Από τις αλησμόνητες πατρίδες, στα Πλάγια (Καρασινάν) της Παιονίας

Οι αλησμόνητες πατρίδες των Πλαγιωτών βρίσκονται γύρω από τα θρακικά και μικρασιατικά παράλια της Προποντίδας.

Οι ρίζες της γενιάς των ξεριζωμένων

Η γενιά των ξεριζωμένων Ελλήνων, οι πρώτοι κάτοικοι που εγκαταστάθηκαν στα Πλάγια κατά τη διάρκεια των ετών 1922 – 1924, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές εστίες τους κάτω από δραματικές συνθήκες. Όσοι ήρθαν από τη Μικρασία, (Αρτάκη, Πάνορμος, Μισόπολη κλπ) γλίτωσαν από θαύμα τις τουρκικές θηριωδίες μετά την υποχώρηση του ελληνικού στρατού από τη Σμύρνη τον Σεπτέμβριο 1922. Όσοι ήρθαν από την Ανατολική Θράκη (Σαράντα Εκκλησιές, Επιβάτες, Εξάστερο, Τσαντώ κλπ) κι ήταν στη ζώνη κυριαρχίας του ελληνικού στρατού, έφυγαν άρον άρον μετά την υποχώρηση του, με τη συμφωνία των Μουδανιών τον Οκτώβριο 1922. Οι υπόλοιποι στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης (Μπογάζκιοϊ, Αρναούτκιοϊ, Αγιασματάκι, Καλφάς, Πύργος κλπ) ήρθαν ως ανταλλάξιμοι το 1924 υποχρεωμένοι από τις συνθήκες που είχαν υπογραφεί μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Όσοι ήρθαν από την Ανατολική Ρωμυλία (Αγχίαλος, Βασιλικό κλπ) ξεριζώθηκαν απὸ τους βουλγάρικους διωγμούς σε βάρος των ελληνικών κοινοτήτων το 1906 αλλά και την ανταλλαγή πληθυσμών που υπογράφηκε μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας με τη συνθήκη του Νεϊγύ τον Νοέμβριο 1919.

Χάρτης περιοχής Κωνσταντινούπολης
Δυτικά της Πόλης σημειωμένα στο χάρτη το Αρναούτκιοϊ και το Μπογάζκιοϊ


Φεύγοντας άφησαν πίσω τα υπάρχοντά τους, τη γη των πατέρων τους, τους νεκρούς τους στα κοιμητήρια, τις εκκλησίες τους και χιλιάδες σκοτωμένους από τις δολοφονίες των Τούρκων κι από τις κακουχίες της διαδρομής -χιλιάδες έφτασαν στην Ελλάδα τα ασυνόδευτα ανήλικα και οι χήρες που συνόδευαν τα ορφανά τους. Μα το κυριότερο που άφησε πίσω της η γενιά των ξεριζωμένων ήταν ο χαμένος ελληνικός πολιτισμός, που επιβίωνε για αιώνες σ’ εκείνα τα χώματα, και ύστερα σύρθηκε σε καταυλισμούς μαζί με τους περιφρονημένους πρόσφυγες και λοιδορήθηκε σαν τάχα ξενομερίτικος, σαν ένα πρόσθετο βάρος στην πλάτη της Ελλαδίτσας.

Κι έμεινε στα παραμύθια, στις ιστορίες και στα τραγούδια εκείνος ο ελληνισμός των αλησμόνητων πατρίδων, ενοχλητικός για τους συγκαιρινούς επιστήμονες, αδιάφορος για τους «μοντέρνους», όνειρο που στάζει ιστορία για τους λίγους, για τους ρομαντικούς.


Χάρτης της περιοχής του ελληνικού χωριού Αρναούτκιοϊ (του 1850) στην Ανατολική Θράκη.

Η ζωή στις Αλησμόνητες Πατρίδες

Για τον ελληνισμό της Ανατολής αλλά και του Βορρά μιλούν τα αρχαία μάρμαρα που βρίσκονται σε χιλιάδες κατεχόμενες σήμερα περιοχές, μιλούν τα δημώδη άσματα που συνόδευαν την καθημερινότητα των Ελλήνων στις χαρές και στις στεναχώριες τους. Για τον ελληνισμό μιλούν τα πανάρχαια έθιμα και οι παραδόσεις όπως τα Αναστενάρια και τα πανηγύρια. 

Σχετικά με τον ελληνισμό των αλησμόνητων πατρίδων, αναφέρεται το πόρισμα της επιστημονικής έρευνας του Καθηγητή Γενετικής Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη, διατυπωμένο στη Θεσσαλονίκη το έτος 1993 υπό τον τίτλο «Η γενετική σύσταση των κατοίκων της Ελλάδας», αναφέρονται τα παρακάτω  σχετικά με τον ελληνισμό των αλησμόνητων πατρίδων: «Στις αρχές του 20ου αιώνα ζούσαν 2.000.000 περίπου Έλληνες στη Μικρά Ασία, έξω από τα σύνορα της σημερινής Ελλάδας. Η δημιουργία αυτού του ελληνικού πληθυσμού άρχισε από αποικίες που ιδρύθηκαν στα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας πριν από το 800 π.Χ. Με την πάροδο του χρόνου οι αποικίες εξαπλώθηκαν βορειότερα, κατά μήκος των ακτών της Μαύρης Θάλασσας. Ο αποικισμός αποτέλεσε και την απαρχή του εξελληνισμού αρκετών αυτοχθόνων πληθυσμών της Εγγύς Ανατολής. Αυτοί οι ελληνικοί πληθυσμοί διατήρησαν την ελληνική τους ταυτότητα και κατά την Οθωμανική κυριαρχία. Λόγω της Ορθόδοξης θρησκείας και της ελληνικής γλώσσας τους παρέμειναν διαχωρισμένοι από τους γειτονικούς πληθυσμούς.»

Στοιχεία σχετικά με την απασχόληση των Ελλήνων στην Ανατολική Θράκη αναφέρουν[1]:

Η πληθυσμιακή υπεροχή των Ελλήνων στη Θράκη έναντι των άλλων εθνοτήτων επέφερε και την οικονομική ευρωστία. Έχοντας το μεγαλύτερο ποσοστό των εκτάσεων και σε συνδυασμό με την ευφορία του εδάφους, επιδόθηκαν στις καλλιέργειες, κυρίως δημητριακών, οσπρίων και οπωρικών.

Η γεωργική παραγωγή ήταν αρκετή όχι μόνο για την κάλυψη των δικών τους αναγκών, αλλά και για να εξαχθεί σε άλλες περιοχές. Ιδιαίτερα ανεπτυγμένη ήταν και η κτηνοτροφία, λόγω των απέραντων λιβαδιών, βοσκοτόπων και δασών, που διέθετε η περιοχή. Διατρέφονταν ζώα για κρεατοπαραγωγή, παραγωγή γαλακτοκομικών ειδών, για εκμετάλλευση μαλλιών και δερμάτων, αλλά και για μεταφορές. Κατά συνέπεια, αναπτύχθηκε η βιοτεχνία μάλλινων, αλλά και η μεταξουργία, η καλαθοπλεκτική, η σαρωθροποιία, η ψαθοποιία, η αργιλοπλαστική, η κεραμουργία και η χαλκουργία. Κατά συνέπεια, αναπτύχθηκε η βιοτεχνία μάλλινων, αλλά και η μεταξουργία, η καλαθοπλεκτική, η σαρωθροποιία, η ψαθοποιία, η αργιλοπλαστική, η κεραμουργία και η χαλκουργία. Η έλλειψη, όμως, κεφαλαίων και οι νομοθεσίες της τουρκικής διοίκησης δεν ευνόησαν τη μετάβαση της βιοτεχνίας σε βιομηχανία. Όσον αφορά την αλιεία, αναπτύχθηκε ιδιαίτερα, λόγω της γεωγραφικής θέσης της περιοχής. Στην εποχιακή αλιεία δραστηριοποιούνταν, κυρίως, οι Κωνσταντινουπολίτες, οι Γανοχωρίτες, οι Αινίτες, οι Καλλιπολίτες ενώ το εισαγωγικό μεταξύ Ελλήνων και Εβραίων. Το σπουδαιότερο μέσο για την ανταλλαγή των προϊόντων ήταν οι εμποροπανηγύρεις, οι οποίες έφερναν μεγάλα έσοδα στους Θρακιώτες.


