Καταπολέμιση της μάστιγας των ακρίδων στα Πλάγια (Καρασινάν) (εφημερίδα Μακεδονία 27/5/1927)


Το έτος 1927 εμφανίστηκαν στην περιοχή σμήνη ακρίδων που κατέστρεφαν τα σπαρτά. Στην εφημερίδα Μακεδονία του 1927[4] περιγράφεται η προσπάθεια αντιμετώπισης του προβλήματος από τον πληθυσμό. Το άρθρο με τίτλο «Καταπολέμισης της ακρίδος εν Βοεμίτση» που συνοδεύεται και από φωτογραφία των κατοίκων του Καρασινάν εν δράσει, περιγράφει: «Από της 1ης Μαΐου οπότε ενεφανίσθησαν και πάλιν αι ακρίδες εις τους προσφυγικούς συνοικισμούς Καρασινάν, Μαγιαδάγ και Αλτσάκ, διεξάγεται άγριος και εξοντωτικός εναντίον της μάστιγος ταύτης πόλεμος υπό την άμμεσον επίβλεψιν του Επιμελητού του Γ.Γ.Ε.Β. κ. Λουκή.

Εκ των πέντε συσταθέντων συνεργείων δύο εργάζονται εις Μαγιαδάγ, δύο εις Καρασινάν και έτερον εις Αλτσάκ. Η καταπολέμησις ενεργείται δια πετρελαίου και νάφθης, χρησιμοποιουμένων καταβρεκτήρων, ψεκαστήρων και φλογοβόλων μηχανημάτων (ως δεικνύει η παρατεθεμένη εικών, ληφθείσα επί τόπου). Μέχρι τούδε έχουσι καταναλωθεί 404 δοχεία πετρελαίου και νάφθης και ειργάσθησαν 388 άτομα των δύο συνοικισμών. Θα ήτο παράλειψις καθήκοντος αν δεν μνημονεύσωμεν ενταύθα την δραστηριότητα και προθυμίαν του Προέδρου της Κοινότητος Καρασινάν κ. Β. Τσαμπατζή όστις κατά πολύ συντελεί εις την ταχείαν αποπεράτωσιν της καταστροφής της ακριδοπλήκτου περιφερείας της ης προΐσταται κοινότητος ως και των αρχιεργατών Πατσατζή και Μαυροβουνιώτου». [Ε. Σταυρίδης]

Η μάχη του Σκρά (17 Μαΐου 1918)





Η Μάχη του Σκρα θεωρείται μια από τις σημαντικότερες νικηφόρες μάχες του ελληνικού στρατού στη διάρκεια του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου.



Κατάληψη του Σκρά. Χάρτες Γ.Ε.Σ.


Συγκεκριμένα κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η περιοχή του Σκρα της ομώνυμης σήμερα περιοχής στο Νομό Κιλκίς είχε οργανωθεί αμυντικά από τους Βουλγάρους οι οποίοι και παρενοχλούσαν τα Συμμαχικά στρατεύματα ιδίως στην δυτικά του Αξιού ποταμού περιοχή. Έτσι αποφασίσθηκε από τον Γάλλο επικεφαλής, αρχιστράτηγο Γκυγιωμά η κατάληψη της περιοχής από μονάδες του ελληνικού Σώματος Στρατού Εθνικής Αμύνης, διοικητής των οποίων ήταν ο αντιστράτηγος Εμμανουήλ Ζυμβρακάκης. Η επίθεση διεξάχθηκε από πέντε συνολικά συντάγματα πεζικού, το 5ο και το 6ο της Μεραρχίας Αρχιπελάγους (υπό τον υποστράτηγο Ιωάννου), πλαισιούμενα δεξιά (Α) από το 7ο και 8ο της Μεραρχίας της Κρήτης (υπό τον υποστράτηγο Σπηλιάδη) και αριστερά (Δ) από το 1ο σύνταγμα της Μεραρχίας των Σερρών (υπό τον υποστράτηγο Επαμ. Ζυμβρακάκη), με συνολικό αριθμό 14.546 μαχητές πεζικού, υποστηριζόμενοι από 287 βαρέα και ελαφρά πυροβόλα. Οι Βούλγαροι διέθεταν επίσης πέντε συντάγματα πεζικού υποστηριζόμενα από ισχυρό βαρύ και ελαφρό πυροβολικό
.

Δημοσίευμα της εφημερίδας ΕΜΠΡΟΣ της 18/5/1918 σχετικό με την κατάληψη του Σκρά.


Η μάχη
Στις 16 Μαΐου /29 Μαΐου του 1918 και από της 5ης ώρας πρωινής άρχισε η προπαρασκευή του ελληνικού πυροβολικού για την καταστροφή των διαφόρων αμυντικών εγκαταστάσεων ενώ τα συντάγματα που ήταν έτοιμα για την επίθεση εξόρμησαν το πρωί της επομένης (17 Μαΐου) καλυπτόμενα από κινητό φραγμό του πυροβολικού. Η Βουλγαρική αντίδραση ήταν επίσης ισχυρή πλην όμως η ορμή του ελληνικού στρατού ήταν τόση που υπερφαλάγγισε την βουλγαρική αντίσταση και στις 06.30 το Σκρα είχε καταληφθεί. Βέβαια οι Βούλγαροι υπερασπίσθηκαν με πείσμα τις θέσεις τους και το απόγευμα της 17ης Μαΐου επεχείρησαν λυσσώδεις αντεπιθέσεις ιδίως κατά του 5ου Συντάγματος πεζικού της Μεραρχίας της Κρήτης που όλες όμως τελικά αποκρούσθηκαν.


Προτομή Ταγματάρχη Παπαγιάννη Βασίλειου στο Σκρά.


Απώλειες
Οι απώλειες όμως υπήρξαν βαρύτατες. Ο συνολικός αριθμός των απωλειών του ελληνικού στρατού ήταν νεκροί: 29 Αξιωματικοί και 412 οπλίτες, και τραυματίες: 69 Αξιωματικοί και 2135 οπλίτες. Το μεγαλύτερο αριθμό απωλειών είχε η Μεραρχία Αρχιπελάγους με Αξιωματικούς νεκρούς 24, τραυματίες 54 και οπλίτες νεκρούς 314 και τραυματίες 1723.


Λάφυρα
Οι ελληνικές Μεραρχίες παρά τις βουλγαρικές αντεπιθέσεις διατήρησαν το κατακτηθέν έδαφος. Αιχμαλώτισαν 2.045 Βουλγάρους και περιήλθαν σ΄ αυτές ως λάφυρα 32 πυροβόλα και 12 βομβιδοβόλα χαρακωμάτων του εχθρού.


Αποτέλεσμα
Η "Νίκη του Σκρα" όπως αναφέρεται στην ελληνική στρατιωτική ιστορία εξέπληξε τόσο τους συμμάχους όσο και τους εχθρούς. Με δεδομένο τη πολύ καλή οχύρωση των βουλγαρικών δυνάμεων που υποστηριζόταν με πολυάριθμο πυροβολικό, η θέση τους θεωρούταν απρόσβλητη και ύστερα μάλιστα από την αποτυχία που είχε σημειώσει ένα χρόνο πριν, τον Μάρτιο του 1917, η 122α γαλλική Μεραρχία στη προσπάθειά της να την εξουδετερώσει. Κανείς από τους συμμάχους δεν περίμενε να δει να διασπάται από την ορμή των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων μια τέτοια οχύρωση σ΄ ένα μέτωπο μήκους 12 χλμ και βάθους 1-2 χλμ με συνέπεια την πλήρη κυριαρχία. Η Βουλγαρική διοίκηση παρά τις απεγνωσμένες προσπάθειες επανακατάληψης και τις σφοδρές αντεπιθέσεις της δεν κατάφερε να επανακτήσει τις θέσεις της.

Η δε Γαλλική διοίκηση διαπίστωσε επίσης πως αν τελικά ο ελληνικός στρατός περιοριζόταν απ΄ την αρχή, μόνο στη κατάληψη της προεξοχής των βουλγαρικών θέσεων της Χούμας ίσως το αποτέλεσμα να είχε δώσει ακόμη και σημαντικά στρατηγικά αποτελέσματα. Η νίκη του Σκρα θεωρήθηκε ισχυρότατο πλήγμα για τους Βουλγάρους και μέγα κατόρθωμα του ελληνικού στρατού. Συγκεκριμένα ο αρχιστράτηγος των συμμαχικών δυνάμεων στρατηγός Γκυγιωμά, που είχε εν τω μεταξύ αντικαταστήσει τον στρατηγό Σαράιγ από τον προηγούμενο Δεκέμβριο, χαρακτήρισε το ελληνικό πεζικό ως "πεζικό απαράμιλλης ανδρείας και έξοχης ορμητικότητας".


