Σύγχρονη Παιονία [Από το βιβλίο "Κοινότης Πλαγίων - Εν Παιονία Κιλκίς" του Θεόδωρου Π. Μποράκη (2022)]

Πηγή χάρτη: Δήμος Παιονίας

Ἔρευνα - παρουσίαση: Θεόδωρος Π. Μποράκης

Πληροφορίες γιὰ τὸν ἐπισκέπτη - Τὰ Πλάγια καὶ οἱ περισσότερες περιοχὲς τῆς Παιονίας ἀπέχουν 1 ὥρα περίπου ἀπὸ τὴ Θεσσαλονίκη. Οἱ κωμοπόλεις τῆς περιοχῆς Παιονίας εἶναι: ἡ Γουμένισσα, τὸ Πολύκαστρο καὶ ἡ Ἀξιούπολη.

Πρόσβαση στὴν περιοχὴ Παιονίας καὶ στὰ Πλάγια ὑπάρχει μέσω τῶν παρακάτω  διαδρομῶν:

α) Ἀπὸ τὴ Θεσσαλονίκη μέσω τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Θεσσαλονίκης - Εὐζώνων (ἀπόσταση 78 χιλιομέτρων ἀπὸ τὰ Πλάγια). Λίγο πρὶν τὸ τελωνεῖο Εὐζώνων ὑπάρχει πινακίδα: πρὸς "Εἰδομένη" ποὺ κατευθύνει τοὺς ὁδηγοὺς ἀριστερά, στὸν νέο δρόμο 3,5 χιλιο-μέτρων καὶ στὴ συνέχεια, μετὰ τὴ γέφυρα τοῦ Ἀξιοῦ ποταμοῦ, στὴν παλιὰ ἐπαρχιακὴ ὁδὸ Εἰδομένης - Πλαγίων. (Ἀπόσταση 7,5 χιλιόμετρα ἀπὸ τὴ διασταύρωση ἐθνικῆς ὁδοῦ μὲ τὴν ἐπαρχιακὴ ὁδὸ Εὐζώνων - Εἰδομένης μέχρι τὰ Πλάγια).

β) Ἀπὸ τὴ Θεσσαλονίκη μέσω τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Θεσσαλονίκης - Εὐζώνων (ἀπόσταση 88 χιλιομέτρων ἀπὸ τὰ Πλάγια). Στὸ ὕψος τῶν διοδίων (παράκαμψη πρὸς Πολύκαστρο καὶ Κιλκίς), ὑπάρχει πινακίδα: πρὸς "Πολύκαστρο" ποὺ κατευθύνει τοὺς ὁδηγοὺς δεξιά, στὴν παλιὰ ἑπαρχιακὴ ὁδό. Στὴ διαδρομὴ γιὰ τὰ Πλάγια οἱ ἐπισκέπτες διέρχονται ἀπὸ τὶς κωμοπόλεις Πολύκαστρο, Ἀξιούπολη καὶ ἀπὸ τὸ χωριὸ Φανός.  

β1) Ἀπὸ τὴ Θεσσαλονίκη γιὰ τὸ Πολύκαστρο ὑπάρχει παράλληλη ἐναλλακτικὴ δια-δρομή, ἡ παλιὰ ἐπαρχιακὴ ὁδὸς ποὺ ὁδηγεῖ στὸ Πολύκαστρο μέσω τῶν χωριῶν Γέφυρα, Πρόχωμα, Ἄσπρος, Λιμνότοπος. (Ἀπὸ τὴ διασταύρωση τοῦ χωριοῦ Γέφυρα, στὸ ὁδικὸ δίκτυο Θεσσαλονίκης - Γιαννιτσῶν, ἀπόσταση 35 χιλιόμετρα μέχρι τὸ Πολύκαστρο).

β2) Ἀπὸ τὸ Πολύκαστρο πρὸς τὰ Πλάγια ἂλλη ἐναλλακτικὴ διαδρομὴ εἶναι ἀπὸ τὴν παλιὰ ἐπαρχιακὴ ὁδὸ Πολυκάστρου - Εὐζώνων, μέσω τῶν χωριῶν Πευκόδασος, Μικρό-δασος, Εὔζωνοι. (Ἀπόσταση 16 χιλιόμετρα ἀπὸ τὸ Πολύκαστρο μέχρι τὴ διασταύρωση τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ μὲ τὴν ἐπαρχιακὴ ὁδὸ Εὐζώνων - Εἰδομένης).

γ) Ἀπὸ τὴν κωμόπολη τοῦ Νομοῦ Πέλλας, Ἀριδαία μέχρι τὰ Πλάγια (ἀπόσταση 65 χιλιόμετρα), περιφερειακὰ τοῦ ὄρους Πάικο, μέσω τῶν χωριῶν Βορεινό, Νεοχώρι, Θηριόπετρα, Νότια, Περίκλεια, Ἀρχάγγελος, Καταρράχτες Σκρά, Σκρά, Φανός.

δ) Ἀπὸ τὴ Γουμένισσα πρὸς τὰ Πλάγια, ἐναλλακτικὴ διαδρομὴ μὲ ἀνάβαση στὸ ὄρος Πάικο μέσω τῶν χωριῶν Γρίβα, Καστανερή, Λιβάδια, Ἀρχάγγελος, Καταρράχτες Σκρά, Σκρά, Φανός. (Ἀπόσταση 63 χιλιόμετρα ἀπὸ τὸ κέντρο τῆς Γουμένισσας μέσω τῆς ὁδοῦ Κακάβου [ἐπαρχιακὴ ὁδὸς Ἀξιουπόλεως - Λιβαδίων] μέχρι τὰ Πλάγια).

ε) Ἀπὸ τὸ Κιλκίς, μέσω τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοῦ Κιλκὶς - Ἀξιουπόλεως, διαδρομὴ μέσω τῶν χωριῶν: Μεταλλικό, Μεγάλη Βρύση, Βαπτιστής, Χωρύγι, Βαφιοχώρι, Νέα Καβάλα. (Ἀπόσταση 26 χιλιομέτρων ἀπὸ τὴ διασταύρωση τῆς ὁδοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου (Κιλκὶς) καὶ ἐπαρχιακῆς ὁδοῦ Κιλκὶς Ἀξιουπόλεως, μέχρι τὴ γέφυρα Πολυκάστρου καὶ Νέας Ἐθνικῆς Ὁδοῦ Θεσσαλονίκης - Εὐζώνων). 

Τὸ γεωγραφικὸ στίγμα τῶν Πλαγίων εἶναι: 41.0763889^ο, 22.4891667^ο

 

Διαμονή - Γιὰ διαμονὴ στὴν Παιονία ὑπάρχουν διαθέσιμα ξενοδοχεῖα στὶς παρακάτω περιοχές:

α) Στὴν περιοχὴ Κοτζὰ Ντερὲ (στὸν ἐπαρχιακὸ δρόμο Ἀξιουπόλεως - Πλαγίων, δίπλα στὴ γέφυρα τοῦ ὁμώνυμου παραπόταμου, περίπου 10 λεπτὰ ἀπὸ τὰ Πλάγια).

β) Στὸ χωριὸ Εὔζωνοι (10 περίπου λεπτὰ ἀπὸ τὰ Πλάγια).

γ) Στὴν κωμόπολη Πολύκαστρο (25 περίπου λεπτὰ ἀπὸ τὰ Πλάγια).

δ) Στὴν κωμόπολη Γουμένισσα (30 περίπου λεπτὰ ἀπὸ τὰ Πλάγια).

ε) Στὸ χωριὸ Σκρὰ, ἐνοικιαζόμενα δωμάτια (30 περίπου λεπτὰ ἀπὸ τὰ Πλάγια).

Περιοχὲς φυσικοῦ κάλλους

Ἀξιὸς ποταμός - Στοὺς ἐπισκέπτες ποὺ εἶναι περιπατητές, δρομεῖς ἢ διαθέτουν ὀχήματα «ἐκτὸς δρόμου» εἶναι προσβάσιμη ἡ διαδρομὴ κατὰ μήκος τῆς δυτικῆς ὄχθης τοῦ Ἀξιοῦ ποταμοῦ, ἀπόστασης 12 χιλιομέτρων, ἀπὸ τὸ παλιὸ ὑδραγωγεῖο τοῦ Πολυκάστρου μέχρι τὴν τοποθεσία τοῦ Ἁγ. Παντελεήμονα Μικροδάσους, δηλαδὴ μέχρι τὴν περιοχὴ ποὺ ἔμεινε μὲ τὴν ὀνομασία "Τὰ στενὰ τῆς Τσιγγάνας". Στὴ δυτικὴ ὄχθη τοῦ Ἀξιοῦ, ἀπὸ τὸ χωριὸ Μικρόδασος, εἶναι προσβάσιμο τὸ ξωκκλήσι τοῦ Ἁγίου Παντελεήμονα.

Ο Αξιός ποταμός. Φωτογραφία: Θοδωρής Π. Μποράκης.

