1922 - 1924 Εγκατάσταση των Ελλήνων προσφύγων στα Πλάγια (Καρασινάν) [Απὸ το βιβλίο "Κοινότης Πλαγίων -Εν Παιονία Κιλκίς" (2022) του Θεόδωρου Π. Μποράκη]

Μισοκατεστραμμένη κὰρτ ποστὰλ μὲ ἐνδυμασίες καὶ στολὲς ἐποχῆς. Ἀπὸ τὰ στοιχεῖα ποὺ παρέχει ὴ κάρτα στὴν πίσω της πλευρά, ὅπου ἀναγράφει CARTE POSTALLE καὶ τὸ ἐμπορικὸ σήμα τῆς ἐταιρείας ποὺ ἔκδοσε τὴν κάρτα, συμπεραίνεται ὅτι πρόκειται γιὰ κὰρτ ποστὰλ ποὺ ἐκδόθηκε στὸ Παρίσι κατὰ τὸ διάστημα 1910 - 1920 ἀπὸ τὸν οἴκο R. Guilleminot, Boespflug  et Cie - Paris. Ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο τῆς κ. Θωμαῆς Χαραλαμπάκη.

Ἔρευνα - παρουσίαση: Θεόδωρος Π. Μποράκης 

Ἐγκατάσταση τῶν Ἑλλήνων προσφύγων στὸ Καρασινὰν

Ἡ γενιὰ τῶν ξεριζωμένων - Στὴν ἐπίσημη ἀπογραφὴ προσφύγων[1] ποὺ ἔγινε τὸν Ἀπρίλιο 1923, στὸ Καρασινὰν (Πλάγια) εἶχαν καταγραφεῖ 374 Ἕλληνες πρόσφυγες (191 ἄνδρες καὶ 183 γυναῖκες) (πιθανότατα ἦταν οἱ πρόσφυγες μὲ καταγωγὴ τὴν Ἀρτάκη, τὴ Μισόπολη καὶ ἄλλες περιοχές, πρὶν ἀκόμα ἔρθουν στὸ χωριὸ οἱ πρόσφυγες ἀπὸ τὸ Βογάζκιοϊ καὶ τὸ Ἀρναούτκιοϊ τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης). Ὅταν ὁλοκληρώθηκε καὶ ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν τὸ 1924, ὁ πληθυσμὸς στὸ Καρασινὰν (Πλάγια), μαζὶ μὲ τοὺς Μπογαζιῶτες καὶ τοὺς Ἀρναουτκιῶτες, ἀριθμοῦσε 779 κατοίκους (190 προσφυγικὲς οἰκογένειες), σύμφωνα μὲ τὴν Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων.

Ἀπὸ τὴν ἐπεξεργασία τῶν στοιχείων ποὺ βρέθηκαν καταχωρημένα στὸ «Ὀνομαστικὸν εὑρετήριον ἀγροτῶν προσφύγων»[2] ποὺ ἐκδόθηκε τὸ 1928 ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ ἀφορᾶ τὶς ἀγροτικὲς ἀποζημιώσεις τῶν προσφύγων ποὺ ἐγκαταστάθηκαν στὴν Ἑλλάδα, προκύπτουν τὰ παρακάτω σχετικὰ μὲ τοὺς τόπους καταγωγῆς τῶν προσφύγων ποὺ πρωτοίδρυσαν τὰ Πλάγια: Εἶναι καταχωρημένες 170 ἀγροτικὲς οἰκογένειες προσφύγων, σύμφωνα μὲ τὰ στοιχεῖα τῶν ἀρχηγῶν τῶν οἰκογενειῶν.[3]

Ἀπὸ τὸ σύνολο τῶν καταγραμμένων ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν ποὺ ἐγκαταστάθηκαν στὸ Καρασινάν, περίπου τὸ 42% τῶν οἰκογενειῶν κατάγονταν ἀπὸ τὸ Μπογάζκιοϊ τῆς ἐπαρχίας Δέρκων τῆς Κωνσταντινούπολης. Περίπου τὸ 15% τῶν οἰκογενειῶν κατάγονταν ἀπὸ τὴν Ἀρτάκη τῆς ἐπαρχίας Κυζίκου τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Περίπου τὸ 12% τῶν οἰκογενειῶν κατάγονταν ἀπὸ τὸ Ἀρναούτκιοϊ τῆς ἐπαρχίας Δέρκων τῆς Κωνσταντινούπολης. Περίπου τὸ 6,5% τῶν οίκογενειῶν κατάγονταν ἀπὸ τὴ Μισόπολη ἢ Μεσαίπολη τῆς ἐπαρχίας Προύσας τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Τὸ ὑπόλοιπο 24,5% τῶν οἰκογενειῶν κατάγονταν ἀπὸ τὶς περιοχὲς ποὺ παρατίθενται κατὰ αὐξητικὴ σειρὰ πληθυσμοῦ οἰκογενειῶν ἀνὰ περιοχὴ (1-3 οἰκογένειες): Πέρματα Ἰκονίου, Τσαντὼ[4] Ραιδεστοῦ, Ἅγιος Γεώργιος[5] Δέρκων, Ἐλβασάνιο Μετρῶν, Ἑξάστερο[6] Σηλυβρίας, Καλφὰς[7] Δέρκων, Καρβάλη Ἰκονίου, Κάτω Νεοχώριο Χαλκηδόνος, Πύργος[8] Δέρκων, Ἁγιασματάκι[9] Δέρκων, Ἀγχίαλος[10] Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας, Βασιλικὸς Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας, Βυτσίστη Θεσσαλίας, Δάνξαρ[11] Νικομηδείας, Ἐπιβάτες[12] Σηλυβρίας, Καγιάμπαση Ἰκονίου, Κοντοῦ Τραπεζούντας, Κωνσταντινούπολη, Μακροχώρι[13] Δέρκων, Ματζαρὰ Χαλδείας, Μέγα Ζαλούφιον Διδυμοτείχου, Μέγα Ρέμα Κωνσταντινουπόλεως, Ναΐπκιοϊ[14] Ραιδεστοῦ, Νύμφες[15] Δέρκων, Οὐσὰκ Φιλαδέλ-φειας, Πάνορμος[16] Κυζίκου, Σαράντα Ἐκκλησιὲς[17] Σαράντα Ἐκκλησιῶν, Τυρολόη[18] Τυρολόης, Χατζήκιοϊ Πόντου, Χουδὶ[19] Νίκαιας.

Μετακινήσεις κατοίκων στὰ Πλάγια - Μέχρι τὸ 1930 ποὺ σταθεροποιήθηκε ὁ πληθυσμὸς τοῦ χωριοῦ, ὑπῆρχαν μετακινήσεις τῶν οἰκογενειῶν του. Τὸ μεγαλύτερο μέρος τῶν προσφύγων ποὺ προέρχονταν ἀπὸ τὸ χωριὸ Μπογάζκιοϊ τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης, ἐγκαταστάθηκε τὸ 1924 στὴν περιοχὴ τῶν Καϊλαριῶν (Πτολεμαΐδας), στὸ χωριὸ Φιλώτας (Τσαλτζιλάρ).[20] Ἀπὸ ἐκείνους τοὺς κατοίκους κάποιοι αἰτήθηκαν στὴν Ε.Α.Π. τὴν μετεγκατάστασή τους, λόγω τῶν κακῶν κλιματικῶν συνθηκῶν καὶ ὑγιεινῆς στὸν Φιλώτα (ἐλονοσία κ.λπ.) καὶ μετοίκησαν στὸ Καρασινάν.

Ἀργότερα, μετὰ τὸ 1927, ἕνα μέρος τῶν κατοίκων τῶν Πλαγίων (Καρασινὰν) ζήτησε ἄδεια ἀπὸ τὴν Ε.Α.Π. καὶ μετοίκησε στὸ χωριὸ Ἅγιος Πέτρος (Πέτροβο) τῆς Παιονίας.

Ὑπῆρξαν καὶ οἰκογένειες Πλαγιωτῶν, κατὰ τὰ πρῶτα χρόνια ἐγκατάστασης, ποὺ μετοίκησαν κοντὰ σὲ συγγενεῖς τους στὴ Νέα Ἀρτάκη τῆς Εὔβοιας.

Μαζικὴ μετακίνηση τῶν Πλαγιωτῶν, γιὰ μεγάλα χρονικὰ διαστήματα, πρὸς διάφορες περιοχὲς (Ἀξιούπολη, Πέλλα κ.λπ.) πραγματοποιήθηκε τὸν Ἰανουάριο τοῦ ἔτους 1944 ὅταν ὁ βουλγαρικὸς στρατὸς κατοχῆς ἔκαψε μεγάλο μέρος τῶν σπιτιῶν τοῦ χωριοῦ, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ διάστημα τῶν ἐτῶν 1946 - 1949 (πρὸς Ἀξιούπολη, Διονυσίου Χαλκιδικῆς κ.λπ.) λόγω τῶν συνεπειῶν τῶν ἐχθροπραξιῶν τοῦ μεγάλου διχασμοῦ.

Τὸ βιβλίο "Κοινότης Πλαγίων - Ἐν Παιονία Κιλκὶς" τοῦ Θεόδωρου Π. Μποράκη ποὺ κυκλοφόρησε τὸν Ἰανουάριο 2022 σὲ ψηφιακὴ μορφή, διατίθεται δωρεάν. Γιὰ πληροφορίες διαβάστε στὴ δ/νση:
http://plagia-paionias.blogspot.com/2022/01/blog-post.html

Δημοσίευμα τῆς ἐφημερίδας ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ τῆς 6/10/1922 γιὰ διαθέσιμες οἰκίες γιὰ τοὺς πρoσφυγες στὸ Καρασινάν.

---

[1]Ὑπουργεῖον Ὑγιεινῆς, Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως - Τμῆμα Στατιστικῆς «Ἀπογραφὴ προσφύγων ἐνεργηθείσα κατ’ Ἀπρίλιον 1923». Ἐν Ἀθήναις 1923.

[2]«Ὀνομαστικὸν εὑρετήριον ἀγροτῶν προσφύγων» Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, Ἀθήνα, 1928. Περιλαμβάνει ὀνομαστικοὺς καταλόγους προσφύγων μὲ ἀναγραφὴ τοῦ τόπου καταγωγῆς τους καὶ τοῦ τόπου ἐγκατάστασής τους στὴν Ἑλλάδα. Οἱ ἀριθμοὶ καταγραφῆς ἀφοροῦν ἀρχηγοὺς οἰκογενειῶν ὅταν δὲν συνοδεύονται ἀπὸ γράμμα (μέλη οἰκογενειῶν ὅταν συνοδεύονται ἀπὸ τὸ γράμμα Μ καὶ κληρονόμους ὅταν συνοδεύονται ἀπὸ τὰ γράμματα ΚΛ).

[3] Στὴν ἔρευνα καταμετρῶνται μόνο οἱ ἀρχηγοὶ τῶν οἰκογενειῶν τῶν προσφύγων καὶ ὄχι τὰ μέλη τῶν οἰκογενειῶν ἢ οἱ κληρονόμοι τους. Κατὰ τὴν ἐπεξεργασία τῶν στοιχείων βρέθηκε νὰ ἔχουν γίνει στοὺς πίνακες τοῦ εὑρετηρίου: διπλοεγγραφὲς στοὺς ἀριθμοὺς δήλωσης τῶν προσφύγων, παραλείψεις ἐγγραφῶν, διπλοεγγραφὲς λόγω διπλῶν ἐπωνύμων καὶ καταγραφὴ προσφύγων σὲ ἄλλα χωριὰ μὲ κωδικοὺς ὅμως τοῦ Καρασινᾶν. Ἀπὸ τοὺς ἀριθμοὺς δήλωσης τῶν προσφύγων προκύπτει καὶ ὁ τόπος ἐγκατάστασής τους π.χ. στὸ χωριὸ Καρασινὰν ἀντιστοιχοῦν οἱ ἀριθμοὶ δηλώσεων ἀπὸ 161661 ἔως 161920. Ἀπὸ τὶς 190 οἰκογένειες ποὺ ἐγκαταστάθηκαν στὸ χωριὸ ὑπολείπονται ἀκόμη 20 οἰκογένειες οἱ ὁποῖες πιθανὸν κατὰ τὴ διάρκεια τῆς καταγραφῆς νὰ μὴν εἶχαν ἀκόμη μετεγκατασταθεῖ ἀπὸ τὸν Φιλώτα Φλωρίνης στὰ Πλάγια (Καρασινάν), νὰ εἶχαν ἐγκατασταθεῖ πρῶτα στὴν Πέλλα ἢ στὸ Διονυσίου Χαλκιδικῆς ἢ νὰ μὴ δικαιοῦνταν ἀγροτικῶν ἀποζημιώσεων.