Πηγές
Νεώτερο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ηλίου τ.17ος σ.32
Στρατιωτική Ιστορία νεώτερης Ελλάδος ΔΕΚ/ΓΕΣ εκδ. 1980
Βικιπαίδεια: Η μάχη του Σκρά

Μνήμα του Ταγματάρχη Παπαγιάννη στην κορυφή του όρους Σκρά.



Αξιούπολη - Στρατιωτικό νεκροταφείο πεσόντων στο Σκρά και στο Ραβινέ (1916 - 1918)

 










Το στρατιωτικό νεκροταφείο της Αξιούπολης βρίσκεται δίπλα στο Δημοτικο νεκροταφείο αλλά έχει ξεχωριστή είσοδο. Στο στρατιωτικό νεκροταφείο έχουν ταφεί μαχητές και στελέχη του ελληνικού στρατού που έπεσαν μαχόμενοι στις μάχες του Σκρα και του Ραβινέ. Στην είσοδο του νεκροταφείου υπάρχουν μαρμάρινες επιγραφές που αναφέρουν: (αριστερά της εισόδου) "Στρατιωτικόν νεκροταφείον πεσόντων εις Σκρα και Ραβινέ (1916 - 1918)". (Δεξιά της εισόδου) "Ανηγέρθη υπό Κοινότητος Αξιουπόλεως τη συνεισφορά των κατοίκων και τη ευγενή συμβολή τού Διοικητού υποτομέως Αξιού Μπασιάκου Σωτηρ. 1939".

Φωτογραφίες: Το στρατιωτικό κοιμητήριο Αξιουπόλεως. Από το αρχείο του Θοδωρή Π. Μποράκη (2021).


Η περιοχή της γέφυρας του Κοτζά Ντερέ στη διαδρομή Αξιούπολη - Πλάγια

 


Το ποτάμι Κοτζά Ντερέ (Μεγάλο Ρέμα) από την γέφυρα του ποταμού (2009) στη διαδρομή Αξιούπολη - Πλάγια. Από το αρχείο του Θοδωρή Π. Μποράκη.


Το Μεγάλο Ρέμα (Κοτζά Ντερέ) είναι ποτάμι που πηγάζει από την περιοχή του Σκρα. Τα νερά του γεμίζουν μαζί με άλλους χείμαρρους το τεχνητό φράγμα «Μεταλλείου» στην Πηγή, για να καταλήξουν στα «Στενά της Τσιγγάνας» στον Αξιό ποταμό. 
Παλιά επικρατούσε στην περιοχή η φήμη σχετικά με το «Κοτζά Ντερέ» ότι είναι χρυσοφόρο. Κατά την εποχή του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το ποτάμι βρισκόταν στο κέντρο των επιχειρήσεων των αντιμαχόμενων δυνάμεων για το λόγο αυτό κατασκευάστηκαν σημαντικές υποδομές κατά μήκος του (γεφύρια, σιδηροδρομικό δίκτυο, καταυλισμοί στρατιωτών κλπ). 

Μετά την κατασκευή της νέας γέφυρας της διαδρομής Αξιουπόλεως – Ειδομένης αλλά και Αξιουπόλεως - Σκρά (την παλιά γέφυρα την ανατίναξαν τον Ιανουάριο 1947 οι αντάρτες) και την ασφαλτόστρωση του δρόμου στις αρχές της δεκαετίας του ’70, η περιοχή της γέφυρας του Κοτζά Ντερέ έγινε επισκέψιμος τόπος εκδρομέων κατά την Πρωτομαγιά και την Καθαροδευτέρα.


Η γέφυρα του Κοτζά Ντερέ (2020) στη διαδρομή Πλαγίων - Αξιουπόλεως. Από το αρχείο του Θεόδωρου Π. Μποράκη.

1 Μαΐου 1917 Η μάχη του Ραβινέ

Το μνημείο της μάχης Ραβινέ στην κορυφή του ομώνυμου υψώματος στο χωριό Χαμηλό στην Παιονία Κιλκίς. Από το αρχείο του Θοδωρή Π. Μποράκη.


Από την ιστοσελίδα www.eidiseis.gr παρατίθεται άρθρο του Νίκου Σιάνα σχετικό με τη μάχη του Ραβινέ στο οποίο μεταξύ άλλων αναφέρει: «Αρχές του 1917 το Μακεδονικό Μέτωπο εκτείνονταν από τις εκβολές του Στρυμώνα, λίμνη Δοϊράνη, Ακρίτα, Μεταμόρφωση, Φανός, Σκρα, Όσσιανη και Αρχάγγελος, μέχρι τη λίμνη Πρέσπα. Παρά όμως τους σκληρούς αγώνες μεταξύ Σεπτεμβρίου 1916 και αρχές του 1917 η γραμμή του Μακεδονικού Μετώπου έμεινε αμετάβλητη.
Τον Φεβρουάριο του 1917 οι σύμμαχοι αποφασίζουν να επιτεθούν εκ των νώτων στις εχθρικές θέσεις σ’ όλο το μήκος του Μακεδονικού Μετώπου, η κύρια όμως επίθεση θα γινόταν στο κέντρο της Συμμαχικής διάταξης, δηλαδή μεταξύ Δοϊράνης και Σκρα προκειμένου να αποκατασταθεί η συννένωση των Σερβικών και Ελληνικών εδαφών. Στην περιοχή αυτή, οι Βούλγαροι είχαν δημιουργήσει προκεχωρημένες και πολύ καλά οχυρωμένες θέσεις, μια τέτοια οχυρότατη θέση είχαν και στο λόφο Ραβινέ. Ύστερα από την εκδίωξη των Βουλγάρων από τις θέσεις που κατείχαν στα χωριά Σλοπ (Δογάνη) Καρά Σινάτσι (Πλαγια), Τζέοβο (Ειδομένη) ξεκινά στις 22-23 Απριλίου (5 Μαΐου) η επίθεση κατά της οχυρότατης τοποθεσίας Ραβινέ, αφού είχαν προηγηθεί προσπελάσεις και καταλήψεις θέσεων γύρω από αυτή, με διοικητή του 1ου Συντάγματος Σερρών του Αντ/ρχη Ζαφειρίου Νικόλαο. Η απόσταση μεταξύ Βουλγαρικών θέσεων και Ελληνικών ήταν μόλις 1200 μ. Μετά τις παραπάνω ενέργειες την κατάληψη του Ραβινέ ανέλαβε το 2ο Τάγμα του Συντ/τος υπό τον Λοχαγό Γουλιανό Γρηγόριο.


Λοχαγός Γρηγόριος Γουλιανός από τον Παλαμά Καρδίτσας, πρωταγωνιστής στην κατάληψη του Ραβινέ.


Η επίθεση ξεκίνησε στις 4.35 το ξημέρωμα και κάτω από σφοδρό βομβαρδισμό του εχθρικού πυροβολικού και μέσα σε λίγα λεπτά το Ελληνικό Πεζικό αιφνιδιάζοντας με την ορμητικότητα του τους Βούλγαρους έγινε κύριος του λόφου, συλλαμβάνοντας αιχμαλώτους 60 άνδρες μεταξύ αυτών και 5 Γερμανούς. Οι Βούλγαροι συνέχιζαν τον βομβαρδισμό του Ραβινέ προκαλώντας τεράστιες απώλειες στο Ελληνικό Τάγμα, σχεδόν το 75% της δύναμης του είχε τεθεί εκτός μάχης, με λίγα πυρομαχικά και καθόλου νερό.
Γύρω στις 14.00 το μεσημέρι προσπάθησαν με αντεπίθεση να ανακαταλάβουν το Ραβινέ αλλά απέτυχαν συνέχισαν όμως τον βομβαρδισμό μέχρι τη νύκτα.
Η κατάληψη του λόφου Ραβινέ ήταν για τους συμμάχους σε πρώτη προτεραιότητα, οι Γερμανοί είχαν οχυρώσει και εγκαταστήσει παρατητήριο από το οποίο είχαν τη δυνατότητα να παρακολουθούν όλες τις κινήσεις και οργανώσεις των Συμμάχων. Οι απώλειες όμως των Ελλήνων ήταν βαρύτατες, 5 αξιωματικοί, 51 οπλίτες νεκροί, 9 αξιωματικοί 225 οπλίτες τραυματίες.
Ας είναι αυτή η ιστορική αναδρομή μια μικρή συμβολή στη μνήμη αυτών των Ελλήνων.

Το ύψωμα Ραβινέ βρίσκεται κοντά στο χωριό Χαμηλό Παιονίας στο Νομό Κιλκίς.

25 Απριλίου 1941 Τα αιματηρά επεισόδια στους Ευζώνους


Λεπτομέρεια από το ηρώο πεσόντων του χωριού Εύζωνοι Παιονίας.
Από το αρχείο του Θοδωρή Π. Μποράκη (2021).