Ὄρος Πάικο - Τὸ ὄρος Πάικο βρίσκεται στὴν κεντρικὴ Μακεδονία, στὰ σύνορα τῶν νομῶν Πέλλας καὶ Κιλκίς, μὲ κορυφὴ τὴν Γκόλα Τσούκα σὲ ὑψόμετρο 1.650 μέτρων. Συνδέεται στὰ ἀνατολικὰ μὲ τὸ ὄρος Βόρρα ἐνῶ στὰ ἀνατολικά του ἔχει τὴν κοιλάδα τοῦ Ἀξιοῦ ποταμοῦ. Τὸ Πάικο ἔχει πλούσια βλάστηση καὶ ἀρκετὲς πηγὲς κι ἀπὸ βορρὰ πρὸς νότο ἀποτελεῖται ἀπὸ τὶς κορυφὲς: Σκρὰ (1.097μ.), Τσούμα (1.219 μ.), Βερτόπια (1.490 μ.), Πύργος (1.494 μ.), Κάντασι ἢ Καντάστι (1.607 μ.) καὶ Γκόλα Τσούκα (1.650 μ.). Διαθέτει τὸ μεγαλύτερο δάσος καστανιᾶς τῆς Ἑλλάδας ἀφοῦ ὑπάρχουν περὶ τὰ 4.500 στρέμματα καστανιῶν, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 2.500 εἶναι καλλιεργήσιμα. Ἔχουν καταμετρηθεῖ 57 διαφορετικὰ εἴδη πεταλούδας στὸ Πάικο, ἀναδεικνύοντας τὸν πλοῦτο τῆς ἐντομοπανίδας τῆς περιοχῆς. Ξεχωριστὴ θέση στὴν πανίδα τοῦ βουνοῦ ἔχει τὸ ἀγριο-γούρουνο ποὺ συναντάται σὲ ὅλο τὸ Πάικο. Ἡ χλωρίδα ἀποτελεῖται ἀπὸ περίπου 2.500 δείγματα φυτῶν. Τὰ δέντρα ποὺ καλύπτουν τὸ Πάικο εἶναι κυρίως καστανιές, ὀξιές, πεῦκα, δρῦς, κέδροι, ἰτιές, λεῦκες, σημύδα. Ἀραιότερα συναντώνται: πλατάνια, μηλιές, καρυδιὲς καὶ κισσοὶ ἐνῶ εἶναι πλούσιο σὲ φτέρες καὶ σὲ ποικιλίες μανιταριῶν.

Λίμνη Μεταλλείου - Βορειότερα ἀπὸ τὴν Ἀξιούπολη βρίσκεται ἡ τεχνητὴ λίμνη μήκους 2 χλμ. καὶ βάθους 35μ., γνωστὴ καὶ ὡς «Λίμνη Μεταλλείου». Προκαλεῖ τὸ ἐνδιαφέρον τῶν ψαράδων λόγω τοῦ πλούτου της σὲ πέστροφες. Σὲ μικρὸ ὕψωμα, δίπλα στὴ λίμνη, εἶναι προσβάσιμο τὸ ξωκκλήσι τοῦ Ἁγίου Νικολάου. Ἀπὸ τὸ χωριὸ Πηγὴ ἀπέχει περίπου 9 χιλιόμετρα. Ἄλλη δασικὴ διαδρομὴ: ἀριστερὰ μετὰ τὴν γέφυρα τοῦ παραπόταμου Κοτζᾶ Ντερέ, στὸ δρόμο Ἀξιουπόλεως - Πλαγίων.

Καταρράκτες τοῦ Σκρᾶ(Γαλάζια Λίμνη) - Ἔγινε δημοφιλὴς προορισμὸς γιὰ τὴ νεολαία στὴ δεκαετία τοῦ 2010. Βρίσκεται λίγο ἔξω ἀπὸ τὸ χωριὸ Σκρά, πρὸς χωριὸ Ἀρχάγγελο. Μετὰ τὴν πινακίδα «Καταρράκτες Σκρά», ἀκολουθοῦν 700 μέτρα χωματόδρομου, ἡ ξύλινη γέφυρα πρὸς τὸ πέτρινο μονοπάτι ποὺ ἀνηφορίζει πρὸς τοὺς καταρράκτες καὶ λίγα μέτρα πιὸ πάνω ὑπάρχει ἡ λίμνη μὲ βάθος περίπου 4 μέτρα ὅπου τὰ νερὰ τοῦ ποταμοῦ πέφτουν ἀπὸ ὕψος 10 μέτρων. Ἡ περιοχὴ προσφέρεται γιὰ κολύμπι καὶ γιὰ περίπατο.

Ἄλλες περιοχὲς φυσικοῦ κάλλους - α) Ἡ διαδρομὴ ἀπὸ τὴ Γουμένισσα μέχρι τὸ χωριὸ Λιβάδια στὸ Πάικο. β) Ἡ περιοχὴ στὴ γέφυρα τοῦ Μεγάλου Ρέματος (Κοτζᾶ Ντερὲ) στὴ διαδρομὴ ἀπὸ Ἀξιούπολη πρὸς Πλάγια. γ) Ὁ λόφος Ραβινὲ στὴν περιοχὴ τοῦ χωριοῦ Χαμηλό. δ) Τὸ ὕψωμα «412» στὴν περιοχὴ τοῦ χωριοῦ Φανός. ε) Ἡ περιοχὴ «πλατάνια» στὴ διαδρομὴ Εἰδομένης - Δογάνη. στ) Ἡ περιοχὴ «ἁγίασμα Ἁγίας Παρασκευῆς» ἔξω ἀπὸ τὰ Πλάγια. ζ) Ἡ περιοχὴ τοῦ παρεκκλησίου τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς στὸ χωριὸ Δογάνη. η) Ἡ περιοχὴ στὴ γέφυρα τῆς Γοργόπης. θ) Στὴ διαδρομὴ ἀπὸ τὴ Γουμένισσα πρὸς τὸ χωριὸ Κάρπη ἡ τοποθεσία«Δύο Ποτάμια». ι) Τὸ πάρκο τοῦ χωριοῦ Κάρπη κ.ἂ.

 

Ἀξιοθέατα Παιονίας

Ἱεροὶ Ναοὶ καὶ Ἱερὲς Μονὲς[1]

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίου Δημητρίου στὴν Ἀξιούπολη - Ἀποτελεῖ ἱστορικὸ διατηρητέο μνημεῖο τοῦ 19^ου αἰώνα καὶ βρίσκεται σὲ ὑπερυψωμένο λόφο, στὸ κέντρο τῆς πόλης. Στὸν ἴδιο λόφο εἶναι τὸ κοιμητήριο καὶ τὸ στρατιωτικὸ κοιμητήριο τῆς μάχης τοῦ Σκρᾶ (Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος). Ὁ ναὸς εἶναι ἐπισκέψιμος σὲ συνεννόηση μὲ τοὺς ἱερεῖς.

Ἱερὸς Ναὸς τῆς Παναγίας «Ἄξιον Ἐστὶ» στὴν Ἀξιούπολη - Λειτουργεῖ ἀπὸ τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 2016, πρόκειται γιὰ ἕναν μοναδικό, στὴν ἀρχιτεκτονική, ἱερὸ ναὸ μὲ ἰδιαίτερη ἁγιογράφηση ἀπὸ τὸν Πειραιώτη ἁγιογράφο Κωνσταντῖνο Βαφειάδη.

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίου Γεωργίου στὴ Γουμένισσα - Ἡ κατασκευή του χρονολογεῖται τὸ 1862, ὅπως ἀναφέρει ἐπιγραφὴ ποὺ σώζεται στὸν ναό. Πρόκειται γιὰ τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλικὴ μὲ ξύλινο ζωγραφιστὸ τέμπλο, ἄμβωνα μὲ ξυλόγλυπτη βάση καὶ μὲ ζωγραφικὴ διακόσμηση στὶς ὀροφὲς καὶ ἀποτελεῖ μοναδικὸ παράδειγμα αὐτοῦ τοῦ ἀρχιτεκτονικοῦ τύπου γιὰ τὴν Περιφερειακὴ Ἑνότητα Κιλκίς. Κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ Μεγάλου Πολέμου εἶχε μετατραπεῖ σὲ νοσοκομεῖο τοῦ γαλλικοῦ στρατοῦ.[2]

Ἱερὸς Ναὸς Ταξιαρχῶν Γαβριῆλ καὶ Μιχαῆλ στὴ Γερακώνα - Τρίκλιτη βασιλικὴ τοῦ 19^ου αἰώνα, διαστάσεων 18μ χ 10μ.

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίου Νικολάου στὴ Γοργόπη - Στὸν ναὸ σώζονται κειμήλια ἀπὸ τὸ 1802, χρονιὰ κατὰ τὴν ὁποία χτίστηκε ὁ μεταβυζαντινὸς ναὸς σὲ ρυθμὸ τρίκλιτης βασιλικῆς. Στὸ ἐσωτερικό του διατηρεῖται σὲ πολὺ καλὴ κατάσταση ὁ διάκοσμος τοῦ 19^ου αἰώνα.

Ἱερὸς Nαὸς Ἁγίου Ἀθανασίου στὴ Γρίβα - Ὁ ναὸς χτίστηκε στὶς ἀρχὲς τοῦ 19^ου αἰώνα σὲ ρυθμὸ τρίκλιτης βασιλικῆς καὶ ξεχωρίζει γιὰ τὸ ξυλόγλυπτο τέμπλο καὶ τὶς τοιχο-γραφίες του.