[4] α) Περιοδικὸ «Θρακικά», σύγγραμμα ἐκδιδόμενον ὑπὸ τοῦ ἐν Ἀθήναις «Θρακικοῦ Κέντρου», Ἀθήνα 1961, τόμος 34. «Ἱστορία κωμοπόλεως Τσεντῶς (Τσαντὼ)» τοῦ Φωτίου Γ. Ἀποστολίδου.

β) «Ἡμερολόγιον τῶν Ἐθνικῶν καὶ Φιλανθρωπικῶν Καταστημάτων - Ἐν Κωνσταντινουπόλει 1905», ἑνότητα «Ἡ Μητρόπολις Ἡράκλειας καὶ Ραιδεστοῦ», Τσαντώ.

[5] «Ἡμερολόγιον τῶν Ἐθνικῶν καὶ Φιλανθρωπικῶν Καταστημάτων - Ἐν Κωνσταντινουπόλει 1906», ἑνότητα «Ἡ Μητρόπολις Δέρκων», Ἅγιος Γεώργιος.

[6] Ἀχιλλέας Θ. Σαμοθράκης, «Λεξικὸν γεωγραφικὸν καὶ ἱστορικὸν τῆς Θράκης», Ἑταιρεία Θρακικῶν Μελετῶν, Ἀθήνα 1963, Ἑξάστερον.

[7] «Ἡμερολόγιον τῶν Ἐθνικῶν καὶ Φιλανθρωπικῶν Καταστημάτων - Ἐν Κωνσταντινουπόλει 1906», ἑνότητα «Ἡ Μητρόπολις Δέρκων», Καλφάς.

[8] Περιοδικὸ «Θρακικά», σύγγραμμα ἐκδιδόμενον ὑπὸ τοῦ ἐν Ἀθήναις «Θρακικοῦ Κέντρου», Ἀθήνα 1940. Τόμος 13, «Ἡ ἐπαρχία Δέρκων» τοῦ Ἀθ. Γαϊτάνου-Γιαννιοῦ, Κεμὲρ Μπουργκὰζ.

[9] «Ἡμερολόγιον τῶν Ἐθνικῶν καὶ Φιλανθρωπικῶν Καταστημάτων - Ἐν Κωνσταντινουπόλει 1906», ἑνότητα «Ἡ Μητρόπολις Δέρκων», Ἁγιασματάκιον.

[10] Περιοδικὸ «Ἀρχεῖον τοῦ Θρακικοῦ λαογραφικοῦ καὶ γλωσσικοῦ θησαυροῦ», τριμηνιαῖον περιοδικὸν σύγγραμα ἐκδιδόμενον ὑπὸ ἐπιτροπῆς Θρακῶν. Τόμος 17, ἐν Ἀθήναις 1952. «Ἡ Ἀγχίαλος» τοῦ Μαργ. Κωνσταντινίδη.

[11] «Ἡμερολόγιον τῶν Ἐθνικῶν καὶ Φιλανθρωπικῶν Καταστημάτων - Ἐν Κωνσταντινουπόλει 1906», ἑνότητα «Ἡ Μητρόπολις Νικομηδείας», Δάνξαρ.

[12] Ἀχιλλέας Θ. Σαμοθράκης, «Λεξικὸν γεωγραφικὸν καὶ ἱστορικὸν τῆς Θράκης», Ἑταιρεία Θρακικῶν Μελετῶν, Ἀθήνα 1963, Ἐπιβάται.

[13] Περιοδικό «Θρακικά», σύγγραμμα ἐκδιδόμενον ὑπὸ τοῦ ἐν Ἀθήναις «Θρακικοῦ Κέντρου» Ἀθήνα 1940. Τόμος 13, «Ἡ ἐπαρχία Δέρκων» τοῦ Ἀθ. Γαϊτάνου - Γιαννιοῦ. Μακρίκιοϊ.

[14] «Ἡμερολόγιον τῶν Ἐθνικῶν καὶ Φιλανθρωπικῶν Καταστημάτων - Ἐν Κωνσταντινουπόλει 1905», ἑνότητα «Ἡ Μητρόπολις Ἡράκλειας καὶ Ραιδεστοῦ», Ναΐπκιοϊ.

[15] Ἀχιλλέας Θ. Σαμοθράκης, «Λεξικὸν γεωγραφικὸν καὶ ἱστορικὸν τῆς Θράκης», Ἑταιρεία Θρακικῶν Μελετῶν, Ἀθήνα 1963. Νύμφαι.

[16] «Ἡμερολόγιον τῶν Ἐθνικῶν καὶ Φιλανθρωπικῶν Καταστημάτων - Ἐν Κωνσταντινουπόλει 1905», ἑνότητα «Ἡ Μητρόπολις Κυζίκου», Πάνορμος.

[17] Περιοδικὸ «Ἀρχεῖον τοῦ Θρακικοῦ λαογραφικοῦ καὶ γλωσσικοῦ θησαυροῦ», τριμηνιαῖον περιοδικὸν σύγγραμα ἐκδιδόμενον ὑπὸ ἐπιτροπῆς Θρακῶν, τόμος 33, Ἀθήνα 1967. Χριστόδουλου Μελισσηνοῦ. Σαράντα Ἐκκλησίαι Ἀνατολικῆς Θράκης.

[18] α) Ἀχιλλέας Θ. Σαμοθράκης, «Λεξικὸν γεωγραφικὸν καὶ ἱστορικὸν τῆς Θράκης», Ἑταιρεία Θρακικῶν Μελετῶν, Ἀθήνα 1963. Τυρολόη.

β) «Ἡμερολόγιον τῶν Ἐθνικῶν καὶ Φιλανθρωπικῶν Καταστημάτων - Ἐν Κωνσταντινουπόλει 1905», ἑνότητα «Ἡ Μητρόπολις Ἡράκλειας καὶ Ραιδεστοῦ», Τυρολόη.

[19] «Ἡμερολόγιον τῶν Ἐθνικῶν καὶ Φιλανθρωπικῶν Καταστημάτων - Ἐν Κωνσταντινουπόλει 1906», ἑνότητα «Ἡ Μητρόπολις Νίκαιας», Χουδί.

[20] Ἱστοσελίδα τοῦ Δήμου Φιλώτα: «…ἡ ἱστορία τῆς προσφυγικῆς κοινότητας τοῦ Φιλώτα Νομοῦ Φλώρινας διαγράφεται ἀνάγλυφα ἀπὸ τὶς προφορικὲς μαρτυρίες τῶν ἴδιων τῶν κατοίκων. Οἱ πρόσφυγες ποὺ ἐγκαταστάθηκαν στὸ χωριὸ Τσαλτζιλὰρ (Φιλώτας) ἦρθαν ξεριζωμένοι ἀπὸ τὰ χωριά: α) Αὐδήμι (Ἀνατολικῆς Θράκης), β) Σούρμενα, Ὄφις (Πόντος), γ) Μπογάζκιοι (Ἀνατολικῆς Θράκης), δ) Φλογητὰ Ἰκονίου Μικρᾶς Ἀσίας (Κόνιαληδες) καὶ ε) Γιολτζὶκ (Ἀνατολικῆς Θράκης)». 

Οι αλησμόνητες πατρίδες των Πλαγιωτών [Από το βιβλίο "Κοινότης Πλαγίων - Εν Παιονία Κιλκίς" (2022) του Θεόδωρου Π. Μποράκη]

Οἱ ἀλησμόνητες πατρίδες τῶν Πλαγιωτῶν βρίσκονται γύρω ἀπὸ τὰ θρακικὰ καὶ μικρασιατικὰ παράλια τῆς Προποντίδας.

Πηγὴ χάρτη: Διαδίκτυο.

Ἔρευνα - παρουσίαση: Θεόδωρος Π. Μποράκης

Οἱ ρίζες τῆς γενιᾶς τῶν ξεριζωμένων

Ἡ γενιὰ τῶν ξεριζωμένων, οἱ πρώτοι κάτοικοι ποὺ ἐγκαταστάθηκαν στὰ Πλάγια κατὰ τὴ διάρκεια τῶν ἐτῶν 1922 – 1924, ἀναγκάστηκαν νὰ ἐγκαταλείψουν τὶς πατρογονικὲς ἑστίες τους κάτω ἀπὸ δραματικὲς συνθῆκες. Ὅσοι ἦρθαν ἀπὸ τὴ Μικρασία, (Ἀρτάκη, Πάνορμο, Μισόπολη, Πέρματα κ.λπ.) γλίτωσαν ἀπὸ θαῦμα τὶς τουρκικὲς θηριωδίες μετὰ τὴν ὑποχώρηση τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἀπὸ τὴ Σμύρνη τὸ Σεπτέμβριο 1922. Ὅσοι ἦρθαν ἀπὸ τὴν Ἀνατολικὴ Θράκη (Σαράντα Ἐκκλησιές, Ἐπιβάτες, Ἑξάστερο, Τσαντώ κ.λπ.) ποὺ ἦταν στὴ ζώνη κυριαρχίας τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἀπὸ τὸν Ἰούλιο 1920, ἔφυγαν «ἆρον ἆρον» μετὰ τὴν ὑποχώρησή του, μὲ τὴ συμφωνία τῶν Μουδανιῶν τὸν Ὀκτώβριο 1922. Οἱ ὑπόλοιποι, στὰ περίχωρα τῆς Κωνσταντινούπολης (Μπογάζκιοϊ, Ἀρναούτκιοϊ, Ἁγιασματάκι, Καλφάς, Πύργος κ.λπ.) ἦρθαν ὡς ἀνταλλάξιμοι τὸ 1924, ὑποχρεωμένοι ἀπὸ τὶς συνθῆκες ποὺ εἶχαν ὑπογραφεῖ μεταξὺ Ἑλλάδας καὶ Τουρκίας. Ὅσοι ἦρθαν ἀπὸ τὴν Ἀνατολικὴ Ρωμυλία - Βόρεια Θράκη (Ἀγχίαλος, Βασιλικό κ.λπ.) ξεριζώθηκαν ἀπὸ τοὺς βουλγάρικους διωγμοὺς σὲ βάρος τῶν ἑλληνικῶν κοινοτήτων τὸ 1906 ἀλλὰ καὶ τὴν ἀνταλλαγὴ πληθυσμῶν ποὺ ὑπογράφηκε μεταξὺ Ἑλλάδας καὶ Βουλγαρίας μὲ τὴ συνθήκη τοῦ Νεϊγῦ τὸν Νοέμβριο 1919.

Φεύγοντας οἱ ξεριζωμένοι, ἄφησαν πίσω τὰ ὑπάρχοντά τους, τὴ γῆ τῶν πατέρων τους, τοὺς νεκρούς τους στὰ κοιμητήρια, τὶς ἐκκλησίες τους καὶ χιλιάδες ἀγνοούμενους καὶ σκοτωμένους ἀπὸ τὶς δολοφονίες τῶν Τούρκων κι ἀπὸ τὶς κακουχίες τοῦ ξεριζωμοῦ -χιλιάδες ἔφτασαν στὴν Ἑλλάδα τὰ ἀσυνόδευτα ἀνήλικα καὶ οἱ χῆρες μὲ τὰ ὀρφανά τους. Μὰ τὸ κυριότερο ποὺ ἔφερε μαζί της ἡ γενιὰ τῶν ξεριζωμένων ἦταν ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμός, ποὺ ἐπιβίωνε γιὰ αἰώνες σ’ ἐκείνα τὰ χώματα κι ὕστερα σύρθηκε σὲ προσφυγικοὺς καταυλισμοὺς καὶ λοιδορήθηκε σὰν τάχα ξενομερίτης, σὰν ἕνα πρόσθετο βάρος στὴν πλάτη τῆς Ἑλλαδίτσας. Ἔμεινε στὰ παραμύθια, στὶς ἱστορίες καὶ στὰ τραγούδια, ἐκεῖνος ὁ ἑλληνισμὸς τῶν ἀλησμόνητων πατρίδων· ἐνοχλητικὸς γιὰ τοὺς συγκαιρινοὺς ἐπιστήμονες, ἀδιάφορος γιὰ τοὺς «μοντέρνους», ὄνειρο ποὺ στάζει ἱστορία γιὰ τοὺς ρομαντικούς.