Με την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα και την εγκατάστασή τους, η περιοχή του Κιλκίς εντάχθηκε στην γερμανική ζώνη ενώ η ανατολική Μακεδονία και Θράκη στη βουλγαρική ζώνη. Όμως την 20η Απριλίου 1941, δόθηκε από τους Γερμανούς δικαίωμα εγκατάστασης βουλγαρικών φρουρών, μαζί με τις γερμανικές, στο Γευγελή της Γιουγκοσλαβίας και στα ελληνικά χωριά Εύζωνοι και Ειδομένη. Αυτή η απόφαση των Γερμανών προκάλεσε αντιδράσεις στον τοπικό πληθυσμό με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν την 25η Απριλίου 1941 τα αιματηρά επεισόδια στους Ευζώνους, μεταξύ κατοίκων και βουλγαρικού στρατού, που είχαν σαν αποτέλεσμα τον θάνατο 3 κατοίκων.

Ιστορικό της μάχης - Στις 20 Απριλίου 1941 κλιμάκιο βουλγαρικού στρατού ανάρτησε την βουλγαρική σημαία στο Δημοτικό Σχολείο Ευζώνων. Οι κάτοικοι των Ευζώνων αλλά και των γειτονικών χωριών (Πευκόδασος, Μικρόδασος, Πλατανιά και Ποντοηράκλεια) διαδήλωσαν υπέρ της ελληνικότητας του τόπου τους ενώ ομάδα χωρικών κατέβασε κι έσκισε την βουλγαρική σημαία με πρωτεργάτες τους Γεώργιο Αθανασιάδη και Χρήστο Χιονίδη.
Πέντε μέρες αργότερα, στις 25 Απριλίου, κατέφθασαν δυνάμεις του τακτικού βουλγαρικού στρατού (τάγμα), ενισχυμένες από ατάκτους πρώην κομιτατζήδες για να επιβάλλουν την τάξη. Οι κάτοικοι του χωριού με κατοίκους των γειτονικών χωριών και τη βοήθεια Ελλήνων στρατιωτών που επέστρεφαν από το μέτωπο, συγκρούσθηκαν μαζί τους χρησιμοποιώντας όποιο μέσο είχαν στη διάθεσή τους, όπως γεωργικά εργαλεία, αξίνες, τσεκούρια, ρόπαλα κλπ. Κατά την μάχη της 25ης Απριλίου εφονεύθησαν οι κάτοικοι των Ευζώνων, έφεδροι (δεκανέας) Αλέξανδρος Γρηγοριάδης και (στρατιώτης) Συμεών Ιωαννίδης ενώ υπήρξαν και αρκετοί τραυματίες.
Ακολούθησαν λεηλασίες και βιαιοπραγίες εις βάρος του άμαχου πληθυσμού. Τροφές, ενδύματα λογής-λογής και προίκες κοριτσιών μεταφέρθηκαν με κάρα πέρα από τα σύνορα.
Όσους από τους αμάχους συνέλαβαν οι Βούλγαροι τους οδήγησαν ως ομήρους στη Γευγελή για να εκτελεστούν. Η διάσωση των ομήρων έγινε από κλιμάκιο της Γερμανικής φρουράς που έδρευε στην Αξιούπολη. Η γερμανική φρουρά ειδοποιήθηκε από τον δεκαπεντάχρονο Σωκράτη Ακριτίδη κάτοικο Μικροδάσους, ο οποίος μετέβη στην Αξιούπολη με ποδήλατο.
Από τους ομήρους κρατήθηκαν δώδεκα, οι οποίοι επί τρίμηνο κλείστηκαν στις φυλακές της Γευγελής όπου υπέστησαν φρικτά βασανιστήρια, με αποτέλεσμα ο Μιλτιάδης Κουρτίδης, κάτοικος Ευζώνων, να υποκύψει από τα βαριά τραύματα λίγες μέρες μετά την αποφυλάκισή του.


Πηγές:
https://www.eidisis.gr/topika-nea-toy-n-kilkis/i-maxi-ton-eyzonon.html
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AC%CF%87%CE%B7_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%95%CF%85%CE%B6%CF%8E%CE%BD%CF%89%CE%BD


Από τις αλησμόνητες πατρίδες, στα Πλάγια (Καρασινάν) της Παιονίας

Οι αλησμόνητες πατρίδες των Πλαγιωτών βρίσκονται γύρω από τα θρακικά και μικρασιατικά παράλια της Προποντίδας.

Οι ρίζες της γενιάς των ξεριζωμένων

Η γενιά των ξεριζωμένων Ελλήνων, οι πρώτοι κάτοικοι που εγκαταστάθηκαν στα Πλάγια κατά τη διάρκεια των ετών 1922 – 1924, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές εστίες τους κάτω από δραματικές συνθήκες. Όσοι ήρθαν από τη Μικρασία, (Αρτάκη, Πάνορμος, Μισόπολη κλπ) γλίτωσαν από θαύμα τις τουρκικές θηριωδίες μετά την υποχώρηση του ελληνικού στρατού από τη Σμύρνη τον Σεπτέμβριο 1922. Όσοι ήρθαν από την Ανατολική Θράκη (Σαράντα Εκκλησιές, Επιβάτες, Εξάστερο, Τσαντώ κλπ) κι ήταν στη ζώνη κυριαρχίας του ελληνικού στρατού, έφυγαν άρον άρον μετά την υποχώρηση του, με τη συμφωνία των Μουδανιών τον Οκτώβριο 1922. Οι υπόλοιποι στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης (Μπογάζκιοϊ, Αρναούτκιοϊ, Αγιασματάκι, Καλφάς, Πύργος κλπ) ήρθαν ως ανταλλάξιμοι το 1924 υποχρεωμένοι από τις συνθήκες που είχαν υπογραφεί μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Όσοι ήρθαν από την Ανατολική Ρωμυλία (Αγχίαλος, Βασιλικό κλπ) ξεριζώθηκαν απὸ τους βουλγάρικους διωγμούς σε βάρος των ελληνικών κοινοτήτων το 1906 αλλά και την ανταλλαγή πληθυσμών που υπογράφηκε μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας με τη συνθήκη του Νεϊγύ τον Νοέμβριο 1919.

Χάρτης περιοχής Κωνσταντινούπολης
Δυτικά της Πόλης σημειωμένα στο χάρτη το Αρναούτκιοϊ και το Μπογάζκιοϊ


Φεύγοντας άφησαν πίσω τα υπάρχοντά τους, τη γη των πατέρων τους, τους νεκρούς τους στα κοιμητήρια, τις εκκλησίες τους και χιλιάδες σκοτωμένους από τις δολοφονίες των Τούρκων κι από τις κακουχίες της διαδρομής -χιλιάδες έφτασαν στην Ελλάδα τα ασυνόδευτα ανήλικα και οι χήρες που συνόδευαν τα ορφανά τους. Μα το κυριότερο που άφησε πίσω της η γενιά των ξεριζωμένων ήταν ο χαμένος ελληνικός πολιτισμός, που επιβίωνε για αιώνες σ’ εκείνα τα χώματα, και ύστερα σύρθηκε σε καταυλισμούς μαζί με τους περιφρονημένους πρόσφυγες και λοιδορήθηκε σαν τάχα ξενομερίτικος, σαν ένα πρόσθετο βάρος στην πλάτη της Ελλαδίτσας.

Κι έμεινε στα παραμύθια, στις ιστορίες και στα τραγούδια εκείνος ο ελληνισμός των αλησμόνητων πατρίδων, ενοχλητικός για τους συγκαιρινούς επιστήμονες, αδιάφορος για τους «μοντέρνους», όνειρο που στάζει ιστορία για τους λίγους, για τους ρομαντικούς.


Χάρτης της περιοχής του ελληνικού χωριού Αρναούτκιοϊ (του 1850) στην Ανατολική Θράκη.

Η ζωή στις Αλησμόνητες Πατρίδες

Για τον ελληνισμό της Ανατολής αλλά και του Βορρά μιλούν τα αρχαία μάρμαρα που βρίσκονται σε χιλιάδες κατεχόμενες σήμερα περιοχές, μιλούν τα δημώδη άσματα που συνόδευαν την καθημερινότητα των Ελλήνων στις χαρές και στις στεναχώριες τους. Για τον ελληνισμό μιλούν τα πανάρχαια έθιμα και οι παραδόσεις όπως τα Αναστενάρια και τα πανηγύρια. 