Ἱερὸς Ναὸς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου στὴν Κούπα - Ὁ ναὸς εἶναι χτισμένος τὸ πρῶτο μισὸ τοῦ 19^ου αἰώνα στὸ ρυθμὸ τῆς τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικῆς. Τὸ ἐσωτερικό του σώζεται στὴν ἀρχική του μορφὴ καὶ ἀποτελεῖ μοναδικὴ μαρτυρία αὐτῶν τῶν χρόνων στὴν περιοχή.

Ἱερὸς Ναὸς Κωνσταντίνου καὶ Ἑλένης στὴ Μεσιά - Διατηρητέο μνημεῖο στὸ ὁποῖο ἔχει ἐνσωματωθεῖ μουσουλμανικὸ τέμενος 15^ου - 16^ου αἰώνα.

Ἱερὸς Ναὸς Γεννήσεως Θεοτόκου στὸ Ὀμαλὸ τοῦ Πενταλόφου - Εἶναι χτισμένος τὸ 1856 καὶ στὸ ἐσωτερικό του διατηροῦνται τοιχογραφίες μὲ εἰκόνες τῆς ἴδιας ἐποχῆς.

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίων Ἀποστόλων Πέτρου καὶ Παύλου στὸν Πεντάλοφο - Μεταβυζαντινὴ τρίκλιτη βασιλικὴ διαστάσεων 14μ χ 9μ, χτισμένη γύρω στὰ 1850. Στὸ ἐσωτερικό της σώζονται τοιχογραφίες καὶ τέμπλο μὲ εἰκόνες Κουλακιωτῶν ζωγράφων.

Ἱερὸς Ναὸς τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου στὴν Τούμπα - Πρόκειται γιὰ μεταβυζαντινὴ τρίκλιτη βασιλική, διαστάσεων 10,5μ χ 10μ, χτισμένη γύρω στὰ 1800 μὲ ἐξωτερικὴ στοὰ στὴ νότια καὶ δυτικὴ πλευρά. Στὸ ἐσωτερικό της διατηρεῖται ξυλόγλυπτο τέμπλο, ἀναλόγια καὶ ὁρισμένες εἰκόνες τοῦ 1805 - 1806.

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίας Kυριακῆς στὴ Φιλυριά - Εἶναι μεταβυζαντινὴ τρίκλιτη βασιλικὴ ἐκκλησία διαστάσεων 12,5μ χ 8μ, μὲ κόγχη ποὺ ἔχει ἐξωτερικὰ τυφλὰ ἀψιδώματα καὶ ἡ κατασκευή της χρονολογεῖται στὰ 1860.

Ἱερὰ Μονὴ Παναγίας στὴ Γουμένισσα - Ἀποτελεῖ καὶ τὴν ἔδρα τῆς Μητρόπολης Γουμενίσσης, Ἀξιουπόλεως καὶ Πολυκάστρου. Τὸ μοναστήρι, ποὺ σήμερα εἶναι ἀνδρικὸ κοινόβιο καὶ προσκυνηματικὸς χῶρος, στὰ πρώτα χρόνια τῆς λειτουργίας του ἦταν καθολικὸ καὶ παραχωρήθηκε στὴ Μονὴ Ἰβήρων τοῦ Ἁγίου Ὄρους τὸ 1346 μ.Χ., ἐνῶ ἀποτέλεσε τὴν ἀφορμὴ γιὰ τὴν ἵδρυση τῆς ὁμώνυμης πόλης. Ἡ θαυματουργὴ Εἰκόνα τῆς Παναγίας τῆς ἐπονομαζόμενης καὶ Γουμένισσας τιμάται 4 φορὲς τὸν χρόνο: Τῆς Ὑπαπαντῆς στὶς 2 Φεβρουαρίου (μὲ ἀγρυπνία). Τὴν πρώτη Κυριακὴ τοῦ Μαρτίου (μὲ λιτανεία). Τὴν τρίτη μέρα τοῦ Πάσχα (μὲ λιτανεία). Τὸ τριήμερο 15 (ἐορτὴ Κοιμήσεως Θεοτόκου), 16 & 17 Αὐγούστου (ἐορτὴ Μεταστάσεως Θεοτόκου).

Τηλέφωνο 23430 43363. Ε-mail: imgap@imgap.gr, ιστοσελίδα http://www.imgap.gr

Ἱερὰ Μονὴ Ὁσίου Νικοδήμου στὸν Πεντάλοφο - Βρίσκεται σὲ μία ἀπὸ τὶς πλαγιὲς τοῦ ὄρους Πάικο, σὲ ὑψόμετρο 700 περίπου μέτρων, πάνω ἀπὸ τὸν οἰκισμὸ Πενταλόφου Γουμένισσας. Τὸ Μοναστήρι εἶναι μετόχι τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Σίμωνος Πέτρας Ἁγίου Ὄρους καὶ θεμελιώθηκε τὸ 1981. Ὁ κεντρικὸς ναὸς εἶναι διπλὸς καὶ τὸ ἄνω ἐπίπεδό του εἶναι ἀφιερωμένο στὸν Ἅγιο Νικόδημο, ἐνῶ τὸ ἰσόγειο τμῆμα εἶναι ἀφιερωμένο στοὺς Ἁγίους Ραφαήλ, Εἰρήνη καὶ Νικόλαο. Ἐορτάζει στὶς 14 Ἰουλίου. Πεντάλοφο, Γουμένισ- σα, 61300. Τηλέφωνο 23430 20545.

Ἱερὰ Μονὴ Ἁγίων Ραφαῆλ,Νικολάου καὶ Εἰρήνης στὴ Γρίβα - Ἡ Μονὴ εἶναι χτισμένη σὲ ὑψόμετρο 600 μέτρων, στὶς κατάφυτες πλαγιὲς τοῦ ὄρους Πάικο, στὴν περιοχὴ τοῦ χωριοῦ Γρίβα. Τὸ μοναστήρι εἶναι ἀνδρικὸ καὶ ἱδρύθηκε τὸ 1992. Στὴ Μονὴ φυλάσ-σονται Ἅγια Λείψανα τῶν Ἁγίων Ραφαῆλ, Νικολάου καὶ Εἰρήνης, τῆς Ἁγίας Μαρίας Μαγδαληνῆς τῆς Μυροφόρου καὶ μικρὸ τεμάχιο Τιμίου Ξύλου. Ἡ Μονὴ πανηγυρίζει τὴ Δευτέρα τοῦ Πάσχα (ἀπόγευμα) καὶ τὴν Τρίτη τῆς Διακαινησίμου (Τρίτη τοῦ Πάσχα), ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποία τελειώθηκαν μαρτυρικὰ οἱ Ἅγιοι στὴ Θερμὴ τῆς Λέσβου τὸ 1463. T.K. 613 00, Γρίβα. Ἠλεκτρονικὸ ταχυδρομεῖο: agiosrafailgriva @gmail.com

Τηλέφωνο: 23430 20270. Ἱστοσελίδα: http://www.moni-agiou-rafail.gr.

---

[1] Διαρκὴς κατάλογος τῶν κηρυγμένων ἀρχαιολογικῶν χώρων καὶ μνημείων τῆς Ἑλλάδος. Ἱστοσελίδα http://listedmonuments.culture.gr/result_declarations.php

[2] Βλάσης Βλασίδης, «Μεταξὺ μνήμης καὶ λήθης. Μνημεῖα καὶ κοιμητήρια τοῦ Μακεδονικοῦ Μετώπου», Μουσεῖο Μακεδονικοῦ Ἀγώνα, Θεσσαλονίκη 2016.

Μνημεῖα καὶ μουσεῖα

Μουσεῖο Φυσικῆς Ἱστορίαςστὴν Ἀξιούπολη - Τὸ μουσεῖο στεγάζεται στὸ παλαιὸ δημοτικὸ σχολεῖο τῆς Ἀξιούπολης, σὲ μικρὴ ἀπόσταση ἀπὸ τὸ κέντρο τῆς πόλης. Τὸ μουσεῖο, ποὺ διοικεῖται ἀπὸ τὴν Ἑταιρία Ἀνάπτυξης Πολιτισμοῦ - Τουρισμοῦ Ἀξιούπολης, ἀναπτύσσει ἐνεργὸ δράση στοὺς τομεῖς τῆς μελέτης τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος καὶ τῆς διαφύλαξης τῆς πολύτιμης κληρονομιᾶς τοῦ φυσικοῦ πλούτου τῆς περιοχῆς. Περι-λαμβάνει συλλογὲς μὲ θέμα τὸ περιβάλλον καὶ τὸν φυσικὸ πλοῦτο τῆς περιοχῆς καὶ εὐρύτερα. Τὰ ἐκθέματα τοῦ μουσείου παρουσιάζονται στὶς ἑνότητες: βοτανική, πανίδα, γεωλογία, παλαιοντολογία, πετρώματα καὶ ὀρυκτολογία. Δ/νση: Ἀξιούπολη, Τ.Κ. 61400, Τηλέφωνο γιὰ τοὺς ἐπισκέπτες: 23430 31656, Email: museumax@otenet.gr.