[1] Από την Πτυχιακή Εργασία (2011) της Ελένης Γκαλά: «Η εγκατάσταση των προσφύγων στο  Δήμο Εορδαίας – Σύγκριση της γεωγραφίας του τόπου μεταξύ των δεκαετιών του 1920 και του 2000» από την ιστοσελίδα: http://estia.hua.gr:8080/dspace/bitstream/123456789/1312/1/gala_eleni.pdf


Νεοχώρι Τσατάλτζας (30 χιλιόμετρα δυτικά - νοτιοδυτικά από τα χωριά Αρναούτκιοϊ και Μπογάζκιοϊ) Ιούλιος 1924. Στο καφενείο της Ιορδανιώς Παναγιωτίδου, γίνεται το τελευταίο γλέντι. Την επόμενη μέρα πήραν το δρόμο της προσφυγιάς.
Στην πρώτη σειρά, στη μέση, με το μουστάκι, εικονίζεται ο Σταυρης Παναγιωτιδης, και δεξιά του ο ξαδερφος του Μιλτιαδης Χατζης. Από το αρχείο τηςτης κ. Ζωής Βεσυροπούλου.

Τουρκικοί διωγμοί

Στις αρχές του 20ου αιώνα σημειώνονται βίαιες μετακινήσεις του ελληνικού στοιχείου είτε με τη μορφή αιματηρών διωγμών είτε με ανταλλαγή πληθυσμών από τις πατρογονικές τους εστίες της Μικρασίας, του Πόντου, της Ανατολικής Θράκης και της Ανατολικής Ρωμυλίας. Στο βιβλίο «Μαύρη Βίβλος Διωγμών και Μαρτυρίων του εν Τουρκία Ελληνισμού, 1914–1918»[1] αναφέρονται τα εξής σχετικά: 

Διωγμός κατά τον Ευρωπαϊκόν πόλεμον.

[Οι αριθμοί αντιστοιχούν σε διωγμένους Έλληνες]

Διοίκησις Πέραν

Βαθυρρύαξ 2387,  Γενή Μαχαλέ 1725, Κεφιλίκιοϊ 129, Κιρέτσβουρνού 112.

 

Καζάς Μακροχωρίου

Άγιοι Πάντες 150, Αβάσσος 315, Βαξέκιοϊ 931, Δομούς Δερέ 606, Καλφάς 1218, Νύμφαι 104, Πύργος 3.459, Φαναράκιον 470, Σαφράς 574

 

Καζάς Μετρών

Αγιασματάκι 582, Λαζάρκιοϊ 679, Ιμβροχώρι 101.

Εν όλω κάτοικοι 13.542.

Στο κεφάλαιο Ή στη σελίδα 386 του ίδιου βιβλίου  αναφέρονται σχετικά με τους διωγμούς  στην επαρχία Κυζίκου:

 

Διωγμός 1914 (κάτοικοι 8628)

 

Καζάς Αρτάκης

Κιλίκ 310, Χ΄΄Πογόν 340.

 

Καζάς Βάλιας

Βάλια 1140, Κοδζά Μπουνάρ 1805, Αλαδζά Μπαΐρ 323, Τοϊπελέν 950, Σουγιούτ 586, Τάς-κισέ 398, Υβρινδί 458.

 

Καζάς Αδραμυττίου

Αλάκλησα 453, Καραϊδίν 563.

 

Καζάς Πανόρμου

Κουπάση 78, Μανδήρι 799, Γενήκιοϊ 425.

 

Διωγμός κατά τον Ευρωπαϊκόν πόλεμον (κάτοικοι 7519) 

 

Καζάς Βιγαδίτς

Βαλάτ 350.

 

Καζάς Βαλούκεσερ

Κεπσίτ 108

 

Καζάς Βίγας

Χαβουτσί 390, Μουσάτσα 298.

 

Καζάς Πανόρμου

Καστέλι 985, Μηχανιώνα 1.760, Πέραμος 2.750.


Καζάς Μιχαλιτσίου

Κουρσουλή 878

Εν όλω κάτοικοι 16.147

Επαρχία Προικοννήσου

Διωγμός κατά τον Ευρωπαϊκόν πόλεμον

Καζάς Αρτάκης

Μαρμαράς 4.594, Κλαζάκι 356, Παλάτια 3.742, Κούταλη 2.008, Αλώνι 2.490, Χουχλιά 1.910, Προάστειον 2.685, Αφθόνη 2.015, Γολιμή 1.987, Πασά λιμάν 3.013, Σκουπιά 3.093, Βορί 1.707.

Εν όλω 29.600 κάτοικοι. 

Σχετικά με την τύχη των κατοίκων της Ανατολικής Θράκης αναφέρει η Μητρόπολη Δέρκων[2]:

Το 1924, στα πλαίσια της ανταλλαγής των πληθυσμών της Συνθήκης της Λωζάννης (1923), οι κάτοικοι των χωρίων της Μητροπόλεως Δέρκων: Αβάσσο ή Αβάσκιοϊ, Αγιασματάκι, Άγιος Γεώργιος (Αζατλή), Αη Πας, Άκαλαν, Αρναούτκιοϊ, Αμπαρλή, Βελιγράδι, Γαλατάρια, Γρύπες (Τσιφούτμπουργαζ), Ερμενίκιοϊ, Καλλιώ, Καλφά, Καστανιές, Κεφελίκοϊ, Κιουτσούκιοϊ, Λαζάρκιοϊ, Λίτρες, Μακροχώρι, Μικρός Τσεκμετζές, Μπαχτσέκιοϊ, Μπογάζκιοϊ, Νιχωράκι, Ντομούζδερε, Νύμφαι, Οκλαλή, Πύργος, Σαφρά, Τζελέπκιοϊ, Τζεμπετζή, Τσιφλίκιοϊ και Φαναράκι αναγκάστηκαν να λάβουν το δρόμο της προσφυγιά στην Ελλάδα και να δημιουργήσουν νέα χωριά η να εγκατασταθούν σε υφιστάμενες κοινότητες και πόλεις. 

Σύμφωνα με το βιβλίο του Κων/νου Σ. Ιορδανίδη «Οι εγκαταλειφθέντες εν Τουρκία το 1922 ελληνικοί οικισμοί» Αρχείο Πόντου, 34 οι ελληνικοί οικισμοί που εγκαταλείφθηκαν μετά το 1922 στην Ανατολική Θράκη ήταν:

Εκκλησιαστικές επαρχίες               Οικισμοί

14                                                   281




[1] «Μαύρη Βίβλος Διωγμών και Μαρτυρίων του εν Τουρκία Ελληνισμού, 1914–1918»  Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως 1919, στην ενότητα «Στατιστική του εκδιωχθέντος ομογενούς πληθυσμού» στο κεφάλαιο Η’ στη σελ. 379

[2] Στοιχεία από την ιστοσελίδα της Ι.Μ.Δέρκων: http://imderkon.org/derkon.aspx


Διωγμοί στην επαρχία Δέρκων[1]

Σύμφωνα με το βιβλίο «ΘΡΑΚΗ» του Κωνσταντίνου Α Βακαλόπουλου, Εκδ. Αφοί Κυριακίδη - 1993: «Μεγάλες διώξεις υπέστησαν και οι Έλληνες της επαρχίας Δέρκων, ιδιαίτερα μετά το 1914, όταν εκκενώθηκαν 15 χωριά και περισσότεροι από 10.000 Έλληνες εκτοπίστηκαν. Οι τουρκικές πιέσεις υποχρέωσαν τους κατοίκους του Πύργου, του Καλφά, και του Ιμβροχωρίου να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους στα 1914, ενώ κατά τη χρονική περίοδο Ιανουαρίου – Αυγούστου 1915 είχαν εκδιωχθεί και οι Έλληνες των υπολοίπων 12 χωριών. Μετά την ανακατάληψη της Ανατολικής Θράκης από τους Τούρκους (Οκτώβριος 1922), πραγματοποιήθηκε νέα εκκένωση των ελληνικών χωριών της επαρχίας Δέρκων. Το 1924, με βάση την ελληνοτουρκική συμφωνία και την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών, εκκενώθηκαν 24 χωριά και οι 16.000 κάτοικοί τους έφυγαν στην Ελλάδα. 

Στο βιβλίο «Μαύρη Βίβλος Διωγμών και Μαρτυρίων του εν Τουρκία Ελληνισμού, 1914–1918»  Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως 1919, στην ενότητα «Διωγμοί και μαρτύρια του εν Θράκη ομογενούς πληθυσμού» στο κεφάλαιο Η΄ «Επαρχία Δέρκων» σελ. 49 αναφέρονται τα εξής σχετικά με τα χωριά της Ανατολικής Θράκης από τα οποία προήλθαν οι ανταλλάξιμοι Πλαγιώτες:

«Το πλείστον της επαρχίας ταύτης, αριθμούσης 36 κοινότητας και πληθυσμόν 25.937 ψυχών, δεινώς δοκιμασθέν κατά τον πρώτον βαλκανικόν πόλεμον εμαράνθη κατά τε την εκπαιδευτικήν και την οικονομικήν αυτού ζωήν. Ιδιαιτέρων τα υπό των Βουλγάρων καταληφθέντα χωρία Ερμενίκιοϊ, Άκαλαν, Τσιφλίκιοϊ, Τσελέπκιοϊ, Λαζάρκιοϊ, Καστανέαι και Οκλαλή απεγυμνώθησαν τελείως των τε κοινοτικών και ιδιωτικών περιουσιών. Άλλα δε πάλιν ταύτα και ιδίως τα χωρία Αρναούτκιοϊ, Αγιασματάκιον, Ιμβροχώριον, Νροχωράκιον, Δέρκοι και Βογάζκιοϊ περιήλθον εις αφόρητον θέσιν συνεπεία της εκεί εγκαταστάσεως του τουρκικού στρατού, Βιαιοπραγείαι του τελευταίου τούτου εις βάρος των ημετέρων εσημειούντο καθ’ εκάστην, πάσα δε διαμαρτυρία αυτών παρ’ οις έδει ημείβετο δι’ απειλών, πιέσεων και δαρμών». 