  

Χάρτης τῆς περιοχῆς Κωνσταντινούπολης. Πηγή: Διαδίκτυο.

Δυτικὰ τῆς Πόλης σημειωμένα στὸν χάρτη τὸ Ἀρναούτκιοϊ καὶ τὸ Μπογάζκιοϊ.

Ἡ ζωὴ στὶς ἀλησμόνητες πατρίδες

Γιὰ τὸν ἑλληνισμὸ τῆς Ἀνατολῆς ἀλλὰ καὶ τοῦ Βορρᾶ μιλοῦν τὰ ἀρχαῖα μάρμαρα ποὺ βρίσκονται διάσπαρτα σὲ χιλιάδες, κατεχόμενες σήμερα, περιοχές. Μιλοῦν τὰ δημώδη ἄσματα ποὺ συνόδευαν τὴν καθημερινότητα τῶν Ἑλλήνων, στὶς χαρὲς καὶ στὶς στεναχώριες τους. Γιὰ τὸν ἑλληνισμὸ μιλοῦν τὰ πανάρχαια ἔθιμα καὶ οἱ παραδόσεις ὅπως τὰ Ἀναστενάρια, ὁ Κλήδονας, τὰ πανηγύρια κ.ἄ. 

Σχετικὰ μὲ τὸν ἑλληνισμὸ τῶν ἀλησμόνητων πατρίδων, ἀναφέρεται τὸ πόρισμα τῆς ἐπιστημονικῆς ἔρευνας τοῦ Καθηγητῆ Γενετικῆς Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη: «Στὶς ἀρχὲς τοῦ 20^οῦ αἰώνα ζοῦσαν 2.000.000 περίπου Ἕλληνες στὴ Μικρὰ Ἀσία, ἔξω ἀπὸ τὰ σύνορα τῆς σημερινῆς Ἑλλάδας. Ἡ δημιουργία αὐτοῦ τοῦ ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ ἄρχισε ἀπὸ ἀποικίες ποὺ ἱδρύθηκαν στὰ δυτικὰ παράλια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας πρὶν ἀπὸ τὸ 800 π.Χ.  Μὲ  τὴν  πάροδο  τοῦ  χρόνου  οἱ  ἀποικίες  ἐξαπλώθηκαν  βορειότερα, κατὰ  μῆκος τῶν ἀκτῶν τῆς Μαύρης Θάλασσας. Ὁ ἀποικισμὸς ἀποτέλεσε καὶ τὴν ἀπαρχὴ τοῦ ἐξελληνισμοῦ ἀρκετῶν αὐτοχθόνων πληθυσμῶν τῆς Ἐγγῦς Ἀνατολῆς. Αὐτοὶ οἱ ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ διατήρησαν τὴν ἑλληνική τους ταυτότητα καὶ κατὰ τὴν ὀθωμανικὴ κυριαρχία. Λόγω τῆς Ὀρθόδοξης θρησκείας καὶ τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας τους παρέμειναν διαχωρισμένοι ἀπὸ τοὺς γειτονικοὺς πληθυσμούς.» [1]

Χάρτης τῆς εὐρύτερης περιοχῆς τῆς Μητρόπολης Δέρκων. Ἀπὸ τὸ ἐξώφυλλο τοῦ βιβλίου Μητρόπολις Δέρκων.

Στοιχεῖα σχετικὰ μὲ τὴν ἀπασχόληση τῶν Ἑλλήνων στὴν Ἀνατολικὴ Θράκη ἀναφέρουν:[2] «Ἡ πληθυσμιακὴ ὑπεροχὴ τῶν Ἑλλήνων στὴ Θράκη ἔναντι τῶν ἄλλων ἐθνοτήτων ἐπέφερε καὶ τὴν οἰκονομική τους εὐρωστία. Ἔχοντας τὸ μεγαλύτερο ποσοστὸ τῶν ἐκτάσεων καὶ σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν εὐφορία τοῦ ἐδάφους, ἐπιδόθηκαν στὶς καλλιέργειες, κυρίως δημητριακῶν, ὀσπρίων καὶ ὀπωρικῶν. Ἡ γεωργικὴ παραγωγὴ ἦταν ἀρκετὴ ὄχι μόνο γιὰ τὴν κάλυψη τῶν δικῶν τους ἀναγκῶν, ἀλλὰ καὶ γιὰ νὰ ἐξαχθεῖ σὲ ἄλλες περιοχές. Ἰδιαίτερα ἀνεπτυγμένη ἦταν καὶ ἡ κτηνοτροφία, λόγω τῶν ἀπέραντων λιβαδιῶν, βοσκοτόπων καὶ δασῶν, ποὺ διέθετε ἡ περιοχή. Διατρέφονταν ζῶα γιὰ κρεατοπαραγωγή, γιὰ παραγωγὴ γαλακτοκομικῶν εἰδῶν, γιὰ ἐκμετάλλευση μαλλιῶν καὶ δερμάτων, ἀλλὰ καὶ γιὰ μεταφορές. Κατὰ συνέπεια, ἀναπτύχθηκε ἡ βιοτεχνία μάλλινων, ἀλλὰ καὶ ἡ μεταξουργία, ἡ καλαθοπλεκτική, ἡ σαρωθροποιία, ἡ ψαθοποιία,  ἡ ἀργιλοπλαστική, ἡ κεραμουργία καὶ ἡ χαλκουργία. Ἡ ἔλλειψη, ὅμως, κεφαλαίων καὶ οἱ νομοθεσίες τῆς τουρκικῆς διοίκησης δὲν εὐνόησαν τὴ μετάβαση τῆς βιοτεχνίας στὴ βιομηχανία. Ὅσον ἀφορὰ τὴν ἀλιεία, ἀναπτύχθηκε ἰδιαίτερα, λόγω τῆς γεωγραφικῆς θέσης τῆς περιοχῆς. Στὴν ἐποχιακὴ ἀλιεία δραστηριοποιοῦνταν, κυρίως, οἱ Κωνσταντινουπολίτες, οἱ Γανοχωρίτες, οἱ Αἰνίτες, οἱ Καλλιπολίτες ἐνῶ τὸ εἰσαγωγικὸ ἐμπόριο διεξαγόταν μεταξύ Ἑλλήνων καὶ Ἑβραίων. Τὸ σπουδαιότερο μέσο γιὰ τὴν ἀνταλλαγὴ τῶν προϊόντων ἦταν οἱ ἐμποροπανηγύρεις, οἱ ὁποῖες ἔφερναν μεγάλα ἔσοδα στοὺς Θρακιῶτες.»

---

[1] Πόρισμα τῆς ἐπιστημονικῆς ἔρευνας τοῦ Καθηγητῆ Γενετικῆς Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη, διατυπωμένο στὴ Θεσσαλονίκη τὸ ἔτος 1993, ὑπὸ τὸν τίτλο «Ἡ γενετικὴ σύσταση τῶν κατοίκων τῆς Ἑλλάδας»

[2] Ἑλένη Γκαλᾶ, «Ἡ ἐγκατάσταση τῶν προσφύγων στὸν Δῆμο Ἐορδαίας - Σύγκριση τῆς γεω-γραφίας τοῦ τόπου μεταξὺ τῶν δεκαετιῶν τοῦ 1920 καὶ τοῦ 2000», Πτυχιακὴ Ἐργασία, 2011.

Χάρτης τῆς περιοχῆς τοῦ ἑλληνικοῦ χωριοῦ Ἀρναούτκιοϊ (τοῦ 1850) στὴν Ἀνατολικὴ Θράκη.

Πηγή: Διαδίκτυο.

Τουρκικοὶ διωγμοὶ

Στὶς ἀρχὲς τοῦ 20οῦ αἰώνα σημειώνονται βίαιες μετακινήσεις τοῦ ἑλληνικοῦ στοιχείου εἴτε μὲ τὴ μορφὴ αἱματηρῶν διωγμῶν εἴτε μὲ τὴν ἀνταλλαγὴ πληθυσμῶν ἀπὸ τὶς πατρογονικές τους ἑστίες τῆς Μικρασίας, τοῦ Πόντου, τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης καὶ τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας.

Τὸ 1914 οἱ ὀθωμανικὲς ἀρχὲς γιὰ νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἄμυνα τῆς Κωνσταντινούπολης ἀποφάσισαν νὰ ἐκκενώσουν τοὺς ἑλληνορθόδοξους οἰκισμοὺς τῆς Θράκης, τῶν παραλίων τῆς Προποντίδας καὶ τοῦ Βορείου Αἰγαίου.

Ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο τοῦ ἐμπνευστῆ τῶν διωγμῶν, Ταλὰτ Πασά, προκύπτει ὅτι ἐκδιώχθηκαν συνολικὰ 257.063 ἑλληνορθόδοξοι ἀπὸ τοὺς ὁποίους οἱ 163.975 μετακινήθηκαν πρὸς τὴν Ἑλλάδα καὶ 93.088 ἐκτοπίστηκαν στὴ Μικρὰ Ἀσία.[1]

Στὸ βιβλίο «Μαύρη Βίβλος Διωγμῶν καὶ Μαρτυρίων τοῦ ἐν Τουρκίᾳ Ἑλληνισμοῦ»[2] ἀναφέρονται τὰ ἑξῆς σχετικὰ μὲ τοὺς διωγμοὺς κατὰ τῶν Ἑλλήνων:

Διωγμὸς κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν Πόλεμον.

[Οἱ ἀριθμοὶ ἀντιστοιχοῦν σὲ διωγμένους Ἕλληνες]

Διοίκησις Πέραν - Βαθυρρύαξ 2387, Γενὴ Μαχαλὲ 1725, Κεφιλίκιοϊ 129, Κιρέτσ-βουρνοὺ 112.

Καζὰς Μακροχωρίου - Ἅγιοι Πάντες 150, Ἀβάσσος 315, Βαξέκιοϊ 931, Δομοὺς Δερὲ 606, Καλφᾶς 1218, Νύμφαι 104, Πύργος 3.459, Φαναράκιον 470, Σαφρᾶς 574

Καζὰς Μετρῶν - Ἀγιασματάκι 582, Λαζάρκιοϊ 679, Ἰμβροχῶρι 101.

Ἐν ὅλῳ κάτοικοι 13.542.

Στὸ κεφάλαιο Η΄ στὴ σελίδα 386 τοῦ ἴδιου βιβλίου αναφέρονται σχετικὰ μὲ τοὺς διωγμοὺς στὴν ἐπαρχία Κυζίκου:

Διωγμὸς 1914 (κάτοικοι 8628)

Καζὰς Ἀρτάκης - Κιλὶκ 310, Χ΄΄Πογὸν 340.

Καζὰς Βάλιας - Βάλια 1140, Κοδζὰ Μπουνὰρ 1805, Ἀλαδζὰ Μπαΐρ 323, Τοϊπελὲν 950, Σουγιοὺτ 586, Τάς-κισὲ 398, Ὑβρινδὶ 458.

Καζὰς Αδραμυττίου - Ἀλάκλησα 453, Καραϊδὶν 563.

Καζὰς Πανόρμου - Κουπάση 78, Μανδήρι 799, Γενήκιοϊ 425.

Διωγμὸς κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον (κάτοικοι 7519)

Καζὰς Βιγαδὶτς - Βαλὰτ 350.

Καζὰς Βαλούκεσερ - Κεπσὶτ 108

Καζὰς Βίγας - Χαβουτσὶ 390, Μουσάτσα 298.