Ἀρχαιολογικὸς χῶρος Εὐρωποῦ[1]- Ὁ χῶρος βρίσκεται δίπλα στὸ χωριὸ Εὐρωπός. Οἱ ἀνασκαφὲς ἔφεραν στὸ φῶς τὴν ἀρχαία νεκρόπολη καὶ τὴν προϊστορική της πόλη, ἡ ὁποία κατοικήθηκε ἀπὸ τὸν 6^ο αἰώνα π.Χ. μέχρι τὸ τέλος τῆς ἀρχαιότητας. Ἀνάμεσα στὰ εὐρήματα ποὺ ἀποδεικνύουν τὴ μεγάλη σημασία τῆς ἀρχαίας πόλης καὶ τὶς ἐπαφές της μὲ τὴν ὑπόλοιπη Ἑλλάδα, βρίσκεται καὶ ὁ περίφημος Κοῦρος. Πρόκειται γιὰ κυκλαδίτικης τεχνοτροπίας ἄγαλμα σημαντικοῦ πολίτη, σὲ φυσικὸ μέγεθος, ποὺ ἐκτίθεται σήμερα στὸ Ἀρχαιολογικὸ Μουσεῖο τοῦ Κιλκίς. Ἐντὸς τοῦ ἀρχαιολογικοῦ χώρου, στὴν ἀρχική τους θέση θὰ δεῖτε ἐντυπωσιακοὺς ρωμαϊκοὺς τάφους, ἀπὸ τοὺς ὁποίους οἱ περισσότεροι εἶναι ἀκτέριστοι. Στοὺς κτερισμένους βρέθηκαν ἀγγεῖα, ὅπλα, ἐργαλεῖα, κοσμήματα, νομίσματα καὶ εἰδώλια, ποὺ μᾶς δίνουν πληροφορίες γιὰ τὰ ταφικὰ ἔθιμα τῆς ἐποχῆς. Ἡ ἐπίσκεψη στὸν αρχαιολογικό χῶρο εἶναι δυνατὴ μόνο κατόπιν ἐπικοινωνίας μὲ τὴν Ἐφορεία Ἀρχαιοτήτων Κιλκίς.

Τηλέφωνα: 2310 801402, 23410 22477 efakil@culture.gr

Ταφικὸς τύμβος στὴ Μεσιά - Βρίσκεται στὴ χώρα τῆς ἀρχαίας Εὐρωποῦ κι ἔχει διάμετρο 32 μέτρων καὶ ὕψος 5 μέτρων. Ἀποτελεῖ πιθανότατα τάφο ἐπιφανοῦς μέλους τῆς περιοχῆς κατὰ τὸν 3^ο ἢ 4^ο αἰώνα π.Χ.[2]

Μουσεῖο Α΄ ΠαγκοσμίουΠολέμου καὶ Μάχης Σκρᾶ, στὸ Σκρά - Τὸ μουσεῖο λειτουργεῖ ἀπὸ τὸν Μάϊο τοῦ 2002 σὲ εἰδικὰ διαμορφωμένο χῶρο. Ἡ ἔκθεση τοῦ Μουσείου, παρουσιάζει κειμήλια, φωτογραφίες καὶ ἱστορικὰ ἔγγραφα ἀπὸ τὸ Μακεδονικὸ Μέτωπο τοῦ Α' Παγκοσμίου Πολέμου καθὼς καὶ ἀπὸ τὴν καθοριστικὴ γιὰ τοὺς Ἕλληνες νικηφόρα μάχη τοῦ Σκρᾶ, τὴν πασίγνωστη νικηφόρα μάχη τῆς 17^ης Μαϊου τοῦ 1918, μία ἀπὸ τὶς σκληρότερες τοῦ Μακεδονικοῦ Μετώπου. Γιὰ τὴν ἐπίσκεψη στὸ μουσεῖο ἀπαιτεῖται προγραμματισμὸς ραντεβοὺ μὲ τὸ Μουσεῖο Φυσικῆς Ἱστορίας.

Τηλέφωνο 23430 31656, Fax : 23430 31484 e-mail: museumax@otenet.gr[3]

Λαογραφικὸ μουσεῖο Γουμένισσας - Τὸ 1991, ὁ Χρῆστος καὶ ἡ Κατερινα Ἀλευρᾶ ἵδρυσαν τὸ μουσεῖο λαογραφίας στὴ Γουμένισσα. Στεγάζεται σὲ ἕνα νέο διώροφο κτίριο στὸν δρόμο ἀπὸ τὴ Γουμένισσα πρὸς τὸ χωριὸ Γρίβα, καὶ ὁ σκοπός του εἶναι νὰ συντηρήσει τὴ λαϊκὴ παράδοση καὶ τὸν πολιτισμὸ καὶ νὰ μυήσει τὴ νεώτερη γενιὰ στὰ μυστικὰ καὶ τὶς ὀμορφιὲς τοῦ λαϊκοῦ πολιτισμοῦ.

Δ/νση: Δημητρίου Κακάβου 18, τηλέφωνο 23430 41362 / 41525.

Λαογραφικὸ μουσεῖο Γοργόπης - Ἡ ἔκθεση παρουσιάζει ἀντικείμενα οἰκιακῆς χρήσης (ἀργαλειό, πινακοτὲς κ.ἂ.) ποὺ ἔφεραν οἱ κάτοικοι, ἀπὸ τὶς ἀλησμόνητες πατρίδες (Μ. Ἀσία, Πόντο, Θράκη) καὶ τὰ χρησιμοποιοῦσαν μέχρι τὶς δεκαετίες τοῦ 1970 καὶ τοῦ 1980. Γιὰ τὴν ἐπίσκεψη στὸ μουσεῖο ἀπαιτεῖται νὰ προγραμματιστεῖ ραντεβοὺ μὲ τὸ Μουσεῖο Φυσικῆς Ἱστορίας.

Τηλέφωνο 23430 31656, Fax: 23430 31484, e-mail: museumax @ otenet.gr

Στρατιωτικὸ νεκροταφεῖο πεσόντων Σκρᾶ - Ραβινὲ στὴν Ἀξιούπολη - Τὸ στρατιωτικὸ νεκροταφεῖο τῆς Ἀξιούπολης βρίσκεται δίπλα στὸ δημοτικὸ νεκροταφεῖο ἀλλὰ διαθέτει ξεχωριστὴ εἴσοδο. Στὸ στρατιωτικὸ νεκροταφεῖο ἔχουν ταφεῖ μαχητὲς καὶ στελέχη τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ ποὺ ἔπεσαν μαχόμενοι στὶς μάχες τοῦ Σκρᾶ καὶ τοῦ Ραβινέ. Στὴν εἴσοδο τοῦ νεκροταφείου ὑπάρχουν μαρμάρινες ἐπιγραφὲς ποὺ ἀναφέρουν: (ἀριστερὰ τῆς εἰσόδου) "Στρατιωτικὸν νεκροταφεῖον πεσόντων εἰς Σκρὰ καὶ Ραβινὲ (1916 - 1918)". (Δεξιὰ τῆς εἰσόδου) "Ἀνηγέρθη ὑπὸ Κοινότητος Ἀξιουπόλεως τῇ συνεισφορᾷ τῶν κατοίκων καὶ τῇ εὐγενῇ συμβολῇ τοῦ Διοικητοῦ ὑποτομέως Ἀξιοῦ Μπασιάκου Σωτηρίου 1939".[4]

Βρετανικὸ κοιμητήριοστὸ Πολύκαστρο - Βρίσκεται δίπλα στὰ δημοτικὰ κοιμητήρια Πολυκάστρου. Σὲ μαρμάρινες πλάκες, δεξιὰ κι ἀριστερὰ τῆς εἰσόδου, ἀναγράφονται: «Βρεττανικὸν στρατιωτικὸν κοιμητήριον - Ἡ γῆ ὅπου κεῖται τὸ κοιμητήριον τοῦτο, φόρος εὐγνωμοσύνης τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐδόθη πρὸς αἰωνίαν ἀνάπαυσιν τῶν κατὰ τὸν πόλεμον 1914 - 1918 ἐνδόξως πεσόντων μαχητῶν τῶν συμμαχικῶν στρατῶν. Τιμὴ καὶ δόξα εἰς αὐτούς». Καὶ ὁμοίως στὴν Ἀγγλικὴ γλώσσα: «BRITISH MILITARY CEME-TERY The land on which this cemetery stands in the free gift of the Greek people for the perfetual resting place of thode of thw allied armies who fell in the war of 1914 - 1918. And are honoured here.»[5]

Μεταβυζαντινὸ λουτρὸ Πολυκάστρου - Πρόκειται γιὰ ἀνασκαφὴ ἀνάδειξης τοῦ μετα-βυζαντινοῦ λουτροῦ Πολυκάστρου τοῦ 14^ου αἰώνα. Ἡ τοιχοποιία τοῦ μνημείου ποὺ εἶναι ἀνάλογη μὲ τὴ Βυζαντινὴ κι αὐτὴ τῶν πρώιμων Ὀθωμανικῶν κτισμάτων τῆς Θεσσαλονίκης, Βέροιας, Σερρῶν, τὸ τοποθετεῖ χρονολογικὰ στὴν πρώιμη Τουρκοκρατία. Βρίσκε-ται στὴ νότια πλευρὰ τοῦ Πολυκάστρου, στὴν ὁδὸ Πάικου, κοντὰ στὴν ἔξοδο πρὸς τὴν παλαιὰ ἐπαρχιακὴ ὁδὸ Θεσσαλονίκης - Εὐζώνων.[6]

Ἅλλα μνημεῖα τῆς Παιονίας -[7]^, [8]

α) Τὸ παλαιὸ διδακτήριο Γουμένισσας ποὺ χτίστηκε τὸ  1894  μὲ  δαπάνες  τοῦ  προύχοντα  Θάνου  Ζελέγκου καὶ στέγασε τὸ πρῶτο ἑλληνικὸ σχολεῖο κατὰ τὴν Τουρκοκρατία κι ἀργότερα, στὸν Μεγάλο Πόλεμο, ἀποτέλεσε νοσοκομεῖο τοῦ γαλλικοῦ στρατοῦ. 