[1] Η επαρχία Δέρκων, με έδρα τα Θεραπειά, εκτείνονταν βόρεια - βορειοδυτικά της Κωνσταντινούπολης κι αποτελούνταν από τις παρακάτω 36 κοινότητες: Αβάσκιοϊ, Αγιασματάκι, Άγιος Γεώργιος, Άγιος Στέφανος, Άγιοι Πάντες, Άγαλανι, Αμπαρλή, Αρναούτκιοϊ, Βαθυρρύαξ, Βαξέκιοϊ, Βογάζκιοϊ, Γαλατάρια, Γενή Μεχαλέ, Γρύπα, Δέρκοι, Δομούζσερε, Ερμενίκιοϊ, Θεραπειά, Ιμβροχώριον, Καλλιώ, Καλφάς, Καστανέαι, Κιουτσούκιοϊ, Λαζάρκιοϊ, Λίτρες, Μακροχώριον, Μικρός Τσεκμετζές, Νιχωράκι, Νύμφες, Οκλαλή, Πύργος, Σαφράς, Τζελέπκιοϊ, Τζεμπετζή, Τσιφλίκιοϊ και Φαναράκι. Τα επίμαχα χωριά δεν είχαν συμπεριληφθεί στην ελληνική ζώνη ελέγχου, όταν το 1920 η συνθήκη των Σεβρών παραχωρούσε στην Ελλάδα την Ανατολική Θράκη. Η υπόλοιπη περιφέρεια Κωνσταντινουπόλεως είχε τεθεί υπό τον έλεγχο της Αντάντ. Τα όρια της ελληνικής επικράτειας έφταναν μέχρι το χωριό Hadimkoy.

 

Πατρίδες που δεν ξεχνάνε οι Πλαγιώτες

Με τους τουρκικούς διωγμούς και την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Τουρκίας κι Ελλάδας ξεκληρίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα ολόκληρος ο ελληνισμός της Ανατολής. Από τα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης, κατά μήκος του ποταμού Alibey, από περιοχές γύρω από το δάσος του Βελιγραδίου στα βόρεια της Πόλης, από τις ρωμαίικες γειτονιές της Κωνσταντινούπολης, αλλά και από τις απέναντι από την Πόλη ακτές, της Μικράς Ασίας, όπου η χερσόνησος του Κυζίκου, σκόρπισαν διωγμένοι Έλληνες, χάνοντας τις πατρογονικές εστίες τους κι ήρθαν, πολλοί από εκείνους, σαν πρόσφυγες στα Πλάγια που τότε είχαν το τοπωνύμιο Καράσιναν.

Οι Πλαγιώτες που βρέθηκαν μακριά από τις πατρογονικές εστίες τους, έφεραν μαζί τους τις παραδόσεις και τα έθιμα των χωριών τους μαζί με τα λιγοστά κειμήλια που έμειναν να τους θυμίζουν την Κωνσταντινούπολη και την Κύζικο. Οι σύγχρονοι Πλαγιώτες που δεν έζησαν τον ξεριζωμό, γνωρίσανε το Αρναούτικιοϊ, το Μπογάζκιοϊ, τον Πύργο, την Πάνορμο, την Αρτάκη μέσα από τις ιστορίες των παππούδων τους. Παρακάτω παρατίθενται πληροφορίες που υπάρχουν σήμερα στο διαδίκτυο για τις Αλησμόνητες 


Πατρίδες των Πλαγιωτών: 


1. Το Αρναούτκιοϊ ή Παπσού της επαρχίας Δέρκων (Arnavutköy) 
Δείτε εδώ την παρουσίαση του Αρναούτκιοϊ 


2. Το Μπογάζκιοϊ της επαρχίας Δέρκων (Boğazköy) 
Δείτε εδώ την παρουσίαση του Μπογάζκιοϊ: 


3. Η Αρτάκη της επαρχίας Κυζίκου (Erdek)
Δείτε εδώ την παρουσίαση της Αρτάκης:


4. Η Μεσαίπολη ή Μισόπολη της επαρχίας Προύσας (Aydinpinar)
Δείτε εδώ την παρουσίαση της Μισόπολης:


5. Το Αγιασματάκι (Taşoluk)
Προ της ανταλλαγής πληθυσμών ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων. (Δείτε το χωριό στο χάρτη ΕΔΩ). Βρίσκεται 2,5 χιλιόμετρα Βορειοδυτικά από το Αρναούτκιοϊ κα 26 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του αεροδρομίου Ataturk της Κωνσταντινούπολης. Το Αγιασματάκι υπάγεται στο βορειοδυτικό τμήμα της επαρχίας Gaziosmanpasa κι έχει γεωγραφικό στίγμα: 41°11'57"N, 28°42'53"E και υψόμετρο 88 μέτρα. Κατά την ανταλλαγή πληθυσμών οι κάτοικοι του χωριού Αγιασματάκι εγκαταστάθηκαν στα χωριά της περιοχής Πτολεμαΐδας.


6. Το Ιμβροχώρι (Imrahor)
Προ της ανταλλαγής πληθυσμών ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων. (Δείτε το χωριό στο χάρτη ΕΔΩ). Βρίσκεται 3,7 χιλιόμετρα Βορειοδυτικά από το Αρναούτκιοϊ κα 28 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του αεροδρομίου Ataturk της Κωνσταντινούπολης. Το Ιμβροχώρι υπάγεται στο βορειοδυτικό τμήμα της επαρχίας Gaziosmanpasa κι έχει γεωγραφικό στίγμα: 41°13'7"N, 28°44'38"E και υψόμετρο 87 μέτρα. 


7. Ο Άγιος Γεώργιος (Azatli)
Προ της ανταλλαγής πληθυσμών ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων. Δείτε το χωριό στο χάρτη ΕΔΩ). Βρίσκεται 11 χιλιόμετρα νότια από το Αρναούτκιοϊ και 13 χιλιόμετρα βoρειoδυτικά του αεροδρομίου Ataturk της Κωνσταντινούπολης. Ο Άγιος Γεώργιος υπάγεται στην επαρχία Gaziosmanpasa κι έχει γεωγραφικό στίγμα: 41°5'0"N, 28°45'0"E και υψόμετρο 114 μέτρα. 


8. Ο Πύργος (Kemerburgaz)
Προ της ανταλλαγής πληθυσμών ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων. (Δείτε το χωριό στο χάρτη ΕΔΩ). Βρίσκεται δυτικά από το Δάσος του Βελιγραδίου, 14 χιλιόμετρα ανατολικά από το Αρναούτκιοϊ και 22 χιλιόμετρα βoρειoδυτικά του αεροδρομίου Ataturk της Κωνσταντινούπολης. Ο Πύργος υπάγεται στο νομό Κωνσταντινουπόλεως κι έχει γεωγραφικό στίγμα: 41°9'34"N, 28°54'46"E και υψόμετρο 59 μέτρα.


9. H Πάνορμος (Bandirma)
Είναι παραλιακή πόλη στη θάλασσα του Μαρμαρά. (Δείτε την πόλη στο χάρτη ΕΔΩ). Οι κάτοικοι της πόλης την αποκαλούσαν Πάντερμο. Πριν τους τουρκικούς διωγμούς και την προσφυγιά των Ελλήνων, ανήκε στην Μητρόπολη Κυζίκου. Βρίσκεται νοτιοδυτικά της Κωνσταντινούπολης στα απέναντί της παράλια της θάλασσας του Μαρμαρά, 3,8 χιλιόμετρα βόρεια από το Αεροδρόμιο της Πανόρμου και 54 χιλιόμετρα Δυτικά –Βορειοδυτικά της Προύσας (Bursa). Η Πάνορμος υπάγεται στο νομό Μπαλίκεσιρ (Balikesir) κι έχει γεωγραφικό στίγμα: : 40°21'8"N, 27°58'36"E και υψόμετρο 46 μέτρα.


Πλάγια (Καρασινάν)

Ο νομός Κιλκίς


Η επαρχία Παιονίας



Άποψη των Πλαγίων (Καρασινάν) το έτος 1917.