Καζὰς Πανόρμου - Καστέλι 985, Μηχανιώνα 1.760, Πέραμος 2.750.

Καζὰς Μιχαλιτσίου - Κουρσουλὴ 878

Ἐν ὅλῳ κάτοικοι 16.147

Ἐπαρχὶα Προικοννήσου

Διωγμὸς κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον

Καζὰς Ἀρτάκης - Μαρμαρὰς 4.594, Κλαζάκι 356, Παλάτια 3.742, Κούταλη 2.008, Ἀλώνι 2.490, Χουχλιὰ 1.910, Προάστειον 2.685, Ἀφθόνη 2.015, Γολιμὴ 1.987, Πασὰ λιμὰν 3.013, Σκουπιὰ 3.093, Βορὶ 1.707.

Ἐν ὅλῳ 29.600 κάτοικοι.

Ἐπαρχία Προύσης

Διωγμὸς κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον

Καζὰς Μουδανιῶν

Τρίγλια 4.533, Σιγὴ 2.823, Μεσαίπολις 1.850, Ἀρβανιτοχώριον 370, Νεοχώριον 800.

Καζὰς Κίου

Ἐλιγμοὶ 1.700.

Ἐν ὅλῳ 12.076 κάτοικοι.

Κατὰ τὰ ἔτη 1918 - 1920 παλιννόστησαν οἱ διωγμένοι κάτοικοι τῆς Θράκης στὶς γενέτηρές τους. Στὸ διάστημα αὐτὸ ἐπέστρεψαν 69.721 ἑλληνορθόδοξοι ἐκτοπισμένοι στὴ Μικρασία καὶ 82.874 πρόσφυγες ποὺ εἶχαν καταφύγει στὴν Ἑλλάδα.[3]

Τὸ 1924, μὲ τὴν ὑποχρεωτικὴ ἀνταλλαγὴ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάνης, διώχθηκαν ἀπὸ τοὺς Τούρκους κι ἐγκαταστάθηκαν μόνιμα στὴν Ἑλλάδα, οἱ Ἕλληνες κάτοικοι ποὺ διαβιοῦσαν στὰ ἐδάφη ποὺ κατεῖχε ἡ Ὀθωμανικὴ Τουρκία.

Σύμφωνα μὲ τὸ βιβλίο τοῦ Κων/νου Σ. Ἰορδανίδη «Οἱ ἐγκαταλειφθέντες ἐν Τουρκίᾳ τὸ 1922 ἑλληνικοὶ οἰκισμοί» - [Ἀρχεῖο Πόντου 34] οἱ ἑλληνικοὶ οἰκισμοὶ ποὺ ἐγκαταλείφθηκαν μετὰ τὸ 1922 στὴν Ἀνατολικὴ Θράκη ἦταν:

Ἐκκλησιαστικὲς ἐπαρχίες: 14 Οἰκισμοὶ: 281

Διωγμοὶ στὴν περιοχὴ τῆς Μητρόπολης Δέρκων - Μετὰ τοὺς βαλκανικοὺς πολέμους, στὶς 13 Ὀκτωβρίου 1913, ὑπογράφηκε μεταξὺ Τουρκίας καὶ Βουλγαρίας ἡ Συνθήκη Κωνσταντινουπόλεως, βάσει τῆς ὁποίας οἱ βουλγαρόφωνοι κάτοικοι τῶν χωριῶν Δέρκος, Ἰμβροχώρι, Νταγιάκαντιν, Ντελὴ Γιουνούς, Τάρφας καὶ Τσανάκτσα, ἂν καὶ δὲν ὑπῆρξαν σχισματικοί, μετανάστευσαν μαζικὰ στὴ Βουλγαρία. [4]

Σύμφωνα μὲ τὸν Κωνσταντῖνο Α. Βακαλόπουλο:[5] «Μεγάλες διώξεις ὑπέστησαν καὶ οἱ Ἕλληνες τῆς ἐπαρχίας Δέρκων, ἰδιαίτερα μετὰ τὸ 1914, ὅταν ἐκκενώθηκαν 15 χωριὰ καὶ περισσότεροι ἀπὸ 10.000 Ἕλληνες ἐκτοπίστηκαν.

Οἱ τουρκικὲς πιέσεις ὑποχρέωσαν τοὺς κατοίκους τοῦ Πύργου, τοῦ Καλφᾶ, καὶ τοῦ Ἰμβροχωρίου νὰ ἐγκαταλείψουν τὰ σπίτια τους στὰ 1914, ἐνῶ κατὰ τὴ χρονικὴ περίοδο Ἰανουαρίου - Αὐγούστου 1915 εἶχαν ἐκδιωχθεῖ καὶ οἱ Ἕλληνες τῶν ὑπόλοιπων 12 χωριῶν.

Στὸ βιβλίο «Μαύρη Βίβλος Διωγμῶν καὶ Μαρτυρίων τοῦ ἐν Τουρκίᾳ Ἑλληνισμοῦ, 1914 - 1918»[6] ἀναφέρονται: «Τὸ πλεῖστον τῆς ἐπαρχίας ταύτης, ἀριθμούσης 36 κοινότητας καὶ πληθυσμὸν 25.937 ψυχῶν, δεινὼς δοκιμασθὲν κατὰ τὸν πρῶτον βαλκανικὸν πόλεμον ἐμαράνθη κατὰ τὲ τὴν ἐκπαιδευτικὴν καὶ τὴν οἰκονομικὴν αὐτοῦ ζωήν. Ἰδιαιτέρως τὰ ὑπὸ τῶν Βουλγάρων καταληφθέντα χωρία Ἐρμενίκιοϊ, Ἄκαλαν, Τσιφλίκιοϊ, Τσελέπκιοϊ, Λαζάρκιοϊ, Καστανέαι καὶ Ὀκλαλὴ ἀπεγυμνώθησαν τελείως τῶν τὲ κοινοτικῶν καὶ ἰδιωτικῶν περιουσιῶν. Ἀλλὰ δὲ πάλιν ταύτα καὶ ἰδίως τὰ χωρία Ἀρναούτκιοϊ, Ἀγιασματάκιον, Ἰμβροχώριον, Νεοχωράκιον, Δέρκοι καὶ Βογάζκιοϊ περιῆλθον εἰς ἀφόρητον θέσιν συνεπείᾳ τῆς ἐκεῖ ἐγκαταστάσεως τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ. Βιαιοπραγίαι τοῦ τελευταίου τούτου εἰς βάρος τῶν ἡμετέρων ἐσημειοῦντο καθ’ ἐκάστην, πάσα δὲ διαμαρτυρία αὐτῶν παρ’ οἷς ἔδει ἠμείβετο δι’ ἀπειλῶν, πιέσεων καὶ δαρμῶν».

Μετὰ τὴν ἀνακατάληψη τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης ἀπὸ τοὺς Τούρκους (Ὀκτώβριος 1922), πραγματοποιήθηκε νέα ἐκκένωση τῶν ἑλληνικῶν χωριῶν τῆς ἐπαρχίας Δέρκων. Τὸ 1924, μὲ βάση τὴν ἑλληνοτουρκικὴ συμφωνία γιὰ τὴν ὑποχρεωτικὴ ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν, ἐκκενώθηκαν 24 χωριὰ καὶ οἱ 16.000 κάτοικοί τους ἔφυγαν στὴν Ἑλλάδα.

Σχετικὰ μὲ τὴν τύχη τῶν κατοίκων τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης ἀναφέρει ἡ Μητρόπολη Δέρκων:[7] «Τὸ 1924, στὰ πλαίσια τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάνης (1923), οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων τῆς Μητροπόλεως Δέρκων: Ἀβάσσο ἢ Ἀβάσκιοϊ, Ἁγιασματάκι, Ἅγιος Γεώργιος (Ἀζατλή), Ἃη Πᾶς, Ἀκαλάν, Ἀρναούτκιοϊ, Ἀμπαρλή, Βελιγράδι, Γαλατάρια, Γρῦπες (Τσιφούτμπουργαζ), Ἐρμενίκιοϊ, Καλλιῶ, Καλφά, Καστανιές, Κεφελίκοϊ, Κιουτσούκιοϊ, Λαζάρκιοϊ, Λίτρες, Μακροχώρι, Μικρὸς

Τσεκμετζές, Μπαχτσέκιοϊ, Μπογάζκιοϊ, Νιχωράκι, Ντομούζδερε, Νύμφαι, Ὀκλαλή, Πύργος, Σαφρά, Τζελέπκιοϊ, Τζεμπετζή, Τσιφλίκιοϊ καὶ Φαναράκι ἀναγκάστηκαν νὰ λάβουν τὸν δρόμο τῆς προσφυγιᾶς στὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ δημιουργήσουν νέα χωριὰ ἢ νὰ ἐγκατασταθοῦν σὲ ὑφιστάμενες κοινότητες καὶ πόλεις.

---

[1] Ἄρης Τσοκώνας, «Μητρόπολις Δέρκων», ἐκδόσεις Ἱστὸς καὶ Ἱερὰ Μητρόπολις Δέρκων, Πόλη 2015.

[2] Πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπόλεως, «Μαύρη Βίβλος Διωγμῶν καὶ Μαρτυρίων τοῦ ἐν Τουρκίᾳ Ἑλληνισμοῦ, 1914 - 1918», 1919, ἑνότητα «Στατιστικὴ τοῦ ἐκδιωχθέντος ὀμογενοῦς πληθυσμοῦ» στὸ κεφάλαιο Η’, στὴ σελ. 379

[3]Ἄρης Τσοκώνας, «Μητρόπολις Δέρκων», ἐκδόσεις Ἱστὸς καὶ Ἱερὰ Μητρόπολις Δέρκων, Πόλη 2015.

[4] Στὸ ἴδιο.

[5] Κωνσταντῖνος Α. Βακαλόπουλος, «Θράκη», ἐκδόσεις Ἀφοὶ Κυριακίδη, 1993.

[6] Πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπόλεως «Μαύρη Βίβλος Διωγμῶν καὶ Μαρτυρίων τοῦ ἐν Τουρκίᾳ Ἑλληνισμοῦ, 1914 - 1918», 1919, ἑνότητα «Διωγμοὶ καὶ μαρτύρια τοῦ ἐν Θράκῃ ὁμογενοῦς πληθυσμοῦ» στὸ κεφάλαιο Η΄ «Ἐπαρχία Δέρκων», σελ. 49.

[7] Ἱστοσελίδα τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Δέρκων http://imderkon.org/derkon.aspx

Νεοχώρι Τσατάλτζας (30 χιλιόμετρα δυτικὰ - νοτιοδυτικὰ ἀπὸ τὰ χωριὰ Ἀρναούτκιοϊ καὶ Μπογάζκιοϊ) Ἰούλιος 1924. Στὸ καφενεῖο τῆς Ἰορδανιῶς Παναγιωτίδου, γίνεται τὸ τελευταῖο γλέντι. Τὴν ἐπόμενη μέρα πῆραν τὸν δρόμο τῆς προσφυγιᾶς. Στὴν πρώτη σειρά, στὴ μέση, μὲ τὸ μουστάκι, εἰκονίζεται ὁ Σταυρὴς Παναγιωτίδης καὶ δεξιά του ὁ ξαδερφός του Μιλτιάδης Χατζής. Ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο τῆς κ. Ζωῆς Βεσυροπούλου.