Σχετικά με τον ελληνισμό των αλησμόνητων πατρίδων, αναφέρεται το πόρισμα της επιστημονικής έρευνας του Καθηγητή Γενετικής Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη, διατυπωμένο στη Θεσσαλονίκη το έτος 1993 υπό τον τίτλο «Η γενετική σύσταση των κατοίκων της Ελλάδας», αναφέρονται τα παρακάτω  σχετικά με τον ελληνισμό των αλησμόνητων πατρίδων: «Στις αρχές του 20ου αιώνα ζούσαν 2.000.000 περίπου Έλληνες στη Μικρά Ασία, έξω από τα σύνορα της σημερινής Ελλάδας. Η δημιουργία αυτού του ελληνικού πληθυσμού άρχισε από αποικίες που ιδρύθηκαν στα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας πριν από το 800 π.Χ. Με την πάροδο του χρόνου οι αποικίες εξαπλώθηκαν βορειότερα, κατά μήκος των ακτών της Μαύρης Θάλασσας. Ο αποικισμός αποτέλεσε και την απαρχή του εξελληνισμού αρκετών αυτοχθόνων πληθυσμών της Εγγύς Ανατολής. Αυτοί οι ελληνικοί πληθυσμοί διατήρησαν την ελληνική τους ταυτότητα και κατά την Οθωμανική κυριαρχία. Λόγω της Ορθόδοξης θρησκείας και της ελληνικής γλώσσας τους παρέμειναν διαχωρισμένοι από τους γειτονικούς πληθυσμούς.»

Στοιχεία σχετικά με την απασχόληση των Ελλήνων στην Ανατολική Θράκη αναφέρουν[1]:

Η πληθυσμιακή υπεροχή των Ελλήνων στη Θράκη έναντι των άλλων εθνοτήτων επέφερε και την οικονομική ευρωστία. Έχοντας το μεγαλύτερο ποσοστό των εκτάσεων και σε συνδυασμό με την ευφορία του εδάφους, επιδόθηκαν στις καλλιέργειες, κυρίως δημητριακών, οσπρίων και οπωρικών.

Η γεωργική παραγωγή ήταν αρκετή όχι μόνο για την κάλυψη των δικών τους αναγκών, αλλά και για να εξαχθεί σε άλλες περιοχές. Ιδιαίτερα ανεπτυγμένη ήταν και η κτηνοτροφία, λόγω των απέραντων λιβαδιών, βοσκοτόπων και δασών, που διέθετε η περιοχή. Διατρέφονταν ζώα για κρεατοπαραγωγή, παραγωγή γαλακτοκομικών ειδών, για εκμετάλλευση μαλλιών και δερμάτων, αλλά και για μεταφορές. Κατά συνέπεια, αναπτύχθηκε η βιοτεχνία μάλλινων, αλλά και η μεταξουργία, η καλαθοπλεκτική, η σαρωθροποιία, η ψαθοποιία, η αργιλοπλαστική, η κεραμουργία και η χαλκουργία. Κατά συνέπεια, αναπτύχθηκε η βιοτεχνία μάλλινων, αλλά και η μεταξουργία, η καλαθοπλεκτική, η σαρωθροποιία, η ψαθοποιία, η αργιλοπλαστική, η κεραμουργία και η χαλκουργία. Η έλλειψη, όμως, κεφαλαίων και οι νομοθεσίες της τουρκικής διοίκησης δεν ευνόησαν τη μετάβαση της βιοτεχνίας σε βιομηχανία. Όσον αφορά την αλιεία, αναπτύχθηκε ιδιαίτερα, λόγω της γεωγραφικής θέσης της περιοχής. Στην εποχιακή αλιεία δραστηριοποιούνταν, κυρίως, οι Κωνσταντινουπολίτες, οι Γανοχωρίτες, οι Αινίτες, οι Καλλιπολίτες ενώ το εισαγωγικό μεταξύ Ελλήνων και Εβραίων. Το σπουδαιότερο μέσο για την ανταλλαγή των προϊόντων ήταν οι εμποροπανηγύρεις, οι οποίες έφερναν μεγάλα έσοδα στους Θρακιώτες.


[1] Από την Πτυχιακή Εργασία (2011) της Ελένης Γκαλά: «Η εγκατάσταση των προσφύγων στο  Δήμο Εορδαίας – Σύγκριση της γεωγραφίας του τόπου μεταξύ των δεκαετιών του 1920 και του 2000» από την ιστοσελίδα: http://estia.hua.gr:8080/dspace/bitstream/123456789/1312/1/gala_eleni.pdf


Νεοχώρι Τσατάλτζας (30 χιλιόμετρα δυτικά - νοτιοδυτικά από τα χωριά Αρναούτκιοϊ και Μπογάζκιοϊ) Ιούλιος 1924. Στο καφενείο της Ιορδανιώς Παναγιωτίδου, γίνεται το τελευταίο γλέντι. Την επόμενη μέρα πήραν το δρόμο της προσφυγιάς.
Στην πρώτη σειρά, στη μέση, με το μουστάκι, εικονίζεται ο Σταυρης Παναγιωτιδης, και δεξιά του ο ξαδερφος του Μιλτιαδης Χατζης. Από το αρχείο τηςτης κ. Ζωής Βεσυροπούλου.

Τουρκικοί διωγμοί

Στις αρχές του 20ου αιώνα σημειώνονται βίαιες μετακινήσεις του ελληνικού στοιχείου είτε με τη μορφή αιματηρών διωγμών είτε με ανταλλαγή πληθυσμών από τις πατρογονικές τους εστίες της Μικρασίας, του Πόντου, της Ανατολικής Θράκης και της Ανατολικής Ρωμυλίας. Στο βιβλίο «Μαύρη Βίβλος Διωγμών και Μαρτυρίων του εν Τουρκία Ελληνισμού, 1914–1918»[1] αναφέρονται τα εξής σχετικά: 

Διωγμός κατά τον Ευρωπαϊκόν πόλεμον.

[Οι αριθμοί αντιστοιχούν σε διωγμένους Έλληνες]

Διοίκησις Πέραν

Βαθυρρύαξ 2387,  Γενή Μαχαλέ 1725, Κεφιλίκιοϊ 129, Κιρέτσβουρνού 112.

 

Καζάς Μακροχωρίου

Άγιοι Πάντες 150, Αβάσσος 315, Βαξέκιοϊ 931, Δομούς Δερέ 606, Καλφάς 1218, Νύμφαι 104, Πύργος 3.459, Φαναράκιον 470, Σαφράς 574

 

Καζάς Μετρών

Αγιασματάκι 582, Λαζάρκιοϊ 679, Ιμβροχώρι 101.

Εν όλω κάτοικοι 13.542.

Στο κεφάλαιο Ή στη σελίδα 386 του ίδιου βιβλίου  αναφέρονται σχετικά με τους διωγμούς  στην επαρχία Κυζίκου:

 

Διωγμός 1914 (κάτοικοι 8628)

 

Καζάς Αρτάκης

Κιλίκ 310, Χ΄΄Πογόν 340.

 

Καζάς Βάλιας

Βάλια 1140, Κοδζά Μπουνάρ 1805, Αλαδζά Μπαΐρ 323, Τοϊπελέν 950, Σουγιούτ 586, Τάς-κισέ 398, Υβρινδί 458.

 

Καζάς Αδραμυττίου

Αλάκλησα 453, Καραϊδίν 563.

 

Καζάς Πανόρμου

Κουπάση 78, Μανδήρι 799, Γενήκιοϊ 425.

 

Διωγμός κατά τον Ευρωπαϊκόν πόλεμον (κάτοικοι 7519) 

 

Καζάς Βιγαδίτς

Βαλάτ 350.

 

Καζάς Βαλούκεσερ

Κεπσίτ 108

 

Καζάς Βίγας

Χαβουτσί 390, Μουσάτσα 298.

 

Καζάς Πανόρμου

Καστέλι 985, Μηχανιώνα 1.760, Πέραμος 2.750.


Καζάς Μιχαλιτσίου

Κουρσουλή 878

Εν όλω κάτοικοι 16.147

Επαρχία Προικοννήσου

Διωγμός κατά τον Ευρωπαϊκόν πόλεμον

Καζάς Αρτάκης

Μαρμαράς 4.594, Κλαζάκι 356, Παλάτια 3.742, Κούταλη 2.008, Αλώνι 2.490, Χουχλιά 1.910, Προάστειον 2.685, Αφθόνη 2.015, Γολιμή 1.987, Πασά λιμάν 3.013, Σκουπιά 3.093, Βορί 1.707.

Εν όλω 29.600 κάτοικοι. 