β) Τὸ διασυμμαχικὸ μνημεῖο 1916 - 1918 στὴν περιοχὴ Εὐζώνων. 

γ) Τὸ μνημεῖο πεσόντων 1917 - 1918 στὴν Ἀξιούπολη ποὺ φιλοτέχνησε ὁ γλύπτης Δημοσθένης Γ. Παπαγιάννης ἀπὸ τὴν Ἀθήνα, τὸ ἔτος 1926. 

δ) Τὸ μνημεῖο πεσόντων τοῦ 1917, στὸν λόφο Ραβινέ, ἔξω ἀπὸ τὸ χωριὸ Χαμηλό. 

ε) Τὸ μνημεῖο πεσόντων τοῦ 1918, στὸ Σκρά. 

στ) Τὸ μνημεῖο Γάλλων πεσόντων 1916 - 1917 στὴν ἐκκλησία τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων, στὸ παλιὸ χωριὸ Δρέβενο.

ζ) Τὸ μνημεῖο Γάλλων πεσόντων 1916 - 1917 στὴν περιοχὴ Τσάνγκα στὸ χωριὸ Φανός. 

η) Ἡ βρύση στὴν κεντρικὴ πλατεία τῆς Γουμένισσας ποὺ κατασκεύασαν οἱ Γάλλοι στρατιῶτες τὸ 1918, σὲ ἀνάμνηση τῶν νεκρῶν συμπατριωτῶν τους στὶς μάχες τῆς περιοχῆς. 

θ) Τὸ γαλλικὸ ταφικὸ μνημεῖο στὴ Γουμένισσα. 

ι) Τὸ μνημεῖο ἡρώων Ἐθνικῶν Ἀγώνων Πολυκάστρου, στὸ κέντρο τῆς πόλης. 

ια) Ὁ Ναὸς Παμμεγίστων Ταξιαρχῶν τοῦ χωριοῦ Μικρὸ Δάσος ποὺ κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ Μεγάλου Πολέμου εἶχε μετατραπεῖ σὲ νοσοκομεῖο ἀπὸ τὸν βρετανικὸ στρατὸ. 

ιβ) Τὰ ἀπομεινάρια τοῦ παλιοῦ Ναοῦ Ἁγίου Γεωργίου στὸ χωριὸ Πευκόδασος ποὺ κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ Μεγάλου Πολέμου εἶχε μετατραπεῖ σὲ νοσοκομεῖο ἀπὸ τὸν γαλλικὸ στρατό κ.ἂ.

 

Δραστηριότητες

Θρησκευτικὲς ἐκδηλώσεις

α) Στὶς 17 Ἰανουαρίου γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Ἁγίου Ἀντωνίου στὴ Γρίβα. β) Μετὰ τὸ Πάσχα γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Ζωοδόχου Πηγῆς στὴ Φιλυριά. γ) Στὶς 21 Μαΐου γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Ἁγίων Κωνσταντίνου καὶ Ἑλένης στὴ Γοργόπη. δ) Στὶς 29 Ἰουνίου γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Ἁγίων Πέτρου καὶ Παύλου στὸν Στάθη. ε) Στὶς 7 Ἰουλίου γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Ἁγίας Κυρια-κῆς στὴ Φιλυριά. στ) Στὶς 14 Ἰουλίου γιορτάζει ἡ Ἱ.Μ. Ὁσίου Νικοδήμου στὸν Πεντάλοφο. ζ) Στὶς 26 Ἰουλίου γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Ἁγίας Παρασκευῆς στὰ Πλάγια. η) Στὶς 27 Ἰουλίου γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Ἁγίου Παντελεήμωνα στὸ Μικρόδασος. θ) Στὶς 6 Αὐγούστου γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆρος στὴ Μεταμόρφωση. ι) Στὶς 15 Αὐγούστου γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου στοὺς Εὐζώνους. ια) Στὶς 15 Αὐγούστου γιορτάζει ἡ Ἱ.Μ. Παναγίας στὴ Γουμένισσα. ιβ) Στὶς 23 Αὐγούστου γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου στὸν Εὐρωπό. ιγ) Στὶς 29 Αὐγούστου γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Ἀγίου Ἰωάννου Προδρόμου στὸν Φανό. ιδ) Στὶς 8 Σεπτεμβρίου γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Γενεσίου τῆς Θεοτόκου στὴν Εἰδομένη. ιε) Στὶς 14 Σεπτεμβρίου γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Ὑψώσεως Τιμίου Σταυροῦ στὸ Χαμηλό. ιστ) Στὶς 26 Ὀκτωβρίου γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Ἁγίου Δημητρίου στὸν συνοικισμὸ Δογάνη. ιζ) Στὶς 26 Ὁκτωβρίου γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Ἁγίου Δημητρίου στὸ Σκρά. ιη) Στὶς 6 Νοεμβρίου γιορτάζει ὁ Ἱ.Ν. Ἁγίου Νικολάου στὴ Γοργόπη.

Ἄλλες θρησκευτικὲς ἐκδηλώσεις - Κάθε Μεγάλη Παρασκευὴ στὴν Ἱερὰ Μονὴ Ὁσίου Νικοδήμου, στὸν Πεντάλοφο, γίνεται ἡ ἀναπαράσταση τῆς Σταύρωσης.

---

[1] Ἱστοσελίδα filoxeno.com

[2] Ἐφημερίδα «Ναυτεμπορικὴ» τῆς 22^ας Ἰανουαρίου 2021.

[3] Βλάσης Βλασίδης, «Μεταξὺ μνήμης καὶ λήθης. Μνημεῖα καὶ κοιμητήρια τοῦ Μακεδονικοῦ Μετώπου», Μουσεῖο Μακεδονικοῦ Ἀγώνα, Θεσσαλονίκη 2016.

[4] Βλάσης Βλασίδης, «Μεταξὺ μνήμης καὶ λήθης. Μνημεῖα καὶ κοιμητήρια τοῦ Μακεδονικοῦ Μετώπου», Μουσεῖο Μακεδονικοῦ Ἀγώνα, Θεσσαλονίκη 2016.

[5] Στὸ ἴδιο.

[6] Διαρκὴς κατάλογος τῶν κηρυγμένων ἀρχαιολογικῶν χώρων καὶ μνημείων τῆς Ἑλλάδος.

Ἱστοσελίδα http://listedmonuments.culture.gr/result_declarations.php

[7] Βλάσης Βλασίδης, «Μεταξὺ μνήμης καὶ λήθης. Μνημεῖα καὶ κοιμητήρια τοῦ Μακεδονικοῦ Μετώπου», Μουσεῖο Μακεδονικοῦ Ἀγώνα, Θεσσαλονίκη 2016.

[8] Ἱστοσελίδα «Ὁδυσσεύς». http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=20073

Πολιτιστικὲς ἐκδηλώσεις

α) Τὸ «Κουρμπάνι» τοῦ Ἀγίου Τρύφωνα τὸν Φεβρουάριο στὴ Γουμένισσα. β) Οἱ ἐκδηλώσεις γιὰ τὴν Καθαρὰ Δευτέρα στὴ Γουμένισσα. γ) Τὸ «Κουρμπάνι» στὴ γιορτὴ τοῦ Ἀγίου Γεωργίου στὸν Εὔρωπο. δ) Τὸ «Κουρμπάνι» στὸ Πολύκαστρο, τὴ Δευτέρα μετὰ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου. ε) Τέλη Μαΐου «Γιορτὴ κερασιοῦ» στὴ Φιλυριά. στ) Τὰ «Πολύκαστρινά», στὸ Πολύκαστρο τὸν Ἰούνιο. ζ) Τὸ «Κουρμπάνι» στὸν Ἅγιο Πέτρο, τέλη Ἰουλίου. η) Τὰ «Θεοτόκια» στὴ Γουμένισσα, τὸ 2^ο δεκαήμερο τοῦ Αὐγούστου. θ) Τὸ «Ἀντάμωμα τῶν Βλάχων» στὰ Λιβάδια Πάικου στὶς 15 Αὐγούστου. ι) Τὰ «Ἀξιουπολίτικα» στὴν Ἀξιούπολη, τὸ 3^ο δεκαήμερο Αὐγούστου. ια) Τὰ «Εὐρωπιώτικα» στὸν Εὐρωπό, τὸ 3^ο δεκαήμερο Αὐγούστου. ιβ) Ἡ «Γιορτὴ κρασιοῦ» στὴ Γουμένισσα τέλη Σεπτεμβρίου. ιγ) Ἡ ἐπέτειος ἀπελευθέρωσης τῆς Παιονίας ἀπὸ τὸν τουρκικὸ ζυγό τὸ 1912, δημόσια τοπικὴ γιορτὴ καὶ ἀργία γιὰ τὸ Δῆμο Παιονίας στὶς 23 Οκτωβρίου. ιδ) Ἡ γιορτὴ «Κάστανο, κρασί, τυρί» κάθε φθινόπωρο στὸ χωριὸ Γρίβα. ιε) Ἡ «Γιορτὴ κάστανου» στὴν Καστανερὴ στὰ τέλη Ὀκτωβρίου.