Πατρίδες ποὺ δὲν ξεχνᾶνε οἱ Πλαγιῶτες

Μὲ τοὺς τουρκικοὺς διωγμοὺς καὶ τὴν ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν μεταξὺ Τουρκίας κι Ἑλλάδας, στὶς ἀρχὲς τοῦ 20οῦ αἰώνα, ξεκληρίστηκε ὁ ἑλληνισμὸς τῆς Ἀνατολῆς. Ἀπὸ τὰ βόρεια περίχωρα τῆς Κωνσταντινούπολης, κατὰ μῆκος τοῦ ποταμοῦ Βορβύση ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὶς ἀπέναντι ἀπὸ τὴν Πόλη ἀκτὲς τῆς ἑλληνικῆς Προποντίδας, τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἀπὸ τὴ χερσόνησο τῆς Κυζίκου καὶ τὴν περιοχὴ τῆς Προύσας, σκορπίστηκαν διωγμένοι οἱ Ἕλληνες, χάνοντας τὶς πατρογονικὲς ἑστίες τους κι ἦρθαν, πολλοὶ ἀπὸ ἐκείνους, πρόσφυγες στὰ Πλάγια ποὺ τότε εἶχαν τὸ τοπωνύμιο Καρασινάν. Οἱ Πλαγιῶτες τῆς γενιᾶς τῶν ξεριζωμένων, ἔφεραν μαζί τους τὶς παραδόσεις καὶ τὰ ἔθιμα τῶν χωριῶν τους μαζὶ μὲ τὰ λιγοστὰ κειμήλια ποὺ ἔμειναν νὰ τοὺς θυμίζουν τὶς ἀλησμόνητες πατρίδες τους. Οἱ σύγχρονοι Πλαγιῶτες ποὺ δὲν ἔζησαν τὸν ξεριζωμό, γνώρισαν τὸ Ἀρναούτκιοϊ, τὸ Μπογάζκιοϊ, τὴν Ἀρτάκη καὶ τὴ Μεσαίπολη ἀπὸ τὶς ἱστορίες τῶν παππούδων τους. Ἄς γνωρίσουμε τὶς κυριότερες ἀπὸ τὶς ἀλησμόνητες πατρίδες τῶν Πλαγιωτῶν:

Πατρίδες τῶν Πλαγιωτῶν: 

1. Τὸ Ἀρναούτκιοϊ ἢ Παπσοὺ τῆς ἐπαρχίας Δέρκων (Arnavutköy) 

Δεῖτε ἐδῶ τὴν παρουσίαση τοῦ Ἀρναούτκιοϊ: 

http://plagia-paionias.blogspot.com/2020/03/arnavutkoy.html

2. Τὸ Μπογάζκιοϊ τῆς ἐπαρχίας Δέρκων (Boğazköy) 

Δεῖτε ἐδῶ τὴν παρουσίαση τοῦ Μπογάζκιοϊ: 

https://plagia-paionias.blogspot.com/2020/03/bogazkoy.html?m=1

3. Ἡ Ἀρτάκη τῆς ἐπαρχίας Κυζίκου (Erdek)

Δεῖτε ἐδὼ τὴν παρουσίαση τῆς Ἀρτάκης:

https://plagia-paionias.blogspot.com/2020/04/erdek.html?m=1

4. Ἡ Μεσαίπολη ἢ Μισόπολη τῆς ἐπαρχίας Προύσας (Aydinpinar)

Δεῖτε ἐδῶ τὴν παρουσίαση τῆς Μισόπολης:

https://plagia-paionias.blogspot.com/2020/04/aydinpinar.html?m=1

5. Ὁ Πύργος (Kemerburgaz) τῆς ἐπαρχίας Δέρκων.

Δεῖτε ἐδῶ τήν παρουσίαση τοῦ Πύργου:

https://plagia-paionias.blogspot.com/2022/08/kemerburgaz-2022.html

6. Τὸ Ἁγιασματάκι (Taşoluk)

Πρὸ τῆς ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν ἀνῆκε στὴ Μητρόπολη Δέρκων. (Δεῖτε τὸ χωριὸ στὸν χάρτη ΕΔΩ). Βρίσκεται 2,5 χιλιόμετρα Βορειοδυτικὰ ἀπὸ τὸ Ἀρναούτκιοϊ καὶ 26 χιλιόμετρα βορειοδυτικὰ τοῦ ἀεροδρομίου Ataturk τῆς Κωνσταντινούπολης. Τὸ Ἀγιασματάκι ὑπάγεται στὸ βορειοδυτικὸ τμῆμα τῆς ἐπαρχίας Gaziosmanpasa κι ἔχει γεωγραφικὸ στίγμα: 41°11'57"N, 28°42'53"E καὶ ὑψόμετρο 88 μέτρα. Κατὰ τὴν ἀνταλλαγὴ πληθυσμῶν οἱ κάτοικοι τοῦ χωριοῦ Ἁγιασματάκι ἐγκαταστάθηκαν στὰ χωριὰ της περιοχῆς Πτολεμαΐδας. Κατὰ τὴν ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν στὰ Πλάγια ἐγκαταστάθηκε 1 οἰκογένεια.

7. Ὁ Ἅγιος Γεώργιος (Azatli)

Πρὸ τῆς ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν ἀνῆκε στὴ Μητρόπολη Δέρκων. Δεῖτε τὸ χωριὸ στὸν χάρτη ΕΔΩ). Βρίσκεται 11 χιλιόμετρα νότια ἀπὸ τὸ Ἀρναούτκιοϊ καὶ 13 χιλιόμετρα βoρειoδυτικὰ τοῦ ἀεροδρομίου Ataturk τῆς Κωνσταντινούπολης. Ὁ Ἄγιος Γεώργιος ὑπάγεται στὴν ἐπαρχία Gaziosmanpasa κι ἔχει γεωγραφικὸ στίγμα: 41°5'0"N, 28°45'0"E καὶ ὑψόμετρο 114 μέτρα. Κατὰ τὴν ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν στὰ Πλάγια ἐγκαταστάθηκαν 2 οἰκογένειες τοῦ χωριοῦ. 

8. Ἡ Πάνορμος (Bandirma)

Εἶναι παραλιακὴ πόλη στὴ θάλασσα τοῦ Μαρμαρᾶ. (Δεῖτε τὴν πόλη στὸν χάρτη ΕΔΩ). Οἱ κάτοικοι τῆς πόλης τὴν ἀποκαλοῦσαν Πάντερμο. Πρὶν τοὺς τουρκικοὺς διωγμοὺς καὶ τὴν προσφυγιὰ τῶν Ἑλλήνων, ἀνῆκε στὴ Μητρόπολη Κυζίκου. Βρίσκεται νοτιοδυτικὰ τῆς Κωνσταντινούπολης στὰ ἀπέναντί της παράλια, τῆς θάλασσας τοῦ Μαρμαρᾶ, 3,8 χιλιόμετρα βόρεια ἀπὸ τὸ Ἀεροδρόμιο τῆς Πανόρμου καὶ 54 χιλιόμετρα Δυτικὰ - Βορειοδυτικὰ τῆς Προύσας (Bursa). Ἡ Πάνορμος ὑπάγεται στὸν νομὸ Μπαλίκεσιρ (Balikesir) κι ἔχει γεωγραφικὸ στίγμα: : 40°21'8"N, 27°58'36"E καὶ ὑψόμετρο 46 μέτρα.

Σχετική ιστοσελίδα: http://asiaminor.ehw.gr/Forms/fLemmaBody.aspx?lemmaid=5690

Κατὰ τοὺς διωγμοὺς τῶν Ἑλλήνων τῆς Πανόρμου, ἐγκαταστάθηκε στὰ Πλάγια 1 οἰκογένεια.

Τὸ βιβλίο "Κοινότης Πλαγίων - Ἐν Παιονία Κιλκὶς" τοῦ Θεόδωρου Π. Μποράκη ποὺ κυκλοφόρησε τὸν Ἰανουάριο 2022 σὲ ψηφιακὴ μορφή, διατίθεται δωρεάν. Γιὰ πληροφορίες διαβάστε στὴ δ/νση:
http://plagia-paionias.blogspot.com/2022/01/blog-post.html

Το Βογάζκιοϊ ή Μπογάζκιοϊ της Μητροπόλεως Δέρκων (Boğazköy) [Από το βιβλίο "Κοινότης Πλαγίων - Εν Παιονία Κιλκίς" του Θεόδωρου Π. Μποράκη (2022)]

Ἀπόσπασμα χάρτη ἀπὸ τὴ Χάρτα τοῦ Ρήγα (1797) ὅπου ἀπεικονίζεται ἡ εὐρύτερη περιοχὴ τῆς Κωνσταντινουπόλεως μὲ τὴν ἀναγραφὴ "Δέλτα Θρακικόν".

Ἔρευνα - παρουσίαση: Θεόδωρος Π. Μποράκης

Τὸ Βογάζκιοϊ ἢ Μπογάζκιοϊ τῆς Μητροπόλεως Δέρκων - (Boğazköy)

Τὸ Βογάζκιοϊ βρίσκεται στὴν Ἀνατολικὴ Θράκη, εἶναι χτισμένο στὴν ἀνατολικὴ ὄχθη τοῦ ποταμοῦ Βορβύση[1] (Alibey), στὴν ὁδὸ ποὺ συνδέει τὴν Κωνσταντινούπολη μὲ τὴν Ἀδριανούπολη, 2,8 χιλιόμετρα ἀνατολικὰ ἀπὸ τὸ χωριὸ Ἀρναούτκιοϊ. Ἀπέχει 22 χιλιόμετρα βορειοδυτικὰ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Ὑπάγεται στὸν Νομὸ Κωνσταντινουπόλεως, στὴν τουρκικὴ ἐπαρχία Gaziosmanpasa κι ἔχει γεωγραφικὸ στίγμα: 41°10'59"N, 28°46'20"E καὶ ὑψόμετρο 69 μέτρα.

Στὸ βιβλίο «Μητρόπολη Δέρκων» [2] σημειώνονται γιὰ τὸ Βογάζκιοϊ: «Ἡ παλαιότερη ἀναφορὰ τοῦ χωριοῦ σὲ ὀθωμανικὸ ἔγγραφο ὑφίσταται σὲ κτηματολόγιο τοῦ 1497. Σύμφωνα μὲ αὐτὸ εἶχε 4 σπίτια (χανὲ) Ρωμιῶν καὶ 86 Ρωμιοὺς ποὺ ὑπάγονταν στὸ καθεστὼς τοῦ δουλοπαροίκου. [...] Ἡ δεύτερη ἀναφορὰ τοῦ χωριοῦ σὲ ὀθωμανικὸ ἔγγραφο εἶναι στὸ κτηματολόγιο τοῦ 1553 ὅπου τὸ Μπογάζκιοϊ καταγράφεται ὡς ἰδιοκτησία τοῦ βακουφίου τοῦ Μπαγεζὶτ Τζαμί. […] Τὸ 1873-74 εἶχε 272 οἰκογένειες ὁμογενῶν μὲ 1.500 ἄτομα, τὸ 1884 εἶχε 260 οἰκογένειες καὶ τὸ 1905 εἶχε 350 οἰκογένειες. […] Ὀθωμανικὸ ἔγγραφο τοῦ 1888 ἀναφέρει ὅτι στὸ χωριὸ ὑπῆρχε ἕνα ἀνθρακωρυχεῖο καὶ μία ἀποθήκη σιτηρῶν».

Πρὸ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν ἦταν ἀμιγῶς ἑλληνικὸ χωριὸ κι ἀνῆκε στὴν Μητρόπολη Δέρκων.[3] Κατὰ τὰ ἔτη 1910 - 1912 καταγράφηκαν στὸ χωριὸ 2.105 Ἕλληνες κάτοικοι καὶ κανένας Τοῦρκος.[4] Μὲ τὴ συνθήκη τῶν Σεβρῶν ποὺ ὑπογράφηκε στὶς 10 Αὐγούστου τοῦ 1920, τὸ  Βογάζκιοϊ δὲν παραχωρήθηκε στὴν Ἑλλάδα καὶ ἀπεῖχε περὶ τὰ 18 χιλιόμετρα ἀνατολικὰ ἀπὸ τὰ προσωρινὰ ἑλληνικὰ σύνορα. Ὑπῆρξε μία ἀπὸ τὶς 36 κοινότητες τῆς Μητροπόλεως Δέρκων ποὺ ὁ πληθυσμός τους διώχθηκε στὴν Ἑλλάδα μὲ τὴ συνθήκη τῆς Λωζάνης τὸ 1923. Οἱ κάτοικοι τοῦ χωριοῦ ἀσχολοῦνταν μὲ τὴ γεωργία, τὴν κτηνοτροφία, τὴν ἀμπελουργία, τὴ μελισσοκομία καὶ τὴν παραγωγὴ κάρβουνων. Τὰ προϊόντα ποὺ παρήγαγαν ἦταν: λινάρι, σιτάρι, βρώμη κ.ἄ. 

