεμο, ακολούθησαν στην περιοχή ανακατατάξεις ελληνικών, τουρκικών και βουλγάρικων πληθυσμών, που οφείλονταν:

α) στους Α' και Β' Βαλκανικούς πολέμους 1912 - 1913,

β) στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο 1914 – 1918,

γ) στους διωγμούς του ελληνισμού της Θράκης 1915 – 1918 κατά τη διάρκεια των οποίων εκπατρίστηκαν προς την Ελλάδα 250.000 Έλληνες από τον Πόντο, την Ανατολική Θράκη, την Ανατολική Ρωμυλία και τη Βόρεια Μακεδονία (περιοχές της όπως η Γευγελή, το Μοναστήρι κλπ έμειναν εκτός ελληνικής επικράτειας)

δ) στο προσφυγικό ρεύμα μετά τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο 1919 - 1922 που προκάλεσαν οι διωγμοί που υπέστη το ελληνικό στοιχείο και ο ξεριζωμός του από τις πατρογονικές του εστίες στη Μικρασία, 

ε) στην ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923 – 1925, ανταλλαγή που προέβλεπε η συνθήκη της Λωζάνης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, και

στ) στις εχθροπραξίες κατά την περίοδο 1940 – 1950, στη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου και του ελληνικού εμφυλίου πολέμου που ακολούθησε. 


Μετά την απελευθέρωση της περιοχής της Παιονίας, τον Οκτώβριο του 1912, και μέχρι την τελική παγίωση της εθνολογικής σύνθεσης των χωριών, η ελληνική πολιτεία οργάνωσε, μετά από συνεχείς διοικητικές αλλαγές, την επαρχία Παιονίας στη μορφή που υφίσταται σήμερα.

Τα Πλάγια, μέσα σ’ αυτό το χρονικό διάστημα υπέστησαν τις συνέπειες του πολιτικού και κοινωνικού κλίματος που επικρατούσε στη Μακεδονία. Όταν, κατόπιν των παραπάνω γεγονότων και ιδιαίτερα μετά την ανταλλαγή πληθυσμών, παγιώθηκε η εθνολογική μορφή του χωριού, η κοινότητα υπάχθηκε αρχικά στο Νομό Πέλλης, έπειτα στο Νομό Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια στο Νομό Κιλκίς. Παρακάτω φαίνονται όλες οι διοικητικές μεταβολές της κοινότητας Πλαγίων όπως καθορίζονται τα σχετικά ΦΕΚ (Φύλλα Εφημερίδας Κυβέρνησης):

Στις 15 Φεβρουαρίου 1922, σύμφωνα με το ΦΕΚ 20Α - 15/02/1922 γίνεται σύσταση της Κοινότητας με την απόσπαση του οικισμού Καρασινάν από την Κοινότητα Μαγιαδάγ και τον ορισμό του ως έδρα της Κοινότητας Καρασινάν.

Στις 15 Φεβρουαρίου 1922, σύμφωνα με το ΦΕΚ 20Α - 15/02/1922 ο οικισμός Δρέβενον αποσπάται από την Κοινότητα Μαγιαδάγ και προσαρτάται στην Κοινότητα Καρασινάν.

Στις 2 Σεπτεμβρίου 1924, σύμφωνα με το ΦΕΚ 212Α - 02/09/1924 η Κοινότητα Καρασινάν υπήχθη στο Νομό Θεσσαλονίκης από το Νομό Πέλλης.

Στις 8 Αυγούστου 1928, σύμφωνα με το ΦΕΚ 156Α - 08/08/1928 ο οικισμός Καρασινάν της Κοινότητας μετονομάζεται σε Πλάγια.

Στις 29 Μαίου 1933, σύμφωνα με το ΦΕΚ 130Α - 29/05/1933 ο οικισμός Πύλη (Δρέβενον) αποσπάται από την Κοινότητα Πλαγίων και προσαρτάται στην Κοινότητα Αξιουπόλεως.

Στις 16 Μαρτίου 1935, σύμφωνα με το ΦΕΚ 87Α - 16/03/1935 η Κοινότητα Πλαγίων υπήχθη στο Νομό Κιλκίς από το Νομό Θεσσαλονίκης.

Στις 4 Δεκεμβρίου 1997, η Κοινότητα Πλαγιών καταργείται και συνενούται με το Δήμο Αξιουπόλεως. ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997.

Στις 7 Ιουνίου 2010 με το Ν. 3852/2010, ΦΕΚ 87Α, ο Δήμος Αξιουπόλεως, στον οποίο υπάγονταν τα Πλάγια, καταργείται κι ενσωματώνεται στο νεοσύστατο Δήμο Παιονίας με έδρα το Πολύκαστρο και ιστορική έδρα τη Γουμένισσα.

Τα Πλάγια όπως φαίνονται από το ύψωμα "412". Από το αρχείο του Θοδωρή Π. Μποράκη (Ιούλιος 2011)



Εικόνες από τα Πλάγια (από το αρχείο του κ. Κωνσταντίνου Ι. Πασχαλέρη)

 