Τοπογραφία

Τα Πλάγια είναι χτισμένα στο βόρειο τμήμα του Δήμου Παιονίας στο νομό Κιλκίς, στην πλαγιά ενός  υψώματος με υψόμετρο 412 μέτρων (ύψωμα «412») κοντά στα ελληνο-σκοπιανά σύνορα. Βρίσκεται στην πλευρά της δυτικής όχθης του Αξιού ποταμού και βορειοδυτικά του όρους Πάικο.


   Χάρτης της περιοχής με τα παλιά τοπονύμια.
 Πηγή http://www.lithoksou.net. 

Βορειοδυτικά από το χωριό και σε απόσταση 10 περίπου οδικών χιλιομέτρων (3 περίπου χιλιόμετρα σε ευθεία γραμμή) βρίσκεται το χωριό Χαμηλό (Αλτσάκ) [μέσα σε παρένθεση αναγράφονται τα τοπωνύμια των χωριών όπως ήταν γνωστά πριν μετονομαστούν το 1926]. Ανάμεσα στα χωριά Πλάγια και Χαμηλό, στη σημερινή αγροτική περιοχή Χαμηλού, βρίσκονταν οι μουσουλμανικοί οικισμοί Μπαρακλή μαχαλά και Χατζή Μπαρί μαχαλά, που έμειναν έρημοι μετά την ανταλλαγή πληθυσμών το 1924, όπως σημειώνονται σε στρατιωτικούς χάρτες της περιόδου 1917 - 1918.

Βορειοανατολικά των Πλαγίων και σε απόσταση 6 χιλιομέτρων βρίσκεται το παραμεθόριο χωριό Ειδομένη (Σέχοβο) όπου βρίσκεται και ο ομώνυμος σιδηροδρομικός μεθοριακός σταθμός, και από την πλευρά της fyrom, επίσης παραμεθόρια, βρίσκεται η κωμόπολη Γευγελή (Gevgelija).

Βορειονατολικά και σε απόσταση 4 περίπου χιλιομέτρων βρίσκεται το χωριό Δογάνης (Σλώπνιτσα) ή (Σλοπ) και το ιστορικό ύψωμα Σεμέν ντε Φέρ. Το Σλοπ πήρε το τοπωνύμιο Δογάνης εις μνήμη του Ανθυπολοχαγού Ευστάθιου Δογάνη από τα Καλάβρυτα που φονεύθηκε στην μάχη κατά των Βουλγάρων, στο ύψωμα Σεμέν ντε Φερ, στις 24 Απριλίου 1917.

Νοτιαναλοκικά των Πλαγίων, σε ευθεία γραμμή, σε απόσταση 3,8 χιλιομέτρων, βρισκόταν μέχρι την εποχή του ανταρτοπολέμου το χωριό Πύλη (Δρέβενο). Ο παλιός δρόμος Πλαγίων – Αξιουπόλεως, 6,5 χιλιομέτρα χωματόδρομος, διέσχιζε το Δρέβενο, μη προσβάσιμος σε πολλά σημεία του από συμβατικά αυτοκίνητα, καταλήγει στην σύγχρονη επαρχιακή οδό Πλαγίων – Αξιουπόλεως, λίγο πριν την κατηφόρα για το Κοτζά Ντερέ.

Δυτικά και σε απόσταση 3 χιλιομέτρων βρίσκεται το χωριό Φανός (Μαγιαδάγ).

Ο κάμπος της περιοχής, που εκτείνεται Ανατολικά και σε απόσταση 3-5 χιλιομέτρων από το χωριό και τον διασχίζει ο Αξιός ποταμός, είναι ο κατ’ εξοχήν μη ορεινός και καλλιεργήσιμος χώρος και περιλαμβάνει τα χωράφια των χωριών Πλαγίων, Δογάνη, Ειδομένης. Στο 4ο χιλιόμετρο της επαρχιακής οδού Πλαγίων – Ειδομένης, ξεκινάει ο νέος δρόμος απόστασης 3,5 χιλιομέτρων που, μέσω της γέφυρας του Αξιού, οδηγεί στην Εθνική Οδό Ευζώνων - Αθηνών.

Από την αντίπερα, ανατολική, όχθη του Αξιού, περίπου 8 χιλιόμετρα βορειοανατολικά των Πλαγίων, βρίσκεται το χωριό Εύζωνοι (Ματσίκοβο). Έξω από το χωριό Εύζωνοι βρίσκεται ο ομώνυμος συνοριακός σταθμός, στο Εθνικό Οδικό δίκτυο που οδηγεί στη FYROM. Νοτιότερα από το χωριό Εύζωνοι βρίσκονται, σε απόσταση 5 χιλιομέτρων, το χωριό (Σμόλ) Μικρό Δάσος, και σε απόσταση 8,5 χιλιομέτρων το χωριό (Ορέβιτσα) Πευκόδασος.

Η περιοχή γύρω από τα Πλάγια


Τα Πλάγια Παιονίας σήμερα (δεκαετία του 2010). 
Πηγή φωτογραφίας: Θοδωρής Π. Μποράκης.



Διοικητικές μεταβολές της κοινότητας Πλαγίων



Το Καρασινάν υπαγόταν διοικητικά, στις αρχές του 20ου αιώνα, στο βιλαέτιο Θεσσαλονίκης, στον Καζά Γευγελή (σύμφωνα με τον χάρτη Βιλαετίων Κοσσυφοπεδίου, Μοναστηρίου και Θεσσαλονίκης που τυπώθηκε το 1908 από το Istituto Geografico de Agostini της Ρώμης) και ενδέχεται να εποικίστηκε με τούρκικο πληθυσμό (Κονιάρους) μετά το 1814 όπως θα περιγραφεί παρακάτω στα "Ιστορικά στοιχεία της ευρύτερης περιοχής Παιονίας". 


Έχουν βρεθεί αναφορές για το Καρασινάν με καταγεγραμμένη την ονομασία ως: Καρα-Σινάν, Καρασινάνσι (στους πίνακες απογραφής της Ε.Σ.Υ.Ε το 1920), Καρασινάκι (υποκοριστικό του τοπωνυμίου Καρασινάν όπως συνήθιζαν να το εκφέρουν επισκέπτες του χωριού στα μέσα του 20ου αιώνα) Carachnan, Karasinanci, Kara Sinanci, Карасинанци.

Κατά το πρώτο μισό του 20ου αιώνα, ο ελληνικός στρατός απελευθερώνει την Μακεδονία από τον τουρκικό ζυγό, και διασφαλίζει τη βόρεια ελληνική γη απ’ τις βουλγάρικες απειλές και διεκδικήσεις. Την απελευθέρωση της Μακεδονίας κατά τον Α’ Βαλκανικό πόλεμο, ακολούθησαν στην περιοχή ανακατατάξεις ελληνικών, τουρκικών και βουλγάρικων πληθυσμών, που οφείλονταν:

α) στους Α' και Β' Βαλκανικούς πολέμους 1912 - 1913,

β) στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο 1914 – 1918,

γ) στους διωγμούς του ελληνισμού της Θράκης 1915 – 1918 κατά τη διάρκεια των οποίων εκπατρίστηκαν προς την Ελλάδα 250.000 Έλληνες από τον Πόντο, την Ανατολική Θράκη, την Ανατολική Ρωμυλία και τη Βόρεια Μακεδονία (περιοχές της όπως η Γευγελή, το Μοναστήρι κλπ έμειναν εκτός ελληνικής επικράτειας)

δ) στο προσφυγικό ρεύμα μετά τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο 1919 - 1922 που προκάλεσαν οι διωγμοί που υπέστη το ελληνικό στοιχείο και ο ξεριζωμός του από τις πατρογονικές του εστίες στη Μικρασία, 

ε) στην ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923 – 1925, ανταλλαγή που προέβλεπε η συνθήκη της Λωζάνης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, και

στ) στις εχθροπραξίες κατά την περίοδο 1940 – 1950, στη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου και του ελληνικού εμφυλίου πολέμου που ακολούθησε. 


Μετά την απελευθέρωση της περιοχής της Παιονίας, τον Οκτώβριο του 1912, και μέχρι την τελική παγίωση της εθνολογικής σύνθεσης των χωριών, η ελληνική πολιτεία οργάνωσε, μετά από συνεχείς διοικητικές αλλαγές, την επαρχία Παιονίας στη μορφή που υφίσταται σήμερα.

Τα Πλάγια, μέσα σ’ αυτό το χρονικό διάστημα υπέστησαν τις συνέπειες του πολιτικού και κοινωνικού κλίματος που επικρατούσε στη Μακεδονία. Όταν, κατόπιν των παραπάνω γεγονότων και ιδιαίτερα μετά την ανταλλαγή πληθυσμών, παγιώθηκε η εθνολογική μορφή του χωριού, η κοινότητα υπάχθηκε αρχικά στο Νομό Πέλλης, έπειτα στο Νομό Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια στο Νομό Κιλκίς. Παρακάτω φαίνονται όλες οι διοικητικές μεταβολές της κοινότητας Πλαγίων όπως καθορίζονται τα σχετικά ΦΕΚ (Φύλλα Εφημερίδας Κυβέρνησης):

Στις 15 Φεβρουαρίου 1922, σύμφωνα με το ΦΕΚ 20Α - 15/02/1922 γίνεται σύσταση της Κοινότητας με την απόσπαση του οικισμού Καρασινάν από την Κοινότητα Μαγιαδάγ και τον ορισμό του ως έδρα της Κοινότητας Καρασινάν.