---

[1] Ἀχιλλέας Θ. Σαμοθράκης, «Λεξικὸν γεωγραφικὸν καὶ ἱστορικὸν τῆς Θράκης», Ἑταιρεία Θρακικῶν Μελετῶν, Ἀθῆναι 1963 - «ΒΑΡΒΥΣΗΣ ἢ ΒΟΡΒΥΣΗΣ - Ποταμίσκος τῆς Ἀν. Θράκης παρὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν, ὁ ὁποῖος, πηγάζων μικρὸν μὲν ὑπὲρ τὸ χωρίον Βελιγράδιον, ἐκβάλλει μετὰ ροῦν 12 - 15 χιλιομέτρων εἰς τὸν Κεράτιον κόλπον. Ἔλαβε δὲ τὸ ὄνομα ἀπὸ τινὸς ὁμωνύμου Βυζαντίου ἥρωος ὁδηγοῦ, ὡς λέγεται, τῶν Ἀργοναυτῶν ἢ κατ’ ἄλλους παιδαγωγοῦ τοῦ Βύζαντος. Φέρεται δὲ ὑπὸ διαφόρους παραλλαγάς: Βαρβύσης, Βορβύσης, Βαρόβυσσος, Βαρβύσιος…»

[2] Ἄρης Τσοκώνας, «Μητρόπολις Δέρκων», ἐκδόσεις Ἱστὸς καὶ Ἱερὰ Μητρόπολις Δέρκων, Πόλη 2015.

[3] Ἡ Μητρόπολη Δέρκων, μὲ ἕδρα τὰ Θεραπειὰ (Tarabya), ἀποτελοῦνταν ἀπὸ τοὺς παρακάτω 41 οἰκισμοὺς ποὺ περιέβαλλαν τὴν Κωνσταντινούπολη: 1) Ἄβασο (Avaskoy, σήμερα Atisalani) , 2) Ἀγιασματάκι (Ayazma, σήμερα Taşoluk), 3) Ἅγιος Γεώργιος (Azatly, σήμερα Kayabasi), 4) Ἅγιος Στέφανος (Yeşilköy), 5) Ἅγιοι Πάντες – Ἃη Πὰς (σήμερα Kirazli Mahallesi), 6) Ἀκαλάνι (Akalan), 7) Ἀμπαρλὴ (Ambarli), 8) Ἀρναούτκιοϊ (Arnavutköy), 9) Βαθυρρύαξ (Büyükdere), 10) Βελιγράδι (Belgrat), 11) Βογάζκιοϊ (Boğazköy), 12) Γαλατάρια (Avcilar), 13) Γενὴ Μαχαλὲ (Yenimahalle), 14) Γρύπες (Cifitburgaz, σήμερα Bagcilar), 15) Δέρκοι (Terkos, σήμερα Durusu), 16) Ἐρμενίκιοϊ (İhsaniye), 17) Θεραπειὰ (Tarabya), 18) Ἰμβροχώριον (İmrahor), 19) Καλλιὸ (Esenyurt), 20) Καλφὰς (σήμερα Mahmutbey-Bagcilar), 21) Καστανέαι (Kestanelik), 22) Κιουτσούκκιοϊ (Kucukkoy), 23) Λαζάρκιοϊ (Yazlık), 24) Λίτρες (Litros, σήμερα Esenler), 25) Μακροχώριον (Bakirköy), 26) Μπαχτσέκιοϊ (Bahçeköy), 27) Νειχωράκι (Yeniköy), 28) Νταγιάκαντιν, 29) Ντελίγιουνους (Boyalik), 30) Ντομούζντερε (Gumusdere), 31) Νύμφες (Kocasinan), 32) Ὀκλαλὴ (Oklali), 33) Πύργος (Kemerburgaz), 34) Ρήγιον ἢ Μικρὸν Ζεῦγμα (Kucuk Cekmece), 35) Σαφρὰς (Sefakoy), 36) Τάρφας (Orencik), 37) Τζελέπκιοϊ (Celepköy), 38) Τζεμπετζὴ (Sultanciftligi), 39) Τσανάκτσα (Tsanaktsa), 40) Τσιφλίκκιοϊ (Çiftlik) καὶ 41) Φαναράκι (Rumeli Feneri).

[4] Περιοδικὸ «Θρακικά», σύγγραμα περιοδικὸν ἐκδιδόμενον ὑπὸ τοῦ ἐν Ἀθήναις «Θρακικοῦ Κέντρου», τόμος 19^ος,  ἐν Ἀθήναις 1939. Θεματικὴ ἑνότητα: «Τὸ δέλτα τοῦ Βυζαντίου» τοῦ Μιλτ. Σαράντη.

Σύγχρονος χάρτης τῆς εὐρύτερης περιοχῆς τῆς Κωνσταντινούπολης. 

Ἀριστερὰ στὸ χάρτη, ὑπογραμμισμένα μὲ κόκκινο χρῶμα, διακρίνονται τὰ χωριὰ Μπογάζκιοϊ καὶ Ἀρναούτκιοϊ.

Τὸ χωριὸ ἔχει βρεθεῖ καταχωρημένο σὲ ἔγγραφα ὡς Βογάζκιοϊ, ὡς Βογάζ-Κιοϊ,[1] ὡς Ἰμπερὶν ἢ Ἐμπερὶν[2] (σὲ ὀθωμανικὰ ἔγγραφα) καὶ ὡς Μπογάζκιοϊ καὶ δὲν πρέπει νὰ συγχέεται μὲ τὸ χωριὸ Bogazkoy τῆς περιοχῆς Corum τῆς Τουρκίας, ποὺ βρίσκεται κοντὰ στὴν Ἄγκυρα, οὔτε μὲ τὴ συνοικία τῆς Κωνσταντινούπολης, Μπογιατζίκιοϊ (Βαφειοχώρι).

Γιὰ τὸ Βογάζκιοϊ ἀναγράφονται τὰ ἑξῆς στὸ περιοδικὸ «Θρακικά»:[3] «Μπογάζκιοϊ· μεσόγειον χωρίον, πρὸς Α τοῦ μικροῦ Ἀρναούτκιοϊ καὶ ΝΔ τοῦ Πύργου, κεῖται εἰς στενωπὸν παρὰ τὸν ποταμὸν Ἀλήμπεη-Σουγιού.

Ὁ Καλέμης μᾶς πληροφορεῖ ὅτι τὸ 1884 εἶχε 260 οἰκογενείας Χριστιανῶν, ἐκκλησίαν τῆς Ἁγ. Παρασκευῆς καὶ σχολεῖα παλαιὰ καὶ ἐτοιμόρροπα, μαρτυροῦντα ὅτι τὸ χωριὸ ἐνωρίτατα εἶχε φροντίσει διὰ τὴ μόρφωσιν τῶν παιδιῶν του. Ἡ σχολὴ του ἦτο μικτή· εἶχεν ὑπὲρ τοὺς 70 μαθητὰς ὑπὸ ἕναν διδάσκαλον, ἀσφαλῶς διδάσκοντα ἀλληλο-διδακτικῶς· ἐμισθοδοτεῖτο ἀπὸ τὰ ἐνοίκια τῶν κοινοτικῶν κτημάτων μὲ 30 λίρες Τουρκίας. Ὁ ἐκπαιδευτικὸς ἔλεγχος τῆς Μητροπόλεως τοῦ Μαΐου 1911 εἰς τὸ Μπογάζκιοϊ εὗρε σχολεῖον κατηρτισμένον καὶ διδάσκαλον προοδευτικόν.

Καὶ τὸ χωρίον αὐτὸ διελύθη τὸν Μάϊον 1924 μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς ἀνταλλαγῆς (30 Ἰανουαρίου 1923). Οἱ κάτοικοί του συνωκίσθησαν ἐν μέρει εἰς τὸ χωρίον Φιλώτας ἢ Τσαλτζιλάρ, νοτίως τῆς λίμνης Βεγορίτου καὶ ἄλλοι εἰς τὸ Ἀκιντζιλὰρ καὶ Καρασινὰν τοῦ νομοῦ Ἐδέσσης ὡς γεωργοί».

Σχετικὰ μὲ τὴν ἐκκλησία καὶ τὰ σχολεῖα τοῦ χωριοῦ, ὁ Ἄρης Τσοκώνας στὸ βιβλίο του «Μητρόπολη Δέρκων» ἀναφέρει: «…Σὲ ὀθωμανικὸ ἔγγραφο ἡμερομηνίας 8 Σεπτεμβρίου 1880 ὑπάρχει αἴτηση τῶν χωρικῶν καὶ ἄδεια τῶν ἀρχῶν γιὰ ἀνέγερση ἐκκλησίας στὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας Τριάδας, προϋπολογισμοῦ 157.000 γροσιῶν. Στὸ Ἡμερολόγιον τῶν Ἐθνικῶν Φιλανθρωπικῶν Καταστημάτων τοῦ ἔτους 1906, ἀναφέρεται ὅτι ἐκτὸς τῆς παλιᾶς ἐκκλησίας τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς πάνω στὸν λόφο, συνεχίζει ἡ οἰκοδομὴ τοῦ μεγαλοπρεποῦς ναοῦ τῆς Ἁγίας Τριάδας μέσα στὸ χωριό. Τὴν ἴδια χρονιὰ λειτουργοῦσαν καὶ δύο σχολεῖα. Τὸ ἀρρεναγωγεῖο στὸ παλιὸ κτήριο πάνω στὸν λόφο καὶ τὸ παρθεναγωγεῖο σὲ κομψὴ οἰκοδομή, χτισμένη τὸ 1893 κοντὰ στὴν ἐκκλησία…»

---

[1] Σὲ χειρόγραφο πωλητήριο ἀκινήτου τοῦ 1911 ἡ πωλήτρια ἀναγράφεται ὡς: «…κάτοικος τοῦ χωρίου Βογάζ - Κιοϊ, ἑλληνορθόδοξος…»

[2] Ἄρης Τσοκώνας, «Μητρόπολις Δέρκων», ἐκδόσεις Ἱστὸς καὶ Ἱερὰ Μητρόπολις Δέρκων, Πόλη 2015.

[3] Περιοδικὸ «Θρακικά», σύγγραμα περιοδικὸν ἐκδιδόμενον ὑπὸ τοῦ ἐν Ἀθήναις «Θρακικοῦ Κέντρου», τόμος 13^ος, ἐν Ἀθήναις 1940. Θεματικὴ ἑνότητα: «Ἀπὸ τὴν Ἀνατολικὴν Θράκην – Ἡ ἐπαρχία Δέρκων», σελ. 140, [27. Μπογάζκιοϊ] τοῦ Ἀθ. Γαϊτάνου - Γιαννιοῦ.  

Ἄποψη τοῦ χωριοῦ Μπογάζκιοϊ (1930). 