Τὸ βιβλίο "Κοινότης Πλαγίων - Ἐν Παιονία Κιλκὶς" τοῦ Θεόδωρου Π. Μποράκη ποὺ κυκλοφόρησε τὸν Ἰανουάριο 2022 σὲ ψηφιακὴ μορφή, διατίθεται δωρεάν. Γιὰ πληροφορίες διαβάστε στὴ δ/νση:
http://plagia-paionias.blogspot.com/2022/01/blog-post.html

Τοποθεσία "Δύο ποτάμια" στη Γουμένισσα [Ταξιδιωτικός οδηγός]

Η τοποθεσία Δύο Ποτάμια στη Γουμένισσα. Φωτογραφία: Θοδωρής Π. Μποράκης (11/2025).

Η τοποθεσία "Δύο ποτάμια" βρίσκεται έξω από τη Γουμένισσα Παιονίας, απέχει 5 λεπτά από το κέντρο της κωμόπολης προς το χωριό Κάρπη κι εκτός ότι προσφέρεται για περίπατο, διαθέτει χώρους για υπαίθρια εστίαση και είναι εύκολα προσβάσιμη με αυτοκίνητο.

Η ονομασία της τοποθεσίας προέκυψε από το σημείο συνάντησης δύο παραποτάμων του Αξιού, και την ένωσή τους σε έναν, τον επονομαζόμενο ‘Σείριο’.

Η ενημερωτική πινακίδα που είναι τοποθετημένη στην περιοχή "Δύο Ποτάμια"

Πρόκειται για έκταση κατάφυτη, με πλατάνια και δρυς, με διαμορφωμένα μονοπάτια, με ξύλινες γέφυρες που κατασκεύασε το δασαρχείο και με μια πισίνα που διαμορφώθηκε στην κοίτη του ενός από τα δύο ποτάμια.

Ανάρτηση για την τοποθεσία από την ιστοσελίδα thesekdromi.gr: 

https://thesekdromi.gr/fysh/dyo-potamia/

Τα Δύο Ποτάμια στην ιστοσελίδα της Παιονίας:

https://www.visitpaionia.gr/paiko/goymenissa-dyo-potamia/

Η τοποθεσία Δυο Ποτάμια στη Γουμένισσα. Φωτογραφία: Ηλίας Σαμαράς

Διαδρομές προς την τοποθεσία Δύο Ποτάμια:

1η διαδρομή: Από Θεσσαλονίκη μέσω εθνικής οδού Θεσσαλονίκης - Ευζώνων (μέσω Πολυκάστρου)

Ακολουθείστε την διαδρομή: Εθνική οδός - Πολύκαστρο - Αξιούπολη - Στάθης - Γοργόπη - Γουμένισσα.

2η διαδρομή - Από Γαλάζια Λίμνη (Σκρά - Κούπα) μέσω χωριού Λιβάδια στο Πάικο.

Ακολουθείστε τη διαδρομή: Σκρα (Γαλάζια Λίμνη) - Αρχάγγελος - Λιβάδια - Καστανερή - Γρίβα - Γουμένισσα.

3η διαδρομή - Από Γιαννιτσά.

Ακολουθείστε τη διαδρομή: Γιαννιτσά - Δαμιανό - Λεπτοκαρυά - Φιλυριά - Γουμένισσα.

Η τοποθεσία Δύο Ποτάμια στη Γουμένισσα. Φωτογραφία: Θοδωρής Π. Μποράκης (11/2025).

Τι θα δείτε στην περιοχή:

Όρος Πάικο: Το Πάικο είναι ένα ιδιαίτερα όμορφο βουνό με πολλά ρέματα και πλούσια μεικτά δάση. Τα σημαντικότερα ρέματα του βουνού είναι το Μέγα Ρέμα του Κοτζά Ντερέ, η Γοργόπη, ο Στραβοπόταμος, ο Μαυροπόταμος, ο Γράμμος, της Γρίβας, ο Ξεροπόταμος, της Πεπονιάς, του Χαμηλού και το Κρύο Ρέμα. Στους βόρειους πρόποδες του βουνού βρίσκονται οι περίφημοι καταρράκτες της περιοχής Σκρα - Κούπας με την Σμαραγδένια Λίμνη, ενώ ανάμεσα στις κορυφές Πύργος, Βερτόπια και Καντάτσι περικλείεται ένα μεγάλο οροπέδιο με καλλιέργειες πατάτας και επίκεντρο τον οικισμό Λιβάδεια. Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζουν η θέση «Δύο Ποτάμια» όπου συναντώνται δύο ρέματα του βουνού, αλλά και οι ειδυλλιακές Πηγές Αραβησσού στους νότιους πρόποδες. Το Πάικο, αν και στέκεται στη σκιά των μεγάλων ορεινών όγκων που το περιβάλλουν, ξεχωρίζει από το μεγάλο πλούτο της χλωρίδας και της πανίδας που φιλοξενεί. Αν και στο βουνό υπάρχει ένα μεγάλο δίκτυο από δασικούς δρόμους και μια κοιλάδα με καλλιέργειες σχεδόν στη καρδιά του, εντούτοις η απουσία του ανθρώπινου παράγοντα στο μεγαλύτερο μέρος του, προσφέρει την απαραίτητη ηρεμία για την ανάπτυξη μιας πλούσιας άγριας ζωής. Το Πάικο διακρίνεται για τα δεκάδες όμορφα μονοπάτια που κινούνται μέσα σε πυκνά δάση και καταλήγουν σε θέσεις αναψυχής ή σε εντυπωσιακά σημεία με πανοραμική θέα.

Η ψηλότερη κορυφή του όρους Πάικο, Γκόλα Τσούκα, (1.650 μ.) με το χαρακτηριστικό μεταλικό έργο τέχνης που απεικονίζει ορειβάτη. 

Φωτογραφία: Ιστοσελίδα https://hikingexperience.gr

Γουμένισσα (κωμόπολη): Μπορείτε να επισκεφθείτε την Ιερά Μονή Παναγίας της Γουμένισσας όπου βρίσκεται η έδρα της Ιεράς Μητροπόλεως Γουμενίσσης, Αξιουπόλεως και Πολυκάστρου, τον Ι. Ν. Αγίου Γεωργίου, τον Ι. Ν. Αγίου Τρύφωνος, το Λαογραφικό Μουσείο Γουμένισσας, την πλατεία με την γραφική βρύση -ενθύμιο των Γάλλων στρατιωτών από τον Α. Π. Π., την περιοχή «Δύο Ποτάμια» με διαμορφωμένους χώρους αναψυχής και πισίνας στις όχθες των ποταμών, το παλιό σχολείο, τα παλιά μεταξουργεία και τα οινοποιεία της γύρω περιοχής που διαθέτουν τις ποικιλίες των κρασιών που παράγουν (κυρίως Ξινόμαυρο και Νεγκόσκα). Η περιοχή βρίσκεται στη διαδρομή των Δρόμων του Κρασιού Βόρειας Ελλάδας.

Το διδακτήριο της Γουμένισσας που λειτούργησε από το 1882 και χτίστηκε από τον ευεργέτη Θάνο Ζελέγκο. Φωτογραφία Θοδωρής Π. Μποράκης (2025).

Εντυπωσιακή θρησκευτική εκδήλωση είναι η τελετή της περιφορά του Επιταφίου την Μεγάλη Παρασκευή όπου τρεις Επιτάφιοι της Γουμένισσας με τη συνοδεία της μπάντας των Χάλκινων Γουμένισσας, μετά την περιφορά τους στις ενορίες τους, συγκλίνουν στην πλατεία της κωμόπολης.

Στην περίοδο της γιορτής του Αγίου Τρύφωνα διοργανώνονται πολιτιστικές εκδηλώσεις (Κουρμπάνι). Την περίοδο του 15Αύγουστου διοργανώνονται θρησκευτικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις με τη συμμετοχή των Χάλκινων της Γουμένισσας. Τέλη Σεπτεμβρίου στη Γουμένισσα διοργανώνεται η Γιορτή Κρασιού.

Στη διαδρομή προς το χωριό Πεντάλοφο μπορείτε να επισκεφθείτε την Ιερά Μονή Οσίου Νικοδήμου όπου το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής τελείται με κατάνυξη η αναπαράσταση της Αποκαθήλωσης. Στο χωριό Πεντάλοφο μπορείτε να επισκεφθείτε τον μεταβυζαντινό (1850) Ι. Ν. Πέτρου και Παύλου.

Ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου στη Γουμένισσα. Φωτογραφία Θοδωρής Π. Μποράκης (2025).