Στις 15 Φεβρουαρίου 1922, σύμφωνα με το ΦΕΚ 20Α - 15/02/1922 ο οικισμός Δρέβενον αποσπάται από την Κοινότητα Μαγιαδάγ και προσαρτάται στην Κοινότητα Καρασινάν.

Στις 2 Σεπτεμβρίου 1924, σύμφωνα με το ΦΕΚ 212Α - 02/09/1924 η Κοινότητα Καρασινάν υπήχθη στο Νομό Θεσσαλονίκης από το Νομό Πέλλης.

Στις 8 Αυγούστου 1928, σύμφωνα με το ΦΕΚ 156Α - 08/08/1928 ο οικισμός Καρασινάν της Κοινότητας μετονομάζεται σε Πλάγια.

Στις 29 Μαίου 1933, σύμφωνα με το ΦΕΚ 130Α - 29/05/1933 ο οικισμός Πύλη (Δρέβενον) αποσπάται από την Κοινότητα Πλαγίων και προσαρτάται στην Κοινότητα Αξιουπόλεως.

Στις 16 Μαρτίου 1935, σύμφωνα με το ΦΕΚ 87Α - 16/03/1935 η Κοινότητα Πλαγίων υπήχθη στο Νομό Κιλκίς από το Νομό Θεσσαλονίκης.

Στις 4 Δεκεμβρίου 1997, η Κοινότητα Πλαγιών καταργείται και συνενούται με το Δήμο Αξιουπόλεως. ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997.

Στις 7 Ιουνίου 2010 με το Ν. 3852/2010, ΦΕΚ 87Α, ο Δήμος Αξιουπόλεως, στον οποίο υπάγονταν τα Πλάγια, καταργείται κι ενσωματώνεται στο νεοσύστατο Δήμο Παιονίας με έδρα το Πολύκαστρο και ιστορική έδρα τη Γουμένισσα.

Τα Πλάγια όπως φαίνονται από το ύψωμα "412". Από το αρχείο του Θοδωρή Π. Μποράκη (Ιούλιος 2011)


Τα Πλάγια Παιονίας. 
Πηγή φωτογραφίας: Θοδωρής Π. Μποράκης.

Βιβλίο ΚΟΙΝΟΤΗΣ ΠΛΑΓΙΩΝ - ΕΝ ΠΑΙΟΝΙΑ ΚΙΛΚΙΣ (2η έκδοση - Οκτώβριος 2019)


Η έρευνα και καταγραφή της ζωής και των δραστηριοτήτων της κοινότητας Πλαγίων ξεκίνησε να γίνεται το 2010 και σύντομα εξελίχθηκε σε έρευνα για ολόκληρη την επαρχία Παιονίας. Το 2011 η έρευνα αυτή αποτυπώθηκε στο διαδίκτυο κι έγινε ύλη της ιστοσελίδας ΣΤΑ ΠΛΑΓΙΑ ΠΑΙΟΝΙΑΣ, http://plagia-paionias.blogspot.com για να είναι ελεύθερη η πρόσβαση σε όποιον ενδιαφέρεται. Το 2016 η ύλη της ιστοσελίδας έγινε ψηφιακό βιβλίο, ελεύθερης ανάγνωσης και κυκλοφόρησε με τον τίτλο ΚΟΙΝΟΤΗΣ ΠΛΑΓΙΩΝ -  ΕΝ ΠΑΙΟΝΙΑ ΚΙΛΚΙΣ.

Το 2019 το βιβίο ξανακυκλοφορεί σε 2η έκδοση, πάλι σε ψηφιακή μορφή και ελεύθερης ανάγνωσης, έχοντας ενσωματωθεί στην ύλη του τα παρακάτω νέα στοιχεία για τη ζωή στα Πλάγια και για τα ιστορικά στοιχεία της περιοχής:
α) Στην ενότητα «Καθημερινή ζωή στα Πλάγια», προστέθηκαν στοιχεία για την περίοδο 1940-1950.
β)Στην ενότητα «Μακεδονικός αγώνας και 20ος Αιώνας», προστέθηκε η μελέτη της Ε. Ζέλλιου- Μαστροκώστα «Γνωστοί και λιγότερο γνωστοι αγωνιστές στην περιοχή Γευγελής».
γ) Στις ενότητα «2ος Παγκόσμιος Πόλεμος» και «Μετά την απελευθέρωση», προστέθηκαν στοιχεία από την έρευνα στο βιβλίο του Θανάση Μητσόπουλου «Το 30ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ», στην εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ», στη Διδακτορική διατριβή του Στράτου Δορδανά «Αντίποινα των γερμανικών αρχών κατοχής στη Μακεδονία 1941-1944».
δ) Στην ίδια ενότητα προστέθηκαν τα στοιχεία πεσόντων των πολέμων 1940-1950 της περιοχής Παιονίας όπως προέκυψαν από έρευνα στην ιστοσελίδα της «Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού» και στην ιστοσελίδα «Θέματα Στρατιωτικής Ιστορίας».
ε) Προστέθηκε η ενότητα «Σύγχρονη Παιονία» που περιλαμβάνει: Πληροφορίες για τον επισκέπτη, περιοχές φυσικού κάλλους, αξιοθέατα (εκκλησίες, μοναστήρια, μουσεία, μνημεία κλπ), δραστηριότητες (θρησκευτικές εκδηλώσεις, πολιτιστικές εκδηλώσεις κλπ).
στ) Στην ενότητα «Η Παιονία μέσα από την ποίηση» προστέθηκαν 3 νέα ποιήματα.

Το ψηφιακό βιβλίο «Κοινότης Πλαγίων – Εν Παιονία Κιλκίς» διατίθεται ελεύθερα σε όποιον επιθυμεί να το διαβάσει ή να το ανακτήσει για την ηλεκτρονική του βιβλιοθήκη στη διεύθυνση της ιστοσελίδας:
http://www.ebooks4greeks.gr/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CE%BF%CF%84%CE%B7%CF%83-%CF%80%CE%BB%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CF%89%CE%BD-%CE%B5%CE%BD-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%B1-%CE%BA%CE%B9%CE%BB%CE%BA%CE%B9%CF%82


Επίσης μπορείτε να στείλετε μήνυμα στην ηλεκτρονική διεύθυνση της ιστοσελίδας plagiotis@gmail.com για να σας το σταλεί μέσω e-mail. 

Αντίτυπα του βιβλίου σε έντυπη μορφή υπάρχουν στις βιβλιοθήκες της Αξιουπόλεως, του Πολυκάστρου και στην κεντρική βιβλιοθήκη του Κιλκίς για τους λάτρεις των «αληθινών» βιβλίων.

Ευχαριστίες σε όσους βοήθησαν στη συλλογή στοιχείων. 

Σελίδα του βιβλίου από την ενότητα "Πλαγιώτικο λεξιλόγιο".

Τα περιεχόμενα του βιβλίου:

Σελίδα    Ενότητα
  1    ΠΛΑΓΙΑ (Καράσιναν)
  1      Τοπογραφία
  2      Διοικητικές μεταβολές της Κοινότητας Πλαγίων
  5      Μετακινήσεις προσφύγων στη Μακεδονία

  6   ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΛΥΤΡΩΤΕΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ
  7      Η ζωή στις Αλύτρωτες Πατρίδες
  7      Διωγμοί
 10     Πριν το Καράσιναν στα Καϊλάρια (Πτολεμαΐδα)
 13     Εγκατάσταση προσφύγων στην περιοχή της Παιονίας
 15     Πατρίδες που δεν ξεχνάνε οι Πλαγιώτες
 15     Περιοχές Ανατολικής Θράκης
 16            Το Αρναούτκιοϊ (Arnavutköy)
 17            Το Μπογάζκιοϊ (Boğazköy)
 18            Το Αγιασματάκι (Taşoluk)
 18            Το Ιμβροχώρι (Imrahor)
 18            Ο Άγιος Γεώργιος (Azatli)
 19            Ο Πύργος (Kemerburgaz)
 19     Περιοχές Μικράς Ασίας
 19            Η Αρτάκη (Erdek)
 20            Η Πάνορμος (Bandirma)

 21   ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΣΤΑ ΠΛΑΓΙΑ
 21     Κοινωνικές συνθήκες
 33     Υποδομές
 34     Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής
 36     Στοιχεία απογραφής του έτους 2001 από την Ε.Σ.Υ.Ε. - (Πλάγια)
 36     Αποτελέσματα εκλογικού τμήματος Πλαγίων
 40     «Πλαγιώτικα» - Μικρό λεξιλόγιο