[Πηγὴ φωτογραφίας: Στάλθηκε ἀπὸ τὸν κ. Σπύρο Μωυσάκη καὶ προέρχεται ἀπὸ τὸ Σύλλογο Θρακιωτῶν Φιλώτα] 

Ἐπαρκεῖς πληροφορίες παρατίθενται γιὰ τὸ Βογάζκιοϊ ἀπὸ τὸν Σπύρο Κ. Ἀρβανιτάκη καὶ περιλαμβάνονται στὸ βιβλίο τῆς βιογραφίας του.[1] Ὁ Σπύρος Ἀρβανιτάκης κατὰ τὴν περίοδο τοῦ ξεριζωμοῦ τὸ 1924 ἦταν 17 ἐτῶν κι ἀνῆκε στὴ γενιὰ τῶν ξεριζωμένων. Ξεκινᾶ μὲ τὸ δημοτικὸ σχολεῖο τοῦ χωριοῦ γιὰ τὸ ὁποῖο ἀναφέρει: «...ἦταν χτισμένο στὸ ψηλότερο σημεῖο τοῦ χωριοῦ, ἦταν μονοόροφο κτίριο μὲ δύο αἴθουσες διδασκαλίας. Στὴν αὐλὴ τοῦ σχολείου ὑπῆρχε μία φλαμουριὰ κι ἀπὸ ἕνα κλαδί της ἦταν κρεμασμένο ἕνα σιδερένιο σήμαντρο. Πιὸ κάτω ἀπὸ τὸ σχολεῖο ὑπῆρχε μιὰ μεγαλύτερη αὐλή, ἐκεῖ οἱ μαθητὲς κάνανε γυμναστική. Ἀπέναντι ἀπὸ ἐκείνη τὴν αὐλὴ βρίσκονταν ἡ παλιὰ ἐκκλησία τοῦ χωριοῦ καὶ τὰ νεκροταφεῖα.» Γιὰ ἐκείνη τὴν παλιὰ ἐκκλησία ἀναφέρει πὼς «...ἦταν χτισμένη ἀπὸ καταβολῆς τοῦ χωριοῦ, εἶχε παλιὲς βυζαντινὲς εἰκόνες καὶ λιγοστὸ φῶς ἔμπαινε ἀπὸ τὰ μικρά της παράθυρα». Γιὰ τὴν ἐκκλησία τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς ἀναφέρει πὼς «...χτίστηκε ὅταν βελτιώθηκε ἡ οἰκονομικὴ κατάσταση τῶν κατοίκων, ἦταν βασιλικοῦ ρυθμοῦ μὲ ψηλὸ καμπαναριό, πλούσιο ἐσωτερικὸ διάκοσμο, ψηλὲς κολῶνες καὶ καλοδουλεμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο καὶ ἦταν χτισμένη δίπλα στὸν ποταμὸ Βορβύση (Ἀλήμπεη)». Ἀναφέρει πὼς ὑπῆρχε καὶ ἕνα ἐξωκλήσι τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς ποὺ «...βρισκόταν σὲ μιὰ ὄμορφη τοποθεσία μὲ δύο πανύψηλα δέντρα, ἕναν τεράστιο αἰωνόβιο πλάτανο καὶ μιὰ ψηλὴ βελανιδιά, κάτω ἀπὸ αὐτὰ τὰ δέντρα ἦταν τὸ ἁγίασμα καὶ ἡ κρήνη. Στὸ ξωκλήσι τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς γινόταν ἡ Θεία Λειτουργία στὶς 26 Ἰουλίου στὴ γιορτὴ τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς ὅπου γινόταν τριήμερο πανηγύρι ποὺ προσέλκυε κόσμο ἀπὸ τὰ γύρω χωριὰ ἀλλὰ καὶ τὴν Κωνσταντινούπολη». Σχετικὰ μὲ τὸ ὕψωμα ποὺ δέσποζε τοῦ χωριοῦ, ἀναφέρεται πὼς εἶχε τὸ τοπωνύμιο Πύργος. «...Στὴν κορφὴ τοῦ Πύργου ὑπῆρχε πλάτωμα ὅπου πήγαιναν τὰ κορίτσια τὶς γιορτὲς καὶ χόρευαν. Ἀπὸ τὸ ὕψωμα αὐτὸ φαινόταν ὅλο τὸ χωριὸ ποὺ εἶχε 400 περίπου σπίτια». Ἀναφέρει ἐπίσης πὼς πρὶν περάσει κανεὶς τὴ γέφυρα τοῦ ποταμοῦ Βορβύση καὶ πρὶν μπεῖ στὸ χωριό, συναντοῦσε τὸν νερόμυλο μὲ τὶς κερασιὲς καὶ μπαξέδες. Στὰ δυτικὰ τοῦ χωριοῦ, πρὸς τὸ τουρκικὸ χωριὸ Μπουκλουτζὲ ἦταν τὰ χωράφια καὶ τὰ ἀλώνια. Στὴ διαδρομὴ ἀπὸ τὸ χωριὸ πρὸς τὸ Ἀρναούτκιοϊ ἦταν τὰ ἀμπέλια τοῦ χωριοῦ. Σχετικὰ μὲ τὶς ἀσχολίες τῶν κατοίκων ἀναφέρει πὼς «...ἐκτὸς ἀπὸ τὴ γεωργία ἀσχολοῦνταν καὶ μὲ τὸ ἐμπόριο κάρβουνου. Τὰ κάρβουνα τὰ παρήγαγαν ἀπὸ τὴν ξυλεία τῶν βουνῶν καὶ τὰ πουλοῦσαν στὴν Κωνσταντινούπολη». Γιὰ τὶς ἀγροτικὲς ἐργασίες οἱ κάτοικοι εἶχαν βουβάλια.

---

[1] Κωνσταντῖνος Σ. Ἀρβανιτάκης, «Σπύρος Κ. Ἀρβανιτάκης - Τετράδια Μνήμης (Ἡ βιογραφία μου - Κείμενα Miscellanea)», 2009, ἐκδόσεις UNIVERSITY STUDIO PRESS.

Ἡ ἐκκλησία τοῦ Μπογάζκιοϊ ποὺ κατασκευάστηκε τὸ 1890 καὶ πρόσφατα τὴν μετέτρεψαν οἱ Τούρκοι σὲ τζαμί, ἐνώ παλαιότερα χρησιμοποιήθηκε ὡς ἀποθήκη καὶ ὡς βιοτεχνία γαλακτοκομικῶν.

Ὁ Σπύρος Κ. Ἀρβανιτάκης ἀναφέρει καὶ κάποια συμβάντα: Τὸ πρῶτο ἔγινε τὴν 18 Ἰανουαρίου 1920 ὅταν Τουρκικὰ ἀποσπάσματα περικύκλωσαν τὸ χωριὸ γιὰ νὰ συλλάβουν Ἕλληνες ἀντάρτες (τσετατζῆδες), «...τὴ μέρα ἐκείνη οἱ Τοῦρκοι κάλεσαν τὸν κοινοτάρχη τοῦ χωριοῦ ποὺ ἦταν ὁ Χρῆστος Πανταζὴς νὰ συνάξει τοὺς κατοίκους τοῦ χωριοῦ κοντὰ στὴν τοποθεσία Πύργος. Ἐρεύνησαν τὰ σπίτια τοῦ χωριοῦ καὶ τελικὰ συνέλαβαν ἕναν ἀντάρτη, τὸν Μουχλούζη ποὺ ἔμενε ἀπέναντι ἀπὸ τὴν ἐκκλησία κι ἦταν κρυμμένος στὸ σπίτι τῆς ξαδέρφης του, κοντὰ στὸ σχολεῖο [...] συνέλαβαν ἐπίσης κάποιους χωριανοὺς στὰ σπίτια τῶν ὁποίων βρέθηκαν ὅπλα καὶ ὁδηγήθηκαν στὶς φυλακὲς τῆς Τσατάλτζας».

Τὸ δεύτερο συμβὰν «...Μιὰ μέρα τὸ καλοκαίρι τοῦ 1920 ἀποφασίσαμε μὲ μερικὰ παιδιὰ νὰ πᾶμε στὸ Χαντέμκιοϊ, ποὺ ἀπεῖχε ἀπὸ τὸ χωριὸ 15 χιλιόμετρα, γιὰ νὰ δοῦμε τοὺς Ἕλληνες στρατιῶτες...» Τὸ Χαντέμκιοϊ ἦταν τὸ ὅριο τῆς ἑλληνικῆς κυριαρχίας στὴν Ἀνατολικὴ Θράκη. «...Ὕστερα ἀπὸ λίγες μέρες ἕνας οὐλαμὸς μὲ δύο ἀξιωματικοὺς καὶ στρατιῶτες ἦλθαν στὸ χωριό μας...» ἀνταποδίδοντας τὴν ἐπίσκεψη καὶ ἔγιναν δεκτοὶ στὸ Βογάζκιοϊ μέσα σὲ κλίμα ἐνθουσιασμοῦ. Στὴν εἴσοδο τοῦ χωριοῦ τοὺς ἔγινε θερμὴ ὑποδοχὴ ἀπὸ τοὺς δημογέροντες καὶ τοὺς χωρικοὺς ἀφοῦ ἀπὸ τὴν ἅλωση τῆς Κωνσταντινούπολης τὸ 1453, εἶχε νὰ πατήσει τὰ ἑλληνικὰ χώματα ἑλληνικὸς στρατός!

Τὸ τρίτο συμβὰν ἔγινε τὸ Πάσχα τοῦ 1924, τὸ τελευταῖο Πάσχα πρὶν τὸν ξεριζωμό, «...ἐκείνη τὴν μέρα οἱ Τοῦρκοι σκότωσαν πέντε παλληκάρια τοῦ χωριοῦ ποὺ τὰ βρῆκαν νὰ βόσκουν καμῆλες στὰ γύρω βουνά...»

Γιὰ τὸν ξεριζωμό, ὁ Σπύρος Κ. Ἀρβανιτάκης μᾶς πληροφορεῖ σχετικὰ μὲ τὴν ἀκριβὴ ἡμερομηνία ποὺ ὅρισε ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀνταλλαγῶν γιὰ τὴν ἐγκατάλλειψη τοῦ χωριοῦ. Ἦταν ἡ 13^η Ἰουνίου 1924. Ὅλοι οἱ κάτοικοι ὁδηγήθηκαν ἐκείνη τὴ μέρα στὸ λιμάνι, στὸ προάστειο τῆς Κωνσταντινούπολης, Ἅγιο Στέφανο κι ἐπιβιβάστηκαν στὰ πλοία μὲ προορισμὸ τὴν Ἀρετσοὺ τῆς Θεσσαλονίκης.

Τὸ ποτάμι τοῦ Μπογάζκιοϊ.
[Πηγή φωτογραφίας: Στάλθηκε ἀπὸ τὸν κ. Σπύρο Μωυσάκη καὶ προέρχεται ἀπὸ τὸν Σύλλογο Θρακιωτῶν Φιλώτα].

Ἔλαβα καὶ δημοσιεύω μιὰ περιγραφὴ τοῦ Βογάζκιοϊ ἀπὸ τὸν Τούρκο, σημερινὸ κάτοικό του, κ. Selimcan Borva ποὺ ἔκανε ἔρευνα γιὰ τὴ ζωὴ τῶν Ἑλλήνων τοῦ χωριοῦ: «Ἕνας παλαιὸς στρατιώτης εἶπε στὸν παππού μου: ...Πήραμε τοὺς ντόπιους ἀπὸ τὸ Boğazköy καὶ τοὺς πήγαμε στὸ Hadımköy. Ἐκεῖ τοὺς ἀνεβάσαμε στὰ τρένα καὶ τοὺς στείλαμε στὴν Ἑλλάδα... Τὸ Μπογάζκιοϊ εἶχε διακοσμημένα σπίτια μὲ κῆπο καὶ κάθε σπίτι εἶχε πηγάδι στὸν κῆπο του μὲ ἀρκετὰ ὀπωροφόρα δέντρα καὶ τεράστιες μηλιές. Ἡ πλατεία τοῦ χωριοῦ εἶχε πολλὰ καταστήματα κι οἱ δρόμοι εἶχαν σιντριβάνια, ἀκακίες καὶ ἀρωματικὰ λουλούδια. Οἱ δρόμοι καὶ τὰ πεζοδρόμια ἦταν στρωμένα μὲ λευκὲς πέτρες. Ὑπῆρχε ἄφθονο νερὸ καὶ ἀνεμόμυλοι. Οἱ κάτοικοι ἀσχολοῦνταν μὲ τὴ μέλισσοκομία καὶ τὴ μεταξουργία ἐκτρέφοντας μεταξοσκώληκες. Οἱ Ἕλληνες τοῦ Μπογάζκιοϊ ἦταν ἔξυπνοι καὶ ταλαντοῦχοι ἄνθρωποι, ἡ καλλιτεχνία στὸ ἐσωτερικὸ τῆς ἐκκλησίας καὶ τὰ γλυπτὰ τῶν ζώων σὲ μερικὰ σπίτια ἔδειχναν ὅτι ἦταν καλλιτέχνες. Τὰ ἱστορικὰ ἀρχεῖα ἀναφέρουν ὅτι οἱ Ὀθωμανοὶ σουλτάνοι περνοῦσαν ἀπὸ τὸ Alibeyköy, ἀπὸ τὸ Boğazköy κι ἀπὸ ἐκεῖ πήγαιναν στὴν Εὐρώπη. Τὸ χωριὸ ἦταν χτισμένο σὲ μιὰ πολὺ ὅμορφη τοποθεσία, πάνω σὲ κεντρικὸ ὁδικὸ ἄξονα γι’ αὐτὸ ἀναπτύχθηκε καὶ διευρύνθηκε. Ἦταν γραφικὸ μέρος γι’ αὐτὸ καὶ ἀργότερα γύρισαν οἱ Τοῦρκοι 30 τουριστικὰ κινηματο-γραφικὰ φὶλμ στοὺς δρόμους του.Ἦταν ἕνα εἰδυλλιακὸ χωριὸ μὲ δύο ξύλινες γέφυρες καὶ δάση ἐνῶ ὑπάρχουν πολλὰ σπήλαια στοὺς γύρω λόφους. Ἡ παλαιότερη ἡμερομηνία ποὺ ἀναγράφεται σὲ σπίτι τοῦ χωριοῦ εἶναι τὸ 1454. Τὸ χωριὸ εἶναι γνωστὸ στὴν περιοχὴ τὰ τελευταῖα 600 χρόνια».