Σχετικά με την τύχη των κατοίκων της Ανατολικής Θράκης αναφέρει η Μητρόπολη Δέρκων[2]:

Το 1924, στα πλαίσια της ανταλλαγής των πληθυσμών της Συνθήκης της Λωζάννης (1923), οι κάτοικοι των χωρίων της Μητροπόλεως Δέρκων: Αβάσσο ή Αβάσκιοϊ, Αγιασματάκι, Άγιος Γεώργιος (Αζατλή), Αη Πας, Άκαλαν, Αρναούτκιοϊ, Αμπαρλή, Βελιγράδι, Γαλατάρια, Γρύπες (Τσιφούτμπουργαζ), Ερμενίκιοϊ, Καλλιώ, Καλφά, Καστανιές, Κεφελίκοϊ, Κιουτσούκιοϊ, Λαζάρκιοϊ, Λίτρες, Μακροχώρι, Μικρός Τσεκμετζές, Μπαχτσέκιοϊ, Μπογάζκιοϊ, Νιχωράκι, Ντομούζδερε, Νύμφαι, Οκλαλή, Πύργος, Σαφρά, Τζελέπκιοϊ, Τζεμπετζή, Τσιφλίκιοϊ και Φαναράκι αναγκάστηκαν να λάβουν το δρόμο της προσφυγιά στην Ελλάδα και να δημιουργήσουν νέα χωριά η να εγκατασταθούν σε υφιστάμενες κοινότητες και πόλεις. 

Σύμφωνα με το βιβλίο του Κων/νου Σ. Ιορδανίδη «Οι εγκαταλειφθέντες εν Τουρκία το 1922 ελληνικοί οικισμοί» Αρχείο Πόντου, 34 οι ελληνικοί οικισμοί που εγκαταλείφθηκαν μετά το 1922 στην Ανατολική Θράκη ήταν:

Εκκλησιαστικές επαρχίες               Οικισμοί

14                                                   281




[1] «Μαύρη Βίβλος Διωγμών και Μαρτυρίων του εν Τουρκία Ελληνισμού, 1914–1918»  Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως 1919, στην ενότητα «Στατιστική του εκδιωχθέντος ομογενούς πληθυσμού» στο κεφάλαιο Η’ στη σελ. 379

[2] Στοιχεία από την ιστοσελίδα της Ι.Μ.Δέρκων: http://imderkon.org/derkon.aspx


Διωγμοί στην επαρχία Δέρκων[1]

Σύμφωνα με το βιβλίο «ΘΡΑΚΗ» του Κωνσταντίνου Α Βακαλόπουλου, Εκδ. Αφοί Κυριακίδη - 1993: «Μεγάλες διώξεις υπέστησαν και οι Έλληνες της επαρχίας Δέρκων, ιδιαίτερα μετά το 1914, όταν εκκενώθηκαν 15 χωριά και περισσότεροι από 10.000 Έλληνες εκτοπίστηκαν. Οι τουρκικές πιέσεις υποχρέωσαν τους κατοίκους του Πύργου, του Καλφά, και του Ιμβροχωρίου να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους στα 1914, ενώ κατά τη χρονική περίοδο Ιανουαρίου – Αυγούστου 1915 είχαν εκδιωχθεί και οι Έλληνες των υπολοίπων 12 χωριών. Μετά την ανακατάληψη της Ανατολικής Θράκης από τους Τούρκους (Οκτώβριος 1922), πραγματοποιήθηκε νέα εκκένωση των ελληνικών χωριών της επαρχίας Δέρκων. Το 1924, με βάση την ελληνοτουρκική συμφωνία και την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών, εκκενώθηκαν 24 χωριά και οι 16.000 κάτοικοί τους έφυγαν στην Ελλάδα. 

Στο βιβλίο «Μαύρη Βίβλος Διωγμών και Μαρτυρίων του εν Τουρκία Ελληνισμού, 1914–1918»  Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως 1919, στην ενότητα «Διωγμοί και μαρτύρια του εν Θράκη ομογενούς πληθυσμού» στο κεφάλαιο Η΄ «Επαρχία Δέρκων» σελ. 49 αναφέρονται τα εξής σχετικά με τα χωριά της Ανατολικής Θράκης από τα οποία προήλθαν οι ανταλλάξιμοι Πλαγιώτες:

«Το πλείστον της επαρχίας ταύτης, αριθμούσης 36 κοινότητας και πληθυσμόν 25.937 ψυχών, δεινώς δοκιμασθέν κατά τον πρώτον βαλκανικόν πόλεμον εμαράνθη κατά τε την εκπαιδευτικήν και την οικονομικήν αυτού ζωήν. Ιδιαιτέρων τα υπό των Βουλγάρων καταληφθέντα χωρία Ερμενίκιοϊ, Άκαλαν, Τσιφλίκιοϊ, Τσελέπκιοϊ, Λαζάρκιοϊ, Καστανέαι και Οκλαλή απεγυμνώθησαν τελείως των τε κοινοτικών και ιδιωτικών περιουσιών. Άλλα δε πάλιν ταύτα και ιδίως τα χωρία Αρναούτκιοϊ, Αγιασματάκιον, Ιμβροχώριον, Νροχωράκιον, Δέρκοι και Βογάζκιοϊ περιήλθον εις αφόρητον θέσιν συνεπεία της εκεί εγκαταστάσεως του τουρκικού στρατού, Βιαιοπραγείαι του τελευταίου τούτου εις βάρος των ημετέρων εσημειούντο καθ’ εκάστην, πάσα δε διαμαρτυρία αυτών παρ’ οις έδει ημείβετο δι’ απειλών, πιέσεων και δαρμών». 


[1] Η επαρχία Δέρκων, με έδρα τα Θεραπειά, εκτείνονταν βόρεια - βορειοδυτικά της Κωνσταντινούπολης κι αποτελούνταν από τις παρακάτω 36 κοινότητες: Αβάσκιοϊ, Αγιασματάκι, Άγιος Γεώργιος, Άγιος Στέφανος, Άγιοι Πάντες, Άγαλανι, Αμπαρλή, Αρναούτκιοϊ, Βαθυρρύαξ, Βαξέκιοϊ, Βογάζκιοϊ, Γαλατάρια, Γενή Μεχαλέ, Γρύπα, Δέρκοι, Δομούζσερε, Ερμενίκιοϊ, Θεραπειά, Ιμβροχώριον, Καλλιώ, Καλφάς, Καστανέαι, Κιουτσούκιοϊ, Λαζάρκιοϊ, Λίτρες, Μακροχώριον, Μικρός Τσεκμετζές, Νιχωράκι, Νύμφες, Οκλαλή, Πύργος, Σαφράς, Τζελέπκιοϊ, Τζεμπετζή, Τσιφλίκιοϊ και Φαναράκι. Τα επίμαχα χωριά δεν είχαν συμπεριληφθεί στην ελληνική ζώνη ελέγχου, όταν το 1920 η συνθήκη των Σεβρών παραχωρούσε στην Ελλάδα την Ανατολική Θράκη. Η υπόλοιπη περιφέρεια Κωνσταντινουπόλεως είχε τεθεί υπό τον έλεγχο της Αντάντ. Τα όρια της ελληνικής επικράτειας έφταναν μέχρι το χωριό Hadimkoy.

 

Πατρίδες που δεν ξεχνάνε οι Πλαγιώτες

Με τους τουρκικούς διωγμούς και την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Τουρκίας κι Ελλάδας ξεκληρίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα ολόκληρος ο ελληνισμός της Ανατολής. Από τα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης, κατά μήκος του ποταμού Alibey, από περιοχές γύρω από το δάσος του Βελιγραδίου στα βόρεια της Πόλης, από τις ρωμαίικες γειτονιές της Κωνσταντινούπολης, αλλά και από τις απέναντι από την Πόλη ακτές, της Μικράς Ασίας, όπου η χερσόνησος του Κυζίκου, σκόρπισαν διωγμένοι Έλληνες, χάνοντας τις πατρογονικές εστίες τους κι ήρθαν, πολλοί από εκείνους, σαν πρόσφυγες στα Πλάγια που τότε είχαν το τοπωνύμιο Καράσιναν.

Οι Πλαγιώτες που βρέθηκαν μακριά από τις πατρογονικές εστίες τους, έφεραν μαζί τους τις παραδόσεις και τα έθιμα των χωριών τους μαζί με τα λιγοστά κειμήλια που έμειναν να τους θυμίζουν την Κωνσταντινούπολη και την Κύζικο. Οι σύγχρονοι Πλαγιώτες που δεν έζησαν τον ξεριζωμό, γνωρίσανε το Αρναούτικιοϊ, το Μπογάζκιοϊ, τον Πύργο, την Πάνορμο, την Αρτάκη μέσα από τις ιστορίες των παππούδων τους. Παρακάτω παρατίθενται πληροφορίες που υπάρχουν σήμερα στο διαδίκτυο για τις Αλησμόνητες 


Πατρίδες των Πλαγιωτών: 


1. Το Αρναούτκιοϊ ή Παπσού της επαρχίας Δέρκων (Arnavutköy) 
Δείτε εδώ την παρουσίαση του Αρναούτκιοϊ 


2. Το Μπογάζκιοϊ της επαρχίας Δέρκων (Boğazköy) 
Δείτε εδώ την παρουσίαση του Μπογάζκιοϊ: 


3. Η Αρτάκη της επαρχίας Κυζίκου (Erdek)
Δείτε εδώ την παρουσίαση της Αρτάκης:


4. Η Μεσαίπολη ή Μισόπολη της επαρχίας Προύσας (Aydinpinar)
Δείτε εδώ την παρουσίαση της Μισόπολης:


5. Το Αγιασματάκι (Taşoluk)
Προ της ανταλλαγής πληθυσμών ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων. (Δείτε το χωριό στο χάρτη ΕΔΩ). Βρίσκεται 2,5 χιλιόμετρα Βορειοδυτικά από το Αρναούτκιοϊ κα 26 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του αεροδρομίου Ataturk της Κωνσταντινούπολης. Το Αγιασματάκι υπάγεται στο βορειοδυτικό τμήμα της επαρχίας Gaziosmanpasa κι έχει γεωγραφικό στίγμα: 41°11'57"N, 28°42'53"E και υψόμετρο 88 μέτρα. Κατά την ανταλλαγή πληθυσμών οι κάτοικοι του χωριού Αγιασματάκι εγκαταστάθηκαν στα χωριά της περιοχής Πτολεμαΐδας.