 43   ΠΛΑΓΙΩΤΙΚΑ ΗΘΗ ΚΙ ΕΘΙΜΑ
 43     Πανηγύρι  του  Ι.Ν. Αγίας Παρασκευής
 43     Αγίασμα Αγίας Παρασκευής
 44     Εκδηλώσεις για τη μνήμη των νεκρών
 44     Πρωτομαγιά
 44     Οι φωτιές του Αϊ Γιαννιού στις 23 Ιουνίου
 45     Αγίασμα του Προφήτη Ηλία στο «412»
 45     Κυριακάτικη βόλτα
 46     Μαθητικές παραστάσεις
 46     Παίζοντας ελληνο-κομίτατζη…

 47   ΠΕΣΟΝΤΕΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ

 48   ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΑΙΟΝΙΑΣ
 48     Μακεδόνες φύλλο ελληνικό
 49     Αρχαίοι χρόνοι
 49     Παίονες
 52     Ελληνιστική περίοδος
 53     Βυζάντιο
 53     Περίοδος της τουρκοκρατίας
 55     Μακεδονικός αγώνας και 20ος αιώνας
 55            Γνωστοί και λιγότερο γνωστοί αγωνιστές στην περιοχή Γευγελής
 60            Φιλόπτωχος Αδελφότητα της Γευγελής
 60            Τα γεγονότα του Ίλιντεν και η περιοχή
 66            1 Μαΐου 1917: Η μάχη του Ραβινέ
 68            17/30 Μαΐου 1918: Η μάχη του Σκρα
 70            Μετακινήσεις σλαβόφωνων πληθυσμών της περιοχής Παιονίας
 71            2ος Παγκόσμιος Πόλεμος
 79            Μετά την απελευθέρωση
 87    α) Πεσόντες περιοχής Παιονίας κατά τη διάρκεια του ελληνο-ιταλικού
         πολέμου (1940-1941)
 92    β) Πεσόντες επαρχίας Παιονίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής (1941 –
         1944)
100    γ) Πεσόντες επαρχίας Παιονίας κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου
          Πολέμου (1945 – 1950)
110    δ) Πεσόντες επαρχίας Παιονίας στο εκστρατευτικό σώμα στην Κορέα

110   ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΟΝΙΑ
110    Πληροφορίες για τον επισκέπτη
111    Περιοχές φυσικού κάλλους
112    Αξιοθέατα
112            Εκκλησίες – Ιερές Μονές
114            Μνημεία και μουσεία
115    Δραστηριότητες
115            Θρησκευτικές εκδηλώσεις
116            Πολιτιστικές εκδηλώσεις
116            Δια βίου μάθηση
116            Αθλητικές δραστηριότητες
116            Εμπορικές δραστηριότητες
117    Χρήσιμα τηλέφωνα

118    Η ΠΑΙΟΝΙΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ
118    Μικρή ανθολογία 
118            Θάνατος της δασκάλας Αικατερίνης Χατζηγεωργίου
119            Για τον απαγχονισθέντα από τους κομιτατζήδες δάσκαλο Ιωάννη
                                                      Πίτσουλα (Γεώργιος Αθάνας) 1918-1919
120            Στο μεγάλο ρεύμα του Αξιού – (Γεώργιος Βαφόπουλος)
121            Περσικά δώρα (Ντίνος Χριστιανόπουλος)
122            Βαρδάρης  (A. Aric)
123            Παιονία  (Σάκης Αθανασιάδης)
124            Ματωμένος δρόμος (Θοδωρής Βοριάς)
125            Τα στενά της Τσιγγάνας (Θοδωρής Βοριάς)
126            Μοναχικός γυρισμός (Χρήστος Τουμανίδης)
128            Του Βουνού (Γιάννης Μυτιληναίος)

129    ΠΗΓΕΣ

131   ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Σελίδα του βιβλίου από την ενότητα "Πλαγιώτικα ήθη και έθιμα".


Σελίδα του βιβλίου από την ενότητα "Σύχρονη Παιονία".

Δημοσίευμα της εφημερίδας ΠΡΩΙΝΗ του Κιλκίς για τη 2η έκδοση του βιβλίου.

Εγκατάσταση Ελλήνων προσφύγων στην Παιονία

Μετακινήσεις προσφύγων στη Μακεδονία

 Σχετικά με την ευρύτερη περιοχή, κατά το πρώτο μισό του 20ου αιώνα, ο ελληνικός στρατός απελευθερώνει την Μακεδονία από τον τουρκικό ζυγό, και διασφαλίζει τη βόρεια ελληνική γη από τις βουλγάρικες απειλές και διεκδικήσεις. Την απελευθέρωση της Μακεδονίας κατά τον Α΄ Βαλκανικό και στη συνέχεια κατά τον Β΄ Βαλκανικό πόλεμο ακολούθησαν στην περιοχή ανακατατάξεις ελληνικών, τουρκικών και βουλγάρικων πληθυσμών, που οφείλονταν:

α) στους Α΄ και Β΄ Βαλκανικούς πολέμους 1912 – 1913,

β) στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο 1914 – 1918,

γ) στους διωγμούς του ελληνισμού της Θράκης 1915 – 1918 κατά τη διάρκεια των οποίων εκπατρίστηκαν προς την Ελλάδα 250.000 Έλληνες από τον Πόντο, την Ανατολική Θράκη, την Ανατολική Ρωμυλία και τη Βόρεια Μακεδονία (περιοχές της όπως η Γευγελή, το Μοναστήρι κλπ έμειναν εκτός ελληνικής επικράτειας),

δ) στο προσφυγικό ρεύμα μετά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο 1919 - 1922 που προκάλεσαν οι διωγμοί που υπέστη το ελληνικό στοιχείο και ο ξεριζωμός του από τις πατρογονικές του εστίες στη Μικρασία, 

ε) στην ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923 – 1925, ανταλλαγή που προέβλεπε η συνθήκη της Λωζάνης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, και

στ) στις εχθροπραξίες κατά την περίοδο 1940 – 1950, στη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου και του ελληνικού εμφυλίου πολέμου που ακολούθησε. 

Σύμφωνα με το βιβλίο «ΘΡΑΚΗ» του Κωνσταντίνου Α Βακαλόπουλου, Εκδ. Αφοί Κυριακίδη - 1993: Με την έκρηξη του Β΄ Βαλκανικού πολέμου 15.000 περίπου Βούλγαροι, κυρίως από τις περιοχές Κιλκίς, Γουμένισσας, Δεμίρ Χισάρ και Σερρών, ακολούθησαν τα βουλγαρικά στρατεύματα που υποχωρούσαν.

10.000 Έλληνες μετανάστευσαν στην ελληνική Μακεδονία από τα μέρη της Μακεδονίας (καζάδες Μοναστηρίου, Γευγελής, Δοϊράνης, Ράζλογκ, Μελενίκου, Νευροκοπίου και Στρώμνιτσας), που είχαν παραχωρηθεί με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου στη Σερβία και στη Βουλγαρία.

Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του Ιδρύματος Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα[1] [Ιάκωβος Μιχαηλίδης «Πληθυσμιακές ανακατατάξεις στη σύγχρονη Μακεδονία»]:

Η απομάκρυνση από την Μακεδονία περίπου 140.000 Σλαβοφώνων και Μουσουλμάνων τη χρονική περίοδο 1912 - 1919, συνοδεύτηκε από παράλληλη μαζική άφιξη Ελλήνων προσφύγων από διάφορες περιοχές. Κατά τους υπολογισμούς του Πάλλη, οι Έλληνες που μετακινήθηκαν προς τη Μακεδονία την περίοδο 1913-1914 ανέρχονταν σε 155.000, από τους οποίους οι 80.000 προέρχονταν από την Ανατολική Θράκη, οι 40.000 από τη Δυτική Θράκη και οι 20.000 από τη Μικρά Ασία.

Περίπου 5.000 Έλληνες πρόσφυγες ήρθαν επίσης από τη Σερβία και άλλοι 5.000 από τον Καύκασο. Σύμφωνα με μια συγκεντρωτική έκθεση, έως τις 12 Ιουλίου 1914 κατέφυγαν στην Ελλάδα 28.529 οικογένειες, που αριθμούσαν 108.601 άτομα.