Ο εικονιζόμενος Γεώργιος Ιωάννου (Αδαμακης) ήταν ο μόνος επαγγελματίας μουσικός από τα Πλαγια. Τα πρώτα μαθήματα βιολιού τα έλαβε στην Κωνσταντινούπολη από Έλληνες και Τούρκους δασκάλους, από πολύ μικρή ηλικία ξεχώρισε για το ταλέντο του και την φιλομάθιά του. Όταν ήλθε στην Ελλάδα ασχολήθηκε επαγγελματικά με την μουσική 60 χρόνια, από το 1924 μέχρι το 1984. Στην αρχή της καριέρας του έκανε ντουέτο με τον Βασιλάκη Καραογλάνη (κλαρίνο), από την Αρτάκη. Μέχρι τον δεύτερου παγκόσμιο πόλεμο έλαβαν μέρος σε εκατοντάδες γάμους και πανηγύρια στο χωριό και στην ευρύτερη περιοχή. Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο έκανε πλήρη ορχήστρα με εξαιρετικούς μουσικούς: Νικολάκη Δαφλίδη από Τούμπα (κλαρίνο) που διετέλεσε σολίστ για πολλά χρόνια στον Δήμο Θεσσαλονίκης, Τσαλικίδη Κώστα από τη Νέα Δήμητρα (ακορντεόν) και Αλεξιάδη Γιώργο (κιθάρα και τραγούδι) από τη Νέα Δήμητρα. Η φήμη της ορχήστρας πέρασε τα όρια του νομού και έφθασε σε όλη την Μακεδονία. Για πολλές χειμερινές σαιζόν εμφανιζόταν στο διάσημο κοσμικό κέντρο της Θεσσαλονίκης "χρυσό απιδιο", στο Καραμπουρνάκι, την δεκαετία του 50. Ο Γεώργιος Ιωάννου ασχολήθηκε με την μουσική μέχρι τα βαθειά του γεράματα δίνοντας μαθήματα οργάνων και βιολιού σε νεότερους μουσικούς. Το εξαιρετικό βιολι του, που έχει διασκεδάσει χιλιάδες άνθρωπων για περισσότερο από μισό αιώνα, είναι πλέον πολύτιμο κειμήλιο.

Η λήψη της φωτογραφίας έγινε από τον φωτογράφο Γιώργο Ανθόπουλο.

Πηγή πληροφοριών: Γεωργία Πασχαλέρη

Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του κ. Κωνσταντίνου Ι. Πασχαλέρη.



Ανακατασκευή των κοιμητηρίων στα Πλάγια την 6 Απριλίου 1970. Διακρίνονται ο Δημήτριος Ναλμπάντης (με το ρ καρότσι) ο Γεώργιος Ιωάννου (Αδαμάκης) (με το μαδέρι) από τους πρωτεργάτες του έργου κ.α. Η λήψη της φωτογραφίας έγινε από τον φωτογράφο Ιωάννη Φωτεινό.

Φωτογραφία από το αρχείο του κ. Κωνσταντίνου Ι. Πασχαλέρη.


Γάμος του Δημήτριου Πολίτη στα Πλάγια το 1963. Εικονίζονται στο χορό, από αριστερά: ο Ιωάννης Πασχαλέρης, ο γερο-Αθανάσιος Νάτσκος και ο Αναστάσιος Στράντζαλης. Με το ακορντεόν, πίσω στο βάθος, είναι ο Κώστας Τσαλικίδης και δίπλα του ο Γεώργιος Ιωάννου. Η λήψη της φωτογραφίας έγινε από τον φωτογράφο Ιωάννη Φωτεινό.

Από το αρχείο του κ. Κωνσταντίνου Ι. Πασχαλέρη.

Εικόνες Παιονίας - "Στάσις Δογάνη"

 

"Στάσις Δογάνη" (2020) από το αρχείο του Θοδωρή Π. Μποράκη

Παλιά στάση τρένου στη σιδηροδρομική διαδρομή Ειδομένης – Θεσσαλονίκης με τα πολυβολεία που ήταν χτισμένα για να προστατεύουν τη γέφυρα του ρέματος του Χαμηλού. Βρίσκεται σε απόσταση 3.200 μ βορειοανατολικά από τα Πλάγια. Την παλιά εποχή οι χωριανοί κατέβαζαν με τα γαϊδουράκια τους μουσαφίρηδες στη στάση ...για την Οτομοτρίς, για το «μεγάλο χωριό» τη Σαλονίκη. Αν ήταν να πάρουν το Σεμπλόν, εκείνο έκανε στάση μόνο στο σταθμό της Ειδομένης.

Φωτογραφία από το αρχείο του Θοδωρή Π. Μποράκη (2020).

Εικόνες από τα Πλάγια (Από το αρχείο της κ.Ασημένιας Εκιντζίδου - Τζουρτζουκλή)

Ο Νίκος Τζουρτζουκλής στο καφενείο του στα Πλάγια. Από το αρχείο της κ.Ασημένιας Εκιντζίδου - Τζουρτζουκλή.



Πλαγιώτες το 1965 στο καφενείο του Νίκου Τζουρτζουκλή. 
Εικονίζονται από δεξιά, μεταξύ άλλων οι: Δημήτρης Παπαδόπουλος (Παπαγιός), Γιάννης Σακαλάκης, Αθανάσιος Σβάνος, Νίκος Σβάνος, Χριστόδουλος Μουτσάκης, Κώστας Βλάσης, Χαρίτος Πασατσιφλικιώτης, Κώστας Στογιανκεχαγιάς, Νίκος Γκέρλοβας κ.α.
Η λήψη της φωτογραφίας έγινε από τον φωτογράφο (ΦΩΤΟ ΣΤΕΚΙ) Δημ. Πασατσιφλικιώτη. Από το αρχείο της κ. Ασημένιας Εκιντζίδου - Τζουρτζουκλή.



Στο καζάνι του Νίκου Τζουρτζουκλή βγάζοντας τα τσίπουρα. Από το αρχείο της κ. Ασημένιας Εκιντζίδου - Τζουρτζουκλή.


Ο Νίκος Τζουρτζουκλής στο καζάνι του οικογενειακώς με τη σύζυγό του Ευγενία Από το αρχείο της κ. Ασημένιας Εκιντζίδου - Τζουρτζουκλή.