6. Το Ιμβροχώρι (Imrahor)
Προ της ανταλλαγής πληθυσμών ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων. (Δείτε το χωριό στο χάρτη ΕΔΩ). Βρίσκεται 3,7 χιλιόμετρα Βορειοδυτικά από το Αρναούτκιοϊ κα 28 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του αεροδρομίου Ataturk της Κωνσταντινούπολης. Το Ιμβροχώρι υπάγεται στο βορειοδυτικό τμήμα της επαρχίας Gaziosmanpasa κι έχει γεωγραφικό στίγμα: 41°13'7"N, 28°44'38"E και υψόμετρο 87 μέτρα. 


7. Ο Άγιος Γεώργιος (Azatli)
Προ της ανταλλαγής πληθυσμών ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων. Δείτε το χωριό στο χάρτη ΕΔΩ). Βρίσκεται 11 χιλιόμετρα νότια από το Αρναούτκιοϊ και 13 χιλιόμετρα βoρειoδυτικά του αεροδρομίου Ataturk της Κωνσταντινούπολης. Ο Άγιος Γεώργιος υπάγεται στην επαρχία Gaziosmanpasa κι έχει γεωγραφικό στίγμα: 41°5'0"N, 28°45'0"E και υψόμετρο 114 μέτρα. 


8. Ο Πύργος (Kemerburgaz)
Προ της ανταλλαγής πληθυσμών ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων. (Δείτε το χωριό στο χάρτη ΕΔΩ). Βρίσκεται δυτικά από το Δάσος του Βελιγραδίου, 14 χιλιόμετρα ανατολικά από το Αρναούτκιοϊ και 22 χιλιόμετρα βoρειoδυτικά του αεροδρομίου Ataturk της Κωνσταντινούπολης. Ο Πύργος υπάγεται στο νομό Κωνσταντινουπόλεως κι έχει γεωγραφικό στίγμα: 41°9'34"N, 28°54'46"E και υψόμετρο 59 μέτρα.


9. H Πάνορμος (Bandirma)
Είναι παραλιακή πόλη στη θάλασσα του Μαρμαρά. (Δείτε την πόλη στο χάρτη ΕΔΩ). Οι κάτοικοι της πόλης την αποκαλούσαν Πάντερμο. Πριν τους τουρκικούς διωγμούς και την προσφυγιά των Ελλήνων, ανήκε στην Μητρόπολη Κυζίκου. Βρίσκεται νοτιοδυτικά της Κωνσταντινούπολης στα απέναντί της παράλια της θάλασσας του Μαρμαρά, 3,8 χιλιόμετρα βόρεια από το Αεροδρόμιο της Πανόρμου και 54 χιλιόμετρα Δυτικά –Βορειοδυτικά της Προύσας (Bursa). Η Πάνορμος υπάγεται στο νομό Μπαλίκεσιρ (Balikesir) κι έχει γεωγραφικό στίγμα: : 40°21'8"N, 27°58'36"E και υψόμετρο 46 μέτρα.


Πλάγια (Καρασινάν)

Ο νομός Κιλκίς


Η επαρχία Παιονίας



Άποψη των Πλαγίων (Καρασινάν) το έτος 1917.

Τοπογραφία

Τα Πλάγια είναι χτισμένα στο βόρειο τμήμα του Δήμου Παιονίας στο νομό Κιλκίς, στην πλαγιά ενός  υψώματος με υψόμετρο 412 μέτρων (ύψωμα «412») κοντά στα ελληνο-σκοπιανά σύνορα. Βρίσκεται στην πλευρά της δυτικής όχθης του Αξιού ποταμού και βορειοδυτικά του όρους Πάικο.


   Χάρτης της περιοχής με τα παλιά τοπονύμια.
 Πηγή http://www.lithoksou.net. 

Βορειοδυτικά από το χωριό και σε απόσταση 10 περίπου οδικών χιλιομέτρων (3 περίπου χιλιόμετρα σε ευθεία γραμμή) βρίσκεται το χωριό Χαμηλό (Αλτσάκ) [μέσα σε παρένθεση αναγράφονται τα τοπωνύμια των χωριών όπως ήταν γνωστά πριν μετονομαστούν το 1926]. Ανάμεσα στα χωριά Πλάγια και Χαμηλό, στη σημερινή αγροτική περιοχή Χαμηλού, βρίσκονταν οι μουσουλμανικοί οικισμοί Μπαρακλή μαχαλά και Χατζή Μπαρί μαχαλά, που έμειναν έρημοι μετά την ανταλλαγή πληθυσμών το 1924, όπως σημειώνονται σε στρατιωτικούς χάρτες της περιόδου 1917 - 1918.

Βορειοανατολικά των Πλαγίων και σε απόσταση 6 χιλιομέτρων βρίσκεται το παραμεθόριο χωριό Ειδομένη (Σέχοβο) όπου βρίσκεται και ο ομώνυμος σιδηροδρομικός μεθοριακός σταθμός, και από την πλευρά της fyrom, επίσης παραμεθόρια, βρίσκεται η κωμόπολη Γευγελή (Gevgelija).

Βορειονατολικά και σε απόσταση 4 περίπου χιλιομέτρων βρίσκεται το χωριό Δογάνης (Σλώπνιτσα) ή (Σλοπ) και το ιστορικό ύψωμα Σεμέν ντε Φέρ. Το Σλοπ πήρε το τοπωνύμιο Δογάνης εις μνήμη του Ανθυπολοχαγού Ευστάθιου Δογάνη από τα Καλάβρυτα που φονεύθηκε στην μάχη κατά των Βουλγάρων, στο ύψωμα Σεμέν ντε Φερ, στις 24 Απριλίου 1917.

Νοτιαναλοκικά των Πλαγίων, σε ευθεία γραμμή, σε απόσταση 3,8 χιλιομέτρων, βρισκόταν μέχρι την εποχή του ανταρτοπολέμου το χωριό Πύλη (Δρέβενο). Ο παλιός δρόμος Πλαγίων – Αξιουπόλεως, 6,5 χιλιομέτρα χωματόδρομος, διέσχιζε το Δρέβενο, μη προσβάσιμος σε πολλά σημεία του από συμβατικά αυτοκίνητα, καταλήγει στην σύγχρονη επαρχιακή οδό Πλαγίων – Αξιουπόλεως, λίγο πριν την κατηφόρα για το Κοτζά Ντερέ.

Δυτικά και σε απόσταση 3 χιλιομέτρων βρίσκεται το χωριό Φανός (Μαγιαδάγ).

Ο κάμπος της περιοχής, που εκτείνεται Ανατολικά και σε απόσταση 3-5 χιλιομέτρων από το χωριό και τον διασχίζει ο Αξιός ποταμός, είναι ο κατ’ εξοχήν μη ορεινός και καλλιεργήσιμος χώρος και περιλαμβάνει τα χωράφια των χωριών Πλαγίων, Δογάνη, Ειδομένης. Στο 4ο χιλιόμετρο της επαρχιακής οδού Πλαγίων – Ειδομένης, ξεκινάει ο νέος δρόμος απόστασης 3,5 χιλιομέτρων που, μέσω της γέφυρας του Αξιού, οδηγεί στην Εθνική Οδό Ευζώνων - Αθηνών.

Από την αντίπερα, ανατολική, όχθη του Αξιού, περίπου 8 χιλιόμετρα βορειοανατολικά των Πλαγίων, βρίσκεται το χωριό Εύζωνοι (Ματσίκοβο). Έξω από το χωριό Εύζωνοι βρίσκεται ο ομώνυμος συνοριακός σταθμός, στο Εθνικό Οδικό δίκτυο που οδηγεί στη FYROM. Νοτιότερα από το χωριό Εύζωνοι βρίσκονται, σε απόσταση 5 χιλιομέτρων, το χωριό (Σμόλ) Μικρό Δάσος, και σε απόσταση 8,5 χιλιομέτρων το χωριό (Ορέβιτσα) Πευκόδασος.