Περιοχές προέλευσης                       Οικογένειες              Άτομα     Χωριά προέλευσης

Θράκη (Ανατολική και Δυτική)              14.552              54.292                    232
Μικρά Ασία                                              6.817              24.771                    276
Βουλγαρία-Σερβία                                    6.127              24.954                      76

Βόρειος Ήπειρος                                          180                   827                      12
Καύκασος                                                     853                3.757                         -
Σύνολο                                                    28.529             108.601                    596

Αυτός ο ελληνικός προσφυγικός πληθυσμός ανέβηκε, έως τις 19 Αυγούστου του ίδιου χρόνου (1914), σε 117.090 άτομα. Αυτό σημαίνει ότι από τους 155.000 Έλληνες που, σύμφωνα με τον Πάλλη, έφτασαν στη Μακεδονία ως τα τέλη του 1914, οι 117.000 μετακινήθηκαν έως τις 19 Αυγούστου. Διασώζονται αποσπασματικές πληροφορίες και για ορισμένα χωριά των νομών Φλωρίνης, Καστοριάς, Πέλλης και Κιλκίς, των οποίων κάτοικοι μετανάστευσαν για τη Βουλγαρία έως το 1925, βάσει της Συνθήκης του Νεϊγύ. Σύμφωνα με τα ανωτέρω, από το νομό Κιλκίς επρόκειτο να αναχωρήσουν για τη Βουλγαρία 125 οικογένειες από τη Γουμένισσα, 17 από τον Γρίβα, 11 από την Καστανερή και μία από τη Γοργόπη.

Απογραφή πληθυσμού της Παιονίας πρίν την εγκατάσταση των προσφύγων[2]

Η περιοχή της Παιονίας κατά την απογραφή της 19 Δεκεμβρίου 1920 υπάγονταν στο Νομό Πέλλης και στην Υποδιοίκηση Γουμενίτσης.

Τα αποτελέσματα της απογραφής κατά κοινότητα ήταν:

Α. Κοινότητα Ασικλάρ (Ευρώπου)

1. Ασικλάρ (Εύρωπος): 896 κάτοικοι.

 

Β. Κοινότητα Γουμενίτσης

1. Γουμένιτσα: 2.859 κάτοικοι.

2. Γερακάρτσι (Γερακώνα): 244 κάτοικοι.

3. Λιμπάχοβο (Φιλλυριά): 111 κάτοικοι.

4. Σιδ. Σταθμός Γουμενίτσης: 45 κάτοικοι.

5. Τοσίλοβον (Στάθης): 349 κάτοικοι.

     Σύνολο: 3.608 κάτοικοι

 

Γ. Κοινότητα Κούπας

1. Κούπα: 402 κάτοικοι.

 

Δ. Κοινότητα Κρίβας (Γρίβας)

1. Κρίβα (Γρίβα): 817 κάτοικοι.

 

Ε. Κοινότητα Λειβαδίων

1. Μεγάλα Λειβάδια: 215 κάτοικοι.

2. Μικρά Λειβάδια: 0

    Σύνολο: 215 κάτοικοι.

 

ΣΤ. Κοινότητα Λουμνίτσης (Σκρά)

1.  Λούμνιτσα (Σκρά): 554 κάτοικοι.

 

Ζ. Κοινότητα Μαγιαδάγ (Φανού)

1. Μαγιαδάγ (Φανός): 1.789 κάτοικοι.

2. Δρέβενον (Πύλη): 71 κάτοικοι.

3. Ίσβορ (Πηγή): 244 κάτοικοι.

4. Καρασινάντσι (Πλάγια): 894 κάτοικοι.

    Σύνολο: 2.998 κάτοικοι.

 

Η. Κοινότητα Μπαροβίτσης (Καστανερής)

     Μπαρόβιτσα (Καστανερή): 714 κάτοικοι.

 

Θ. Κοινότητα Μποεμίτσης (Αξιουπόλεως)

1. Μποέμιτσα (Αξιούπολη): 1.595 κάτοικοι.

2. Γοργόπ (Γοργόπη): 635 κάτοικοι.

3. Σιδ. Σταθμός Μποεμίτσης: 5 κάτοικοι.

    Σύνολο: 2.235 κάτοικοι.

 

Ι. Κοινότητα Ορυζάρτσης (Ρυζιών)

1. Ορύζαρτση (Ρύζια): 393 κάτοικοι.

2. Βαλκάτς (Καμποχώρι): 165 κάτοικοι.

3. Δάμποβον (Βαλτοτόπι): 153 κάτοικοι.

4. Τούμπα: 505 κάτοικοι.

    Σύνολο: 1.216 κάτοικοι.

 

ΙΑ. Κοινότητα Πέτγας (Πενταλόφου)

1. Πέτγα (Πεντάλοφον): 302 κάτοικοι.

2. Ορμάνοβον (Δασερό): 76 κάτοικοι.

3. Ράμνα (Ομαλό): 156 κάτοικοι.

4. Τσιγάροβον (Άνυδρος): 83 κάτοικοι.

    Σύνολο: 617 κάτοικοι.

 

ΙΒ. Κοινότητα Πετρόβου (Αγίου Πέτρου)

1. Πέτροβον (Άγ. Πέτρος): 708 κάτοικοι.

2. Κοσίνοβον (Πολύπετρο): 206 κάτοικοι.

3. Μπαμπά Κιοϊ (Μεσιά): 387 κάτοικοι.

    Σύνολο: 1.301 κάτοικοι.

 

ΙΓ. Κοινότητα Σεχόβου (Ειδομένης)

1. Σέχοβον (Ειδομένη): 235 κάτοικοι.

2. Αλτσάκ (Χαμηλό): 144 κάτοικοι.

3. Σλώπνιτσα (Δογάνης): 110 κάτοικοι.

    Σύνολο: 489 κάτοικοι.

 

ΙΔ. Κοινότητα Τσέρνα Ρέκα (Κάρπης)

1. Τσέρνα Ρέκα (Κάρπη): 696 κάτοικοι.

 

Σύνολο Υποδιοίκησης Γουμενίτσης: 17.088 κάτοικοι.

 


Δημοσιεύματα της εφημερίδας ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ της 21/9/1924 διαμαρτυρίας που περιγράφει επεισόδια στον Αγιο Πέτρο Κιλκίς μεταξύ ντόπιων και προσφύγων και της 26/9/1924 που απαντά στη διαμαρτυρία.










Εγκατάσταση προσφύγων στην περιοχή της Παιονίας

Ο συνολικός αριθμός των προσφύγων κατά την απογραφή του 1928 ήταν 1.221.849 άτομα (589.418 ή 48,24% άρρενες και 632.431 ή 51,76% θήλεις). Ως προς τον πραγματικό πληθυσμό της χώρας, που ανερχόταν σε 6.204.684 άτομα, οι πρόσφυγες αποτελούσαν το 19,68% του συνόλου.

Από τους 638.253 (314.423 ή 49,26% άρρενες και 323.830 ή 50,74% θήλεις) πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στη Μακεδονία, 99.658 (52.031 ή 52,21% άρρενες και 47.627 ή 47,79% θήλεις) ήρθαν πριν τη Μικρασιατική Καταστροφή και 538.595 (262.392 ή 48,72 άρρενες και 276.203 ή 51,28% θήλεις) ήρθαν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Απογραφή προσφύγων στην Παιονία (Απρίλιος 1923)[3] - Πριν ακόμα ολοκληρωθεί η μετακίνηση των Ελλήνων προσφύγων από την Ανατολική Θράκη, τον Πόντο και τη Μικρασία (η ανταλλαγή πληθυσμών ολοκληρώθηκε στα μέσα του 1924) έγινε απογραφή των προσφύγων που είχαν εγκατασταθεί στην ελληνική επικράτεια. Παρακάτω παρατίθενται οι περιοχές που ανήκουν στην σημερινή επαρχία Παιονίας.

Στον παρακάτω πίνακα παρατίθενται τα στοιχεία εγκατάστασης προσφύγων στους οικισμούς της περιοχής Παιονίας σύμφωνα με την απογραφή της Ε.Α.Π. το 1928.[5]

Μετονομασία

 

 

Παλαιά Ονομασία

 

 

Οικογένειες

Το έτος 1928

 

Άτομα

Το έτος 1928

Άτομα

Απογραφή προσφύγων 4/1923.[6]

Μικτό / Προσφυγικό

 