Παρεχόμενες υπηρεσίες Γουμένισσας: Νοσοκομείο, Αστυνομικό Τμήμα, Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών, Γραφείο Υπουργείου Συγκοινωνιών, Γραφείο Κτηματολογίου, πρακτορείο ΚΤΕΛ, καταστήματα εστίασης, καταλύματα διαμονής, εμπορική αγορά, ιδιωτικά ιατρεία, τράπεζες, αθλητικό γήπεδο, Πολιτιστικός Σύλλογος «Οι Παίονες», Ορειβατικός Σύλλογος Περιηγητών, Κυνηγετικός Σύλλογος, Εμπορικός Σύλλογος, Γυμναστικός Σύλλογος Πάικο Γουμένισσας, Αθλητικός Όμιλος Καλαθοσφαιριστών Γουμένισσας κ.α.

Η κρήνη της Γουμένισσας. Φωτογραφία: Περιφερειακή Ενότητα Κιλκίς.

Κάρπη (χωριό): Επισκεφθείτε τον Ι. Ν. Αγίου Αθανασίου, τον Ι. Ν. του Αγίου Γεωργίου, τα καταστήματα εστίασης και τα οινοποιεία.

Ενδιαφέροντα: Ορειβασία, ορεινή πεζοπορία, κυνήγι. Η περιοχή βρίσκεται στη διαδρομή των Δρόμων του Κρασιού Βόρειας Ελλάδας. Επισκεφθείτε την τοποθεσία του παραπόταμου Μαυρόρεμα.

Κατά τη γιορτή του Αγίου Αντωνίου ο Πολιτιστικός Σύλλογος Κάρπης διοργανώνει πολιτιστικές εκδηλώσεις (Κουρμπάνι).

Σημαντικό μήνυμα: Σεβαστείτε το περιβάλλον! (Για την καθαριότητα του χώρου μεριμνούν τοπικοί εθελοντές).

Για πληροφορίες σχετικές με τα τοπικά προϊόντα μπορείτε να απευθύνεστε στα καφενεία των χωριών της περιοχής.

Δύο Ποτάμια, Γουμένισσας. Βίντεο: Κώστας Γκέρτζος

Περιοχή "Δύο Ποτάμια". Νοέμβριος 2025. Φωτογραφία Θοδωρής Π. Μποράκης.

Αξιός ποταμός - Τοποθεσία "Στενά της Τσιγγάνας" [Ταξιδιωτικός οδηγός]

Χάρτης της περιοχής των "Στενών της Τσιγγάνας".

Έρευνα: Θεόδωρος Π. Μποράκης

Πρώτα ο Αξιός ποταμός που διασχίζει τον Δήμο Παιονίας κι ύστερα το όρος Πάικο, είναι τα φυσικά στοιχεία που διαμορφώνουν καθοριστικά την ταυτότητα και το ύφος της περιοχής και των κατοίκων της.

Ιδιαίτερα ελκυστικός, αλλά δυσπρόσιτος ο Αξιός ποταμός, από το χωριό Ειδομένη και μέχρι την Αξιούπολη ρέει ανάμεσα σε απότομες πλαγιές, τα "Στενά της Τσιγγάνας", προκαλώντας δέος σε όποιον έχει την τύχη να επισκεφθεί πεζοπόρος την περιοχή ή να την διασχίσει με το τρένο.

Τα "Στενά της Τσιγγάνας", αποτελούν ιστορική περιοχή κι είναι γνωστή ήδη από τον 'Α Π. Π. Σε δημοσίευμα της εφημερίδας ΕΜΠΡΟΣ[1] σχετικό με τις Γαλλογερμανικές μάχες στην περιοχή, τα στενά αναφέρονται με το τοπωνύμιο «Τσεγγενέ Μπαϊρί». Σε άρθρο της εφημερίδας ΜΑΧΗΤΗΣ[2] τα στενά αναφέρονται και με το τοπωνύμιο «Τσιγγενέ Δερβέν».

Τα Στενά της Τσιγγάνας του Αξιού ποταμού στην περιοχή του Αγίου Παντελεήμονα . Φωτογραφία από εναέρια λήψη του κ. Ανέστη Αθανασιάδη. Στην αριστερή όχθη του Αξιού διακρίνεται η σιδηροδρομική γραμμή. Στο βάθος διακρίνεται η σιδηροδρομική γέφυρα που οδηγεί στην Ειδομένη.

Μια ιστορία της Κατοχής συνδέεται άμεσα με τα "Στενά" και το χωριό Δρέβενο. Είναι η δραπέτευση δυο Αυστραλών στρατιωτών από γερμανικό τρένο τέλη Ιουλίου 1941. Κατάφεραν να δραπετεύσουν στην περιοχή των «Στενών της Τσιγγάνας», όταν το τρένο επιβράδυνε την ταχύτητά του. Οι Αυστραλοί διασώθηκαν από τον δάσκαλο του χωριού και τους Δρεβενιώτες κατοίκους, μέχρι την τελική διαφυγή τους στο Άγιον Όρος, στην Ίμβρο και τελικά στην Τουρκία τον Αύγουστο 1941.

Η γνωστότερη από τις κρούσεις κατά του γερμανικού στρατού στη διάρκεια της Κατοχής που πραγματοποιήθηκε στα "Στενά" ήταν αυτή της νύχτας 25/26 Δεκεμβρίου 1943. Άγγλοι καταστροφείς και αντάρτες του 30ου Συντάγματος του ΕΛ.Α.Σ. υπονόμευσαν σημεία της σιδηροδρομικής γραμμής Αξιούπολης - Ειδομένης και εκτροχίασαν αμαξοστοιχία που κατευθύνονταν μέσω των «Στενών της Τσιγγάνας» προς Ειδομένη. Την ίδια στιγμή, άλλη ομάδα ανταρτών, επιτέθηκε για αντιπερισπασμό στη φρουρά του μεταλλείου «Μαυρόδεντρο» στο χωριό Πηγή.

Πως θα φτάσετε στα Στενά της Τσιγγάνας:

1η Διαδρομή (προς την δυτική όχθη του Αξιού)

Από Θεσσαλονίκη: Εθνική Οδός Θεσσαλονίκης-Ευζώνων - Εύζωνοι - Ειδομένη - Δογάνης.

Τι θα δείτε στη γύρω περιοχή:

Στο χωριό Ειδομένη: Μπορείτε να επισκεφθείτε τον συνοριακό σιδηροδρομικό σταθμό Ειδομένης και στο χωριό Ειδομένη τον Ι. Ν. Γενεσίου τηςΘεοτόκου, την προτομή του Μακεδονομάχου Εμμανουήλ Κατσίγαρη στην πλατεία και τα μνημεία για την δασκάλα Αικατερίνη Χατζηγεωργίου και τον δάσκαλο Γεώργιο Σιδηρόπουλο στο προαύλιο του σχολείου. Στην Ειδομένη δραστηριοποιείται ο Μορφωτικός Σύλλογος Ειδομένης. Ενδιαφέροντα: εστίαση, οινοποιεία, προϊόντα μελισσοκομίας, κυνήγι, ορεινή πεζοπορία, παραποτάμια πεζοπορία, ψάρεμα στον Αξιό.

Γεωργική παραγωγή: σιτάρι, ηλίανθο, καλαμπόκι, αμπέλια, ροδιές, κερασιές κλπ

Διαδρομές πεζοπορίας: 1) από την Ειδομένη μέχρι τα Πλάγια (δασικός δρόμος), 2) από την Ειδομένη - Κτηνιατρείο Ειδομένης - Αξιός Ποταμός (δασικός δρόμος).

Περιοχή θέας στον Αξιό ποταμό: Η γέφυρα μεταξύ των χωριών Εύζωνοι και Ειδομένη.

Παρεχόμενες υπηρεσίες: Αστυνομικό Τμήμα, Τελωνείο.

Στον οικισμό Δογάνη: Μπορείτε να επισκεφθείτε τον Ι. Ν. Αγίου Δημητρίου και το εξωκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής. Επισκεφθείτε τις περιοχές: "Πλατάνια" και "Βρύση Δογάνη" στη συμβολή του δρόμου για τον οικισμό, σ’ εκείνο σημείο θα δείτε και την αναθηματική πλακέτα προς τιμή του Ανθυπολοχαγού Ευστάθιου Δογάνη που έπεσε μαχόμενος την περίοδο του Ά Π.Π. κατά των Βουλγάρων την 22/4/1917 στη μάχη του υψώματος Δογάνης (Σεμέν ντε φερ) -διακρίνεται δεξιά του δρόμου στη διαδρομή Δογάνη - Ειδομένης, ακριβώς στη διακλάδωση με το δρόμο που οδηγεί προς την Εθνική οδό. Σε απόσταση περίπου 1.500 μ. από τον οικισμό υπάρχει πρόσβαση στην όχθη του Αξιού ποταμού. Η περιοχή προσφέρεται για αφετηρία ειδικής διαδρομής πεζοπορίας Δογάνη - Αξιούπολης μέσω των «Στενών της Τσιγγάνας» παράλληλα με τις όχθες του Αξιού ποταμού (δασική περιοχή χωρίς πρόσβαση σε οχήματα).

Ενδιαφέροντα: ψάρεμα, ορεινή πεζοπορία, παραποτάμια πεζοπορία, ορειβασία, περιήγηση στα πολυβολεία του Α' και Β' Π.Π.