Η περιοχή γύρω από τα Πλάγια


Τα Πλάγια Παιονίας σήμερα (δεκαετία του 2010). 
Πηγή φωτογραφίας: Θοδωρής Π. Μποράκης.



Διοικητικές μεταβολές της κοινότητας Πλαγίων



Το Καρασινάν υπαγόταν διοικητικά, στις αρχές του 20ου αιώνα, στο βιλαέτιο Θεσσαλονίκης, στον Καζά Γευγελή (σύμφωνα με τον χάρτη Βιλαετίων Κοσσυφοπεδίου, Μοναστηρίου και Θεσσαλονίκης που τυπώθηκε το 1908 από το Istituto Geografico de Agostini της Ρώμης) και ενδέχεται να εποικίστηκε με τούρκικο πληθυσμό (Κονιάρους) μετά το 1814 όπως θα περιγραφεί παρακάτω στα "Ιστορικά στοιχεία της ευρύτερης περιοχής Παιονίας". 


Έχουν βρεθεί αναφορές για το Καρασινάν με καταγεγραμμένη την ονομασία ως: Καρα-Σινάν, Καρασινάνσι (στους πίνακες απογραφής της Ε.Σ.Υ.Ε το 1920), Καρασινάκι (υποκοριστικό του τοπωνυμίου Καρασινάν όπως συνήθιζαν να το εκφέρουν επισκέπτες του χωριού στα μέσα του 20ου αιώνα) Carachnan, Karasinanci, Kara Sinanci, Карасинанци.

Κατά το πρώτο μισό του 20ου αιώνα, ο ελληνικός στρατός απελευθερώνει την Μακεδονία από τον τουρκικό ζυγό, και διασφαλίζει τη βόρεια ελληνική γη απ’ τις βουλγάρικες απειλές και διεκδικήσεις. Την απελευθέρωση της Μακεδονίας κατά τον Α’ Βαλκανικό πόλεμο, ακολούθησαν στην περιοχή ανακατατάξεις ελληνικών, τουρκικών και βουλγάρικων πληθυσμών, που οφείλονταν:

α) στους Α' και Β' Βαλκανικούς πολέμους 1912 - 1913,

β) στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο 1914 – 1918,

γ) στους διωγμούς του ελληνισμού της Θράκης 1915 – 1918 κατά τη διάρκεια των οποίων εκπατρίστηκαν προς την Ελλάδα 250.000 Έλληνες από τον Πόντο, την Ανατολική Θράκη, την Ανατολική Ρωμυλία και τη Βόρεια Μακεδονία (περιοχές της όπως η Γευγελή, το Μοναστήρι κλπ έμειναν εκτός ελληνικής επικράτειας)

δ) στο προσφυγικό ρεύμα μετά τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο 1919 - 1922 που προκάλεσαν οι διωγμοί που υπέστη το ελληνικό στοιχείο και ο ξεριζωμός του από τις πατρογονικές του εστίες στη Μικρασία, 

ε) στην ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923 – 1925, ανταλλαγή που προέβλεπε η συνθήκη της Λωζάνης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, και

στ) στις εχθροπραξίες κατά την περίοδο 1940 – 1950, στη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου και του ελληνικού εμφυλίου πολέμου που ακολούθησε. 


Μετά την απελευθέρωση της περιοχής της Παιονίας, τον Οκτώβριο του 1912, και μέχρι την τελική παγίωση της εθνολογικής σύνθεσης των χωριών, η ελληνική πολιτεία οργάνωσε, μετά από συνεχείς διοικητικές αλλαγές, την επαρχία Παιονίας στη μορφή που υφίσταται σήμερα.

Τα Πλάγια, μέσα σ’ αυτό το χρονικό διάστημα υπέστησαν τις συνέπειες του πολιτικού και κοινωνικού κλίματος που επικρατούσε στη Μακεδονία. Όταν, κατόπιν των παραπάνω γεγονότων και ιδιαίτερα μετά την ανταλλαγή πληθυσμών, παγιώθηκε η εθνολογική μορφή του χωριού, η κοινότητα υπάχθηκε αρχικά στο Νομό Πέλλης, έπειτα στο Νομό Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια στο Νομό Κιλκίς. Παρακάτω φαίνονται όλες οι διοικητικές μεταβολές της κοινότητας Πλαγίων όπως καθορίζονται τα σχετικά ΦΕΚ (Φύλλα Εφημερίδας Κυβέρνησης):

Στις 15 Φεβρουαρίου 1922, σύμφωνα με το ΦΕΚ 20Α - 15/02/1922 γίνεται σύσταση της Κοινότητας με την απόσπαση του οικισμού Καρασινάν από την Κοινότητα Μαγιαδάγ και τον ορισμό του ως έδρα της Κοινότητας Καρασινάν.

Στις 15 Φεβρουαρίου 1922, σύμφωνα με το ΦΕΚ 20Α - 15/02/1922 ο οικισμός Δρέβενον αποσπάται από την Κοινότητα Μαγιαδάγ και προσαρτάται στην Κοινότητα Καρασινάν.

Στις 2 Σεπτεμβρίου 1924, σύμφωνα με το ΦΕΚ 212Α - 02/09/1924 η Κοινότητα Καρασινάν υπήχθη στο Νομό Θεσσαλονίκης από το Νομό Πέλλης.

Στις 8 Αυγούστου 1928, σύμφωνα με το ΦΕΚ 156Α - 08/08/1928 ο οικισμός Καρασινάν της Κοινότητας μετονομάζεται σε Πλάγια.

Στις 29 Μαίου 1933, σύμφωνα με το ΦΕΚ 130Α - 29/05/1933 ο οικισμός Πύλη (Δρέβενον) αποσπάται από την Κοινότητα Πλαγίων και προσαρτάται στην Κοινότητα Αξιουπόλεως.

Στις 16 Μαρτίου 1935, σύμφωνα με το ΦΕΚ 87Α - 16/03/1935 η Κοινότητα Πλαγίων υπήχθη στο Νομό Κιλκίς από το Νομό Θεσσαλονίκης.

Στις 4 Δεκεμβρίου 1997, η Κοινότητα Πλαγιών καταργείται και συνενούται με το Δήμο Αξιουπόλεως. ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997.

Στις 7 Ιουνίου 2010 με το Ν. 3852/2010, ΦΕΚ 87Α, ο Δήμος Αξιουπόλεως, στον οποίο υπάγονταν τα Πλάγια, καταργείται κι ενσωματώνεται στο νεοσύστατο Δήμο Παιονίας με έδρα το Πολύκαστρο και ιστορική έδρα τη Γουμένισσα.

Τα Πλάγια όπως φαίνονται από το ύψωμα "412". Από το αρχείο του Θοδωρή Π. Μποράκη (Ιούλιος 2011)


Τα Πλάγια Παιονίας. 
Πηγή φωτογραφίας: Θοδωρής Π. Μποράκης.

Βιβλίο ΚΟΙΝΟΤΗΣ ΠΛΑΓΙΩΝ - ΕΝ ΠΑΙΟΝΙΑ ΚΙΛΚΙΣ (2η έκδοση - Οκτώβριος 2019)


Η έρευνα και καταγραφή της ζωής και των δραστηριοτήτων της κοινότητας Πλαγίων ξεκίνησε να γίνεται το 2010 και σύντομα εξελίχθηκε σε έρευνα για ολόκληρη την επαρχία Παιονίας. Το 2011 η έρευνα αυτή αποτυπώθηκε στο διαδίκτυο κι έγινε ύλη της ιστοσελίδας ΣΤΑ ΠΛΑΓΙΑ ΠΑΙΟΝΙΑΣ, http://plagia-paionias.blogspot.com για να είναι ελεύθερη η πρόσβαση σε όποιον ενδιαφέρεται. Το 2016 η ύλη της ιστοσελίδας έγινε ψηφιακό βιβλίο, ελεύθερης ανάγνωσης και κυκλοφόρησε με τον τίτλο ΚΟΙΝΟΤΗΣ ΠΛΑΓΙΩΝ -  ΕΝ ΠΑΙΟΝΙΑ ΚΙΛΚΙΣ.