Άγιος Πέτρος

Πέτροβον

101

434

-

Μικτό

Ακροποταμιά

Γιαχαλή

97

377

-

Προσφυγικό

Ανθόφυτον

Σαρή Παζάρ

115

417

-

Προσφυγικό

Αξιούπολις

Βοέμιτσα

216

901

320

Μικτό

Αξιοχώριον

Βαρδαρόφτσα

126

451

-

Προσφυγικό

Άσπρος

Αμάτοβον

175

621

-

Προσφυγικό

Βαλτοτόπι

Δάμποβον

89

318

-

Προσφυγικό

Γερακώνας

Γερακάρτσι

55

192

-

Μικτό

Γοργόπη

Γοργόπ

123

533

103

Μικτό

Γουμένισσα

Γουμένιτσα

427

1676

73

Μικτό

Γρίβας

Κρίβα

16

79

-

Μικτό

Δασερόν

Ορμάνοβον

14

72

88

Προσφυγικό

Δογάνη

Σλοπ

27

113

-

Μικτό

Ειδομένη

Σέχοβον

49

173

-

Μικτό

Εύζωνοι

Ματσίκοβον

100

385

254

Μικτό

Εύρωπος

Ασκιλάρ

388

1393

331

Προσφυγικό

Καμπόχωρο

Βαλγάτσι

65

221

-

Μικτό

Καστανάς

Καρά Ογλού

56

225

-

Προσφυγικό

Μεσιά

Μπαμπά Κιόι

88

358

41

Μικτό

Μικρόν Δάσος

Σμολ

93

360

411

Προσφυγικό

Ομαλό

Ράμνα

15

44

-

Μικτό

Πεντάλοφον

Πέτγας

27

104

-

Προσφυγικό

Πευκόδασο

Ορέβιστα

120

352

415

Προσφυγικό

Πηγή

Ίσβορο

47

180

149

Προσφυγικό

Πλαγιά

Καρασινάν

190

779

374

Προσφυγικό

Πλατάνι

Μπαγιάλτσα

67

243

-

Μικτό

Πολύκαστρον

Καρασούλι

392

1363

371[7]

Μικτό

Πολύπετρον

Κασίνοβον

42

168

-

Μικτό

Πρόχωμα

Δογανδζή

165

592

-

Προσφυγικό

Πύλη

Δρέβενον

31

104

-

Προσφυγικό

Ρύκια

Ορυζάρτσι

106

434

-

Μικτό

Στάθης

Τοσίλοβον

30

113

15

Μικτό

Τούμπα

Τούμπα

162

599

80

Μικτό

Φανός

Μαγιαδάγ

146

582

235

Προσφυγικό

Φιλλυριά

Λιμπάχοβον

69

234

05

Μικτό

Χαμηλό

Αλτσάκ

44

125

68

Προσφυγικό

Σύμφωνα με το βιβλίο του Ευστάθιου Πελαγίδη «Η αποκατάσταση των προσφύγων στη Δυτική Μακεδονία» Εκδ. Αφοί Κυριακίδη – 1994, τα κίνητρα του Ν.4121 του Μαρτίου 1929 για την παραμονή των προσφύγων στις παραμεθόριες περιοχές:

Α) Διάθεση 120.000.000 δραχμών για τις ανάγκες των παραμεθορίων οικισμών Μακεδονίας Θράκης.

Β) Απαλλαγή από το φόρο γεωργικής παραγωγής, αιγοπροβάτων και χοίρων.

Γ) Με την προσκόμιση απόδειξης δαπάνης για ανέγερση σπιτιού, αγοράς ζώου κλπ, είσπραξη δανείου με επιτόκιο 6 %.

Δ) Απαλλαγή χρέωσης για δαπάνη κοινής ωφέλειας.

Ε) Οι πρόσφυγες που μετακινούνται αυθαίρετα από τη μεθόριο χάνουν τα δικαιώματά τους.

Η Ε.Α.Π. εγκατέστησε στην επαρχία Παιονίας (Αξιουπόλεως) 4.073 προσφυγικές οικογένειες / 15.315 άτομα σε 36 οικισμούς (συνοικισμούς).[4] 

Σύμφωνα με τον Ανακεφαλαιωτικό Πίνακα της ΕΑΠ/ Γενική Διεύθυνση Εποικισμού Μακεδονίας/ Γραφείο Στατιστικής, που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Ευστάθιου Πελαγίδη «Η αποκατάσταση των προσφύγων στη Δυτική Μακεδονία» Εκδ. Αφοί Κυριακίδη – 1994, οι εγκατεστημένες οικογένειες στην περιφέρεια του Κιλκίς μέχρι το τέλος του 1925 ήταν:

Υποδιοίκηση Γουμενίτσης  -  Εγκατεστημένοι πρόσφυγες

Αριθμός συνοικισμών           Οικογένειες            Άτομα

                 27                       2.793               10.000

 

Υποδιοίκηση Κιλκίς   - Εγκατεστημένοι πρόσφυγες 

Αριθμός συνοικισμών          Οικογένειες              Άτομα

              159                      11.325                38.496

Σχετικά με τις κλιματικές συνθήκες αλλά και τις συνθήκες υγιεινής στους τόπους εγκατάστασης των προσφύγων στη Μακεδονία και τη Θράκη, είναι πολύ πιθανόν ότι οι περισσότεροι θάνατοι των οποίων τα αίτια δεν έχουν διαγνωσθεί να οφείλονται στην ελονοσία.

Διαδικασία εγκατάστασης των προσφύγων στην Ελλάδα[8]

Με την έλευση των προσφύγων στην Ελλάδα, αναζητούνταν από το κράτος τοποθεσία που θα γινόταν η εγκατάσταση των πληθυσμών αυτών. Η διαδικασία εγκατάστασής τους που προβλέπονταν περιγράφεται παρακάτω:

«Για τη σύσταση και ίδρυση ενός οικισμού υπήρξε συγκεκριμένη νομική διαδικασία, ο Αναγκαστικός Νόμος 6/7/1923. Βάσει του νόμου αυτού εκλεγόταν από τους επικεφαλής των οικογενειών ένα συμβούλιο που εκπροσωπούσε την ομάδα και που ήταν επιφορτισμένο με διάφορες αρμοδιότητες, όπως αυτή της αναζήτησης του κατάλληλου τόπου για εγκατάσταση.

Για να μπορέσει η ομάδα να εγκατασταθεί και να αποκτήσει νομική υπόσταση έπρεπε να γίνει η πράξη συγκρότησης του συμβουλίου και να κατατεθεί στα κατά τόπους πρωτοδικεία. Τις πιο πολλές φορές δινόταν η δυνατότητα στα άτομα αυτά να αναζητήσουν, περιοδεύοντας με έξοδα της Ε.Α.Π., το κατάλληλο μέρος, στο οποίο θα επέλεγαν να κατοικήσουν. Στην περίπτωση που υπήρχε η σύμφωνη γνώμη όλης της ομάδας υποβαλλόταν αίτηση προς το Υπουργείο Γεωργίας είτε απευθείας είτε μέσω της Ε.Α.Π., και ύστερα από συνεκτίμηση της κατάστασης δινόταν η άδεια να προχωρήσουν στην εγκατάστασή τους. Για την επιτυχή έκβαση όλων των προηγουμένων και την επανασύσταση της παλιάς κοινότητας απαραίτητη προϋπόθεση ήταν η ύπαρξη ομοιογένειας στην ομάδα, πράγμα που σε λίγες περιπτώσεις μόνο επιτεύχθηκε.

Από τους 1.221.849 πρόσφυγες που είχαν έρθει στην Ελλάδα, σύμφωνα με την απογραφή του 1928, οι 643.025 ήταν αστοί και 578.824 ήταν αγρότες. Από τους 578.824 αγρότες, το μεγαλύτερο μέρος, 446.000 είχε εγκατασταθεί στη Μακεδονία.Για την εγκατάσταση των αγροτών προσφύγων φρόντισε το Υπουργείο Γεωργίας, σε περιορισμένη όμως κλίμακα, παράλληλα με την Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων (η οποία από το τέλος του 1923 έως το 1930 είχε σχεδόν εξολοκλήρου την κύρια ευθύνη της αποκατάστασης), ενώ το Υπουργείο Πρόνοιας και Αντιλήψεως μαζί με το Ταμείο Περιθάλψεως Προσφύγων και την Ε.Α.Π. κατέβαλαν σοβαρές προσπάθειες για τη στέγαση και την αποκατάσταση των αστών προσφύγων.»



[1] http://www.imma.edu.gr/imma/history/17.html

[2] Τα στοιχεία ελήφθησαν από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος.

[3] Υπουργείον Υγιεινής, Προνοίας και Αντιλήψεως – Τμήμα Στατιστικής. Απογραφή προσφύγων ενεργηθείσα κατ’ Απρίλιον 1923. Εν Αθήναις 1923.

[4] Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων – Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών  

   Μακεδονίας με τας νέας ονομασίας – Θεσσαλονίκη – 1928

[5] http://www.lithoksou.net/p/egkatastasi-prosfygon-grafeio-aksioypoleos

[6] Υπουργείον Υγιεινής, Προνοίας και Αντιλήψεως – Τμήμα Στατιστικής. Απογραφή προσφύγων ενεργηθείσα κατ’ Απρίλιον 1923. Εν Αθήναις 1923.

[7] Ο πληθυσμός προσφύγων του Πολυκάστρου τον Απρίλιο 1923 ήταν 307 άτομα, προστέθηκαν και τα 64 άτομα του οικισμού Βάρδενον που είχε συγχωνευθεί στο Πολύκαστρο.

[8] Διδακτορική διατριβή της Χριστίνας Αραμπατζή (ΑΠΘ 2008) «Προσφυγικοί οικισμοί στη Χαλκιδική κατά το πρώτο μισό του 20ου αιώνα» σελ. 42