Το ύψωμα Δογάνης (Σεμέν ντε φερ) γνωστό από την μάχη του Α' Π.Π. μεταξύ του ελληνικού και του βουλγαρικού στρατού. Λίγο νοτιότερα, μετά τον οικισμό Δογάνης, ο Αξιός ποταμός διαρρέει τα "Στενά της Τσιγγάνας". Φωτογραφία: Θοδωρής Π. Μποράκης.

Στο χωριό Πλάγια: Μπορείτε να επισκεφθείτε τον Ι. Ν. Αγίας Παρασκευής, τα οινοποιεία και τα καταστήματα εστίασης στην πλατεία του χωριού. Στα Πλάγια δραστηριοποιείται Πολιτιστικός Σύλλογος.

Γεωργική παραγωγή: σιτάρι, ηλίανθους, αμπέλια, καλαμπόκι, τριφύλλι, αρωματικά βότανα, προϊόντα μελισσοκομίας κλπ

Ενδιαφέροντα: κυνήγι, ορεινή πεζοπορία, ορειβασία, γήπεδο ποδοσφαίρου.

Επισκεφθείτε τις περιοχές: Τα "Πευκάκια" στο γήπεδο του χωριού (περίπατος, πικ-νικ). Το "Αγίασμα της Αγίας Παρασκευής" δύο χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του χωριού (διαμορφωμένος χώρος για αναψυχή, παραπόταμος, πικ-νικ). Την τοποθεσία "Πετράρες" που δεσπόζουν του χωριού στη διαδρομή για το χωριό Φανός (κιόσκι, θέα, πικ-νικ, αναρρίχηση). Το ύψωμα «412» στην πλαγιά του είναι χτισμένο το χωριό κι είναι προσβάσιμο μέσω αυτοκινητόδρομου μέχρι την κορυφή του (θέα, πικ-νικ, ορεινή πεζοπορία, φωτογραφίες). Το χωριό απέχει περίπου 3,5 χλμ από τον Αξιό ποταμό.

Διαδρομές πεζοπορίας: 1) Πλάγια - Χαμηλό (μέσω δασικού μονοπατιού), 2) Πλάγια - Δογάνης (μέσω ορεινού μονοπατιού), 3) Πλάγια - Αγίασμα Αγίας Παρασκευής - Δρέβενο (εκκλησία Αγίων Αναργύρων) - Αξιός ποταμός και ξανά επιστροφή στα Πλάγια, συνολικής διάρκειας περίπου 3,5 ωρών (μέσω δασικού δρόμου), 4) Πλάγια - ύψωμα "412" (στην πλαγιά του λόφου είναι χτισμένα τα Πλάγια) - εξωκλήσι Προφήτου Ηλία.

Η τοποθεσία "Αγίασμα της Αγίας Παρασκευής" στα Πλάγια. Από την τοποθεσία πήρε το όνομα κι ο παραπόταμος που χύνεται στον Αξιό ποταμό (δυτική όχθη) στα "Στενά της Τσιγγάνας".

Στο χωριό Πύλη (Δρέβενο): [οικισμός που έχει εκκενωθεί]: Πρόσβαση από Πλάγια ή από Αξιούπολη μέσω δασικού δρόμου. Δίπλα στο μοναδικό οίκημα του οικισμού, τον Ι. Ν. Αγίων Αναργύρων μπορείτε να δείτε το γαλλικό μνημείο πεσόντων κατά τον Α΄ Π. Π., το συμμαχικό πολυβολείο και το δασικό παρατηρητήριο. Η τοποθεσία απέχει περίπου 1.000 μ από τον Αξιό ποταμό.

Ενδιαφέροντα: ορεινή πεζοπορία, παραποτάμια πεζοπορία, κυνήγι, μνημείο.

 

Ο παραπόταμος Μεγάλο Ρέμα (Κοτζά ντερέ) που χύνεται στον Αξιό ποταμό (δυτική όχθη), στα "Στενά της Τσιγγάνας". Φωτογραφία: Θοδωρής Π. Μποράκης.

2η Διαδρομή (προς την ανατολική όχθη του Αξιού)

Από Θεσσαλονίκη: Εθνική Οδός Θεσσαλονίκης-Ευζώνων - Πολύκαστρο - Πευκόδασος - Μικρόδασος - Εύζωνοι.

Τι θα δείτε στη γύρω περιοχή:

Στο χωριό Πευκόδασος: Το χωριό απέχει περίπου 1.500 μ. από τον Αξιό ποταμό. Μπορείτε να επισκεφθείτε τον Ι. Ν. Αγίου Γεωργίου, καθώς και τα ερείπια του παλαιού ναού του Αγίου Γεωργίου στην περιοχή των νεκροταφείων, που κατά τον Α' Π. Π. είχε μετατραπεί σε στρατιωτικό νοσοκομείο των συμμαχικών δυνάμεων (γαλλικό). Την περιοχή του Πευκοδάσους τη διασχίζει το Ευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε6. Παρεχόμενες υπηρεσίες: καταστήματα εστίασης, αρτοζαχαροπλαστικής, πρατήριο υγρών καυσίμων κλπ.

Καλλιέργειες: λεβάντα και ρίγανη, μελισσοτροφικά δέντρα, άγριο θυμάρι.

Στο χωριό Μικρόδασος: Το χωριό απέχει περίπου 3 χλμ από τον Αξιό ποταμό. Μπορείτε να επισκεφθείτε τον Ι. Ν. Παμμεγίστων Ταξιαρχών που κατά τον Α' Π. Π. είχε μετατραπεί σε στρατιωτικό νοσοκομείο των συμμαχικών δυνάμεων (βρετανικό). Δείτε τα παρεκκλήσια των Αγίων Πέτρου και Παύλου και του Αγίου Παντελεήμονα και τα καταστήματα εστίασης του χωριού. Την περιοχή του Μικροδάσους τη διασχίζει το Ευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε6.

Γεωργικές καλλιέργειες: λεβάντα, ρίγανη, μελισσοτροφικά δέντρα, άγριο θυμάρι.

Ενδιαφέροντα: Κυνήγι, αθλητικό γήπεδο, ορεινή πεζοπορία, πεζοπορία στην όχθη του Αξιού.

Περιοχή θέας στον Αξιό ποταμό: Η περιοχή του παρεκκλησίου του Αγίου Παντελεήμονα.

Ο Αξιός ποταμός (από την ανατολική του όχθη) στην τοποθεσία του παρεκκλησίου του Αγίου Παντελεήμονα στο Μικρόδασος, στα "Στενά της Τσιγγάνας". Φωτογραφία: Θοδωρής Π. Μποράκης.

Στην τοποθεσία "Άγιος Παντελεήμονας": Η τοποθεσία του Αγίου Παντελεήμονα λίγο έξω από το χωριό Μικρόδασος, αποτελεί μια από τις ελάχιστες παρόχθιες διαμορφωμένες τοποθεσίες στον Δήμο Παιονίας. Απέχει περίπου 4 χιλιόμετρα από το κέντρο του χωριού Μικρόδασος και μπορεί κανείς να φτάσει εκεί με το αυτοκίνητο μέσω περιφερειακού ασφαλτόδρομου. Υπάρχει χώρος στάθμευσης στον περίβολο του παρεκκλησίου μιας και η περιοχή μπορεί να δεχθεί πλήθος κόσμου -συχνά τελούνται στην περιοχή υπαίθρια μυστήρια γάμων. Πρόκειται για μια δενδρόφυτη περιοχή με χώρους υπαίθριας εστίασης και παιδικής χαράς που μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για παραποτάμια και ορεινή πεζοπορία.

Στο χωριό Εύζωνοι: Μπορείτε να επισκεφθείτε στην πλατεία του χωριού τα καταστήματα εστίασης και τα καταλύματα διαμονής. Μπορείτε να δείτε τον Ι. Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου και την Ιερά Μονή Παμμεγίστων Ταξιαρχών, το μνημείο των δολοφονηθέντων από τους Βούλγαρους εννέα ευζώνων το 1913, καθώς και τον συνοριακό σταθμό των Ευζώνων. Στο χωριό δραστηριοποιείται ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ευζώνων. Παρεχόμενες υπηρεσίες: Αστυνομικό Τμήμα, ιατρείο, φαρμακείο. Το χωριό απέχει περίπου 1.500 μ. από τον Αξιό ποταμό. Περιοχή θέας στον Αξιό ποταμό: Η γέφυρα μεταξύ των χωριών Εύζωνοι και Ειδομένης.

Η εκβολή του παραπόταμου Κοτζά Ντερέ στον Αξιό ποταμό. Η έξοδος των Στενών της Τσιγγάνας, λίγο πριν τον σιδηροδρομικό σταθμό Αξιούπολης. Φωτογραφία: Κώστας Γκέρτζος.

Σημαντικό μήνυμα: Σεβαστείτε το περιβάλλον! (Για την καθαριότητα του χώρου μεριμνούν τοπικοί εθελοντές).

Για πληροφορίες σχετικές με τα τοπικά προϊόντα μπορείτε να απευθύνεστε στα καφενεία των χωριών της περιοχής.

---

[1] Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ της 9 Μαρτίου 1916.

[2] Χρήστος Π. Ιντος - Εφημερίδα ΜΑΧΗΤΗΣ (Κιλκίς) της 14 Μαρτίου 2018.