Το 2019 το βιβίο ξανακυκλοφορεί σε 2η έκδοση, πάλι σε ψηφιακή μορφή και ελεύθερης ανάγνωσης, έχοντας ενσωματωθεί στην ύλη του τα παρακάτω νέα στοιχεία για τη ζωή στα Πλάγια και για τα ιστορικά στοιχεία της περιοχής:
α) Στην ενότητα «Καθημερινή ζωή στα Πλάγια», προστέθηκαν στοιχεία για την περίοδο 1940-1950.
β)Στην ενότητα «Μακεδονικός αγώνας και 20ος Αιώνας», προστέθηκε η μελέτη της Ε. Ζέλλιου- Μαστροκώστα «Γνωστοί και λιγότερο γνωστοι αγωνιστές στην περιοχή Γευγελής».
γ) Στις ενότητα «2ος Παγκόσμιος Πόλεμος» και «Μετά την απελευθέρωση», προστέθηκαν στοιχεία από την έρευνα στο βιβλίο του Θανάση Μητσόπουλου «Το 30ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ», στην εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ», στη Διδακτορική διατριβή του Στράτου Δορδανά «Αντίποινα των γερμανικών αρχών κατοχής στη Μακεδονία 1941-1944».
δ) Στην ίδια ενότητα προστέθηκαν τα στοιχεία πεσόντων των πολέμων 1940-1950 της περιοχής Παιονίας όπως προέκυψαν από έρευνα στην ιστοσελίδα της «Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού» και στην ιστοσελίδα «Θέματα Στρατιωτικής Ιστορίας».
ε) Προστέθηκε η ενότητα «Σύγχρονη Παιονία» που περιλαμβάνει: Πληροφορίες για τον επισκέπτη, περιοχές φυσικού κάλλους, αξιοθέατα (εκκλησίες, μοναστήρια, μουσεία, μνημεία κλπ), δραστηριότητες (θρησκευτικές εκδηλώσεις, πολιτιστικές εκδηλώσεις κλπ).
στ) Στην ενότητα «Η Παιονία μέσα από την ποίηση» προστέθηκαν 3 νέα ποιήματα.

Το ψηφιακό βιβλίο «Κοινότης Πλαγίων – Εν Παιονία Κιλκίς» διατίθεται ελεύθερα σε όποιον επιθυμεί να το διαβάσει ή να το ανακτήσει για την ηλεκτρονική του βιβλιοθήκη στη διεύθυνση της ιστοσελίδας:
http://www.ebooks4greeks.gr/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CE%BF%CF%84%CE%B7%CF%83-%CF%80%CE%BB%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CF%89%CE%BD-%CE%B5%CE%BD-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%B1-%CE%BA%CE%B9%CE%BB%CE%BA%CE%B9%CF%82


Επίσης μπορείτε να στείλετε μήνυμα στην ηλεκτρονική διεύθυνση της ιστοσελίδας plagiotis@gmail.com για να σας το σταλεί μέσω e-mail. 

Αντίτυπα του βιβλίου σε έντυπη μορφή υπάρχουν στις βιβλιοθήκες της Αξιουπόλεως, του Πολυκάστρου και στην κεντρική βιβλιοθήκη του Κιλκίς για τους λάτρεις των «αληθινών» βιβλίων.

Ευχαριστίες σε όσους βοήθησαν στη συλλογή στοιχείων. 

Σελίδα του βιβλίου από την ενότητα "Πλαγιώτικο λεξιλόγιο".

Τα περιεχόμενα του βιβλίου:

Σελίδα    Ενότητα
  1    ΠΛΑΓΙΑ (Καράσιναν)
  1      Τοπογραφία
  2      Διοικητικές μεταβολές της Κοινότητας Πλαγίων
  5      Μετακινήσεις προσφύγων στη Μακεδονία

  6   ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΛΥΤΡΩΤΕΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ
  7      Η ζωή στις Αλύτρωτες Πατρίδες
  7      Διωγμοί
 10     Πριν το Καράσιναν στα Καϊλάρια (Πτολεμαΐδα)
 13     Εγκατάσταση προσφύγων στην περιοχή της Παιονίας
 15     Πατρίδες που δεν ξεχνάνε οι Πλαγιώτες
 15     Περιοχές Ανατολικής Θράκης
 16            Το Αρναούτκιοϊ (Arnavutköy)
 17            Το Μπογάζκιοϊ (Boğazköy)
 18            Το Αγιασματάκι (Taşoluk)
 18            Το Ιμβροχώρι (Imrahor)
 18            Ο Άγιος Γεώργιος (Azatli)
 19            Ο Πύργος (Kemerburgaz)
 19     Περιοχές Μικράς Ασίας
 19            Η Αρτάκη (Erdek)
 20            Η Πάνορμος (Bandirma)

 21   ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΣΤΑ ΠΛΑΓΙΑ
 21     Κοινωνικές συνθήκες
 33     Υποδομές
 34     Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής
 36     Στοιχεία απογραφής του έτους 2001 από την Ε.Σ.Υ.Ε. - (Πλάγια)
 36     Αποτελέσματα εκλογικού τμήματος Πλαγίων
 40     «Πλαγιώτικα» - Μικρό λεξιλόγιο

 43   ΠΛΑΓΙΩΤΙΚΑ ΗΘΗ ΚΙ ΕΘΙΜΑ
 43     Πανηγύρι  του  Ι.Ν. Αγίας Παρασκευής
 43     Αγίασμα Αγίας Παρασκευής
 44     Εκδηλώσεις για τη μνήμη των νεκρών
 44     Πρωτομαγιά
 44     Οι φωτιές του Αϊ Γιαννιού στις 23 Ιουνίου
 45     Αγίασμα του Προφήτη Ηλία στο «412»
 45     Κυριακάτικη βόλτα
 46     Μαθητικές παραστάσεις
 46     Παίζοντας ελληνο-κομίτατζη…

 47   ΠΕΣΟΝΤΕΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ

 48   ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΑΙΟΝΙΑΣ
 48     Μακεδόνες φύλλο ελληνικό
 49     Αρχαίοι χρόνοι
 49     Παίονες
 52     Ελληνιστική περίοδος
 53     Βυζάντιο
 53     Περίοδος της τουρκοκρατίας
 55     Μακεδονικός αγώνας και 20ος αιώνας
 55            Γνωστοί και λιγότερο γνωστοί αγωνιστές στην περιοχή Γευγελής
 60            Φιλόπτωχος Αδελφότητα της Γευγελής
 60            Τα γεγονότα του Ίλιντεν και η περιοχή
 66            1 Μαΐου 1917: Η μάχη του Ραβινέ
 68            17/30 Μαΐου 1918: Η μάχη του Σκρα
 70            Μετακινήσεις σλαβόφωνων πληθυσμών της περιοχής Παιονίας
 71            2ος Παγκόσμιος Πόλεμος
 79            Μετά την απελευθέρωση
 87    α) Πεσόντες περιοχής Παιονίας κατά τη διάρκεια του ελληνο-ιταλικού
         πολέμου (1940-1941)
 92    β) Πεσόντες επαρχίας Παιονίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής (1941 –
         1944)
100    γ) Πεσόντες επαρχίας Παιονίας κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου
          Πολέμου (1945 – 1950)
110    δ) Πεσόντες επαρχίας Παιονίας στο εκστρατευτικό σώμα στην Κορέα

110   ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΟΝΙΑ
110    Πληροφορίες για τον επισκέπτη
111    Περιοχές φυσικού κάλλους
112    Αξιοθέατα
112            Εκκλησίες – Ιερές Μονές
114            Μνημεία και μουσεία
115    Δραστηριότητες
115            Θρησκευτικές εκδηλώσεις
116            Πολιτιστικές εκδηλώσεις
116            Δια βίου μάθηση
116            Αθλητικές δραστηριότητες
116            Εμπορικές δραστηριότητες
117    Χρήσιμα τηλέφωνα

118    Η ΠΑΙΟΝΙΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ
118    Μικρή ανθολογία 
118            Θάνατος της δασκάλας Αικατερίνης Χατζηγεωργίου
119            Για τον απαγχονισθέντα από τους κομιτατζήδες δάσκαλο Ιωάννη
                                                      Πίτσουλα (Γεώργιος Αθάνας) 1918-1919
120            Στο μεγάλο ρεύμα του Αξιού – (Γεώργιος Βαφόπουλος)
121            Περσικά δώρα (Ντίνος Χριστιανόπουλος)
122            Βαρδάρης  (A. Aric)
123            Παιονία  (Σάκης Αθανασιάδης)
124            Ματωμένος δρόμος (Θοδωρής Βοριάς)
125            Τα στενά της Τσιγγάνας (Θοδωρής Βοριάς)
126            Μοναχικός γυρισμός (Χρήστος Τουμανίδης)
128            Του Βουνού (Γιάννης Μυτιληναίος)

129    ΠΗΓΕΣ

131   ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Σελίδα του βιβλίου από την ενότητα "Πλαγιώτικα ήθη και έθιμα".


Σελίδα του βιβλίου από την ενότητα "Σύχρονη Παιονία".

Δημοσίευμα της εφημερίδας ΠΡΩΙΝΗ του Κιλκίς για τη 2η έκδοση του βιβλίου.