Στὶς παραπάνω εἰκόνες εἶναι τὰ σχέδια (κάτοψη καὶ πλάγια ὄψη) ποὺ εἶχαν ὑποβληθεῖ γιὰ τὴν ἀνέγερση τῆς νέας ἐκκλησίας στὸ Μπογάζκιοϊ στὰ τέλη τοῦ 18ου αἰώνα. Πηγὴ εἰκόνων κ. Selimcan Vural.

Διωγμοὶ - Στὸ βιβλίο «Μαύρη Βίβλος Διωγμῶν καὶ Μαρτυρίων τοῦ ἐν Τουρκίᾳ Ἐλληνισμοῦ,[1] ἀναφέρονται τὰ ἑξῆς σχετικὰ μὲ τὸ χωριὸ κατὰ τὴν περίοδο τοῦ Α΄ Βαλκανικοῦ Πολέμου: «Ὁ ἐκ τῶν προκρίτων τοῦ χωρίου Βογάζκιοϊ, Ἰωάννης Σερετάκης, δαρεῖς ἀνηλεῶς καὶ ἁλυσσοδεθεῖς περιεφέρετο ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους ἀνὰ τὰς ὁδοὺς τοῦ χωρίου ὡς ὁ ἔσχατος τῶν κακούργων. Τὸ αὐτὸ ὑπέστησαν καὶ δύο ἔτεροι τῶν προκρίτων· δράσται τῆς βιαιοπραγίας ταύτης ὑπῆρξαν αὐτοὶ οὖτοι οἱ χωροφύλακες». 

Στὶς 18 Ἰανουαρίου τοῦ ἔτους 1920, Τοῦρκοι στρατιῶτες συνέλαβαν στὸ Βογάζκιοϊ Ἕλληνες ἐνόπλους χωρικούς. Τὸ Πάσχα τοῦ ἔτους 1924, οἱ Τοῦρκοι δολοφόνησαν 5 κατοίκους τοῦ χωριοῦ ποὺ βρέθηκαν νὰ βόσκουν τὰ ζῶα τους στὸ βουνό.[2]

Σὲ δημοσίευμα τῆς ἐφημερίδας «Μακεδονία»[3] τοῦ 1920, ὑπὸ τὸν τίτλο «Τὸ κίνημα τῆς Ἀνδριανουπόλεως - Ἐπίκειται ἡ κατάληψις ὁλοκλήρου τῆς Θράκης», ἀναφέρονται τὰ παρακάτω σχετικὰ μὲ τὴν τρομοκρατία ποὺ ἀσκοῦσαν οἱ Τοῦρκοι, τὴν ἐποχὴ ἐκείνη, στὸ χωριὸ Βογάζκιοϊ: «Ἀγγέλεται ἐκ Τσατάλτζας ὅτι ἡ νεοτουρκικὴ ὀργάνωσις ἐν τῇ Ἀνατολικῇ Θράκῃ ἐντείνει βαθμηδὸν ἔτι μᾶλλον τὴν δρᾶσιν της. Ἀξιωματικοὶ (Τοῦρκοι) τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς χωροφυλακῆς στρατολογοῦν βίᾳ τοὺς Τούρκους εἰσπράττοντες ἐπίσης βίᾳ φόρους διὰ τὴν συντήρησίν των. Ὅπλα καὶ πολεμοφόδια διανέμονται εἰς τοὺς Τούρκους. Οἱ Τοῦρκοι ἐπετέθησαν διὰ πολυβόλων κατὰ τοῦ χωρίου Μπογάζκιοϊ, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπὶ δύο ὁλοκλήρους ὥρας ἔρριπτον βροχὴν σφαιρῶν. Ἐφονεύθησαν δύο ἔγγυοι γυναῖκες, εἷς νέος καὶ πολλὰ ζῶα. Αἱ οἰκίαι εἶναι διάτρητοι ἐκ σφαιρῶν. Ἐλεηλατήθη ἡ ἐκκλησία τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς, τῆς ὁποίας αἱ εἰκόνες, ἀφοῦ ἐποδοπατήθησαν, ἐθραύσθησαν διὰ πελέκεων. Αἱ ἀρχαὶ εἰσπράττουν διὰ τῆς βίας, τοὺς καθυστερουμένους φόρους μὴ λαμβάνουσαι ποσῶς ὑπ’ ὄψει, τὰ ἐξ ἐπιτάξεων χρέη τοῦ τουρκικοῦ Κράτους πρὸς τοὺς Χριστιανούς. Πρὸ τῆς τρομοκρατίας ταύτης οἱ Χριστιανικοὶ πληθυσμοὶ ἐζήτησαν καὶ πάλιν, ἵνα καταληφθῇ ἡ Θράκη ὑπὸ συμμαχικῶν στρατευμάτων». 

Σὲ δημοσίευμα τῆς ἐφημερίδας «Μακεδονία»[4] τοῦ 1921, ὑπὸ τὸν τίτλο «Τὰ ἐν Τσατάλτζη - Δικαιολογία μίας ἐπιθέσεως» ἀναγράφονται τὰ σχετικὰ μὲ τὸ Βογάζκιοϊ καὶ τὴν εὐρύτερη περιοχή: «Κατὰ τὰς τουρκικὰς ἐφημερίδας τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὁ ἐκεῖ ἀρχηγὸς τῆς τουρκικῆς χωροφυλακῆς ἐδήλωσεν ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐν τῇ περιφερεία Μετρῶν - Τσατάλτζας αὐξάνονται οἱ λόχοι τῆς τουρκικῆς χωροφυλακῆς ἐπὶ τοσοῦτον καὶ οἱ Ἕλληνες αὐξάνουν τοὺς ἐπὶ τῶν συνόρων ἰδικούς των.

Ὁ Τοῦρκος ἀρχηγὸς ἀπέδωκε τὴν τελευταίαν ἐπίθεσιν τῶν Τούρκων χωροφυλάκων κατὰ τοῦ ἑλληνικοῦ χωρίου Μπογάζκιοϊ τῆς Τουρκίας εἰς ἀπείθιαν τῶν κατοίκων αὐτοῦ εἰς τὴν Ὑψηλὴν Πύλην.»

Τὸ δημοσίευμα στὴν ἐφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ τῆς 5/8/1921.

Στὴν Τουρκία, μετὰ τὴν ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν, οἱ περισσότερες χριστιανικὲς ἐκκλησίες ἀφέθηκαν νὰ καταρρεύσουν κι ἄλλες μετατράπηκαν σὲ τζαμιά. Στὴν ὁδὸ Milli Egemenlik, στὸ Βογάζκιοϊ, βρίσκεται ἡ ἐκκλησία ποὺ κατασκευάστηκε τὸ 1907 καὶ οἱ Τοῦρκοι τὴν μετέτρεψαν σὲ τζαμί, ἐνῶ πρῶτα τὴν διατηροῦσαν σὲ ἄθλια κατάσταση ὡς ἀποθήκη καὶ στὴ συνέχεια ὡς βιοτεχνία γαλακτοκομικῶν![5]

Πιστοποιητικὸ βαπτίσεως τοῦ 1922 ποὺ ἐκδόθηκε στὸ Βογάζκιοϊ. Ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο τῆς κ. Βάσως Κανάκη.

Ἐγκατάσταση στὴν Ἑλλάδα - Οἱ Ἕλληνες κάτοικοι τοῦ Βογάζκιοϊ ὑποχρεώθηκαν, ἀπὸ τὴ Συνθήκη ποὺ ὅριζε τὴν Ἀνταλλαγὴ Πληθυσμῶν, νὰ φορτώσουν τὰ πράγματά τους σὲ κάρα καὶ στὶς 13 Ἰουνίου 1924 νὰ φύγουν ἀπὸ τὸ χωριό, ἐνῶ εἶχαν ἤδη ἀφιχθεῖ στὸ Βογάζκιοϊ οἱ τούρκικοι πληθυσμοὶ ποὺ μετακινήθηκαν ἀπὸ τὶς ἑλληνικὲς περιοχές.[6]

Ἀπὸ τὶς οἰκογένειες ποὺ ἀφίχθηκαν στὴν Ἑλλάδα: τὸ 65,5% τῶν οἰκογενειῶν ἐγκαταστάθηκαν στὸ χωριὸ Φιλώτας Φλωρίνης. Τὸ 19% τῶν οἰκογενειῶν ἐγκαταστάθηκαν στὸ χωριὸ Καρασινὰν (Πλάγια) Παιονίας στὸ Κιλκίς. Τὸ 5% τῶν οἰκογενειῶν ἐγκαταστάθηκαν στὸ χωριὸ Δογάνης Παιονίας στὸ Κιλκίς, Το 2% τῶν οἰκογενειῶν ἐγκαταστάθηκαν στὸ χωριὸ Νικηφόρος Δράμας. Τὸ 2% τῶν οἰκογενειῶν ἐγκαταστάθηκαν στὸ χωριὸ Νὲα Ραιδεστὸς Θεσσαλονίκης. Τὸ ὑπόλοιπο 6,5% τῶν οἰκογενειῶν ἐγκαταστάθηκαν στὰ χωριὰ Μακρυχώρι Καβάλας, Βερτσιανὴ Σερρῶν, Γραβούνα Καβάλας, Ζαρκαδιὰ Καβάλας, Καβακλὶ Θεσσαλονίκης, Ἅγιοι Ἀπόστολοι Πέλλας, Ἄσσυρος Θεσσαλονίκης, Καριώτισσα Γιαννιτσῶν, Κουντουργιώτισσα Πιερίας,

Κρῦα Νερὰ Καστοριᾶς, Μυροβλήτης Δράμας, Νέα Μανωλάδα Ἠλείας, Τσομπλέκ Δερὲ καὶ Ρουσοχώρι Ηρακλείου.[7]

Σύγχρονη άποψη του Βογάζκιοϊ (2023). Δεξιά διακρίνεται η εκκλησία της Αγίας Τριάδας που έχει μετατραπεί σε τζαμί. Πηγή: Selimcan Vural.

Ο παλαιός πλάτανος 600 ετών του Βογάζκιοϊ σε σύγχρονη φωτογραφία (2023). Προ της ανταλλαγής των πληθυσμών, δίπλα στον πλάτανο ήταν χτισμένο το ξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής. Πηγή: Selimcan Vural.

Βογάζκιοϊ - Ἀλησμόνητη πατρίδα Πλαγιωτῶν - Στὴν ἐπίσημη ἀπογραφὴ προσφύγων ποὺ ἔγινε τὸν Ἀπρίλιο 1923, στὸ Καρασινὰν (Πλάγια) εἶχαν καταγραφεῖ 374 Ἕλληνες πρόσφυγες (191 ἄνδρες καὶ 183 γυναῖκες) (πιθανότατα ἦταν οἱ πρόσφυγες μὲ καταγωγὴ τὴν Ἀρτάκη, τὴ Μισόπολη καὶ ἄλλες περιοχές.

Μετὰ τὴν ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν τὸ 1924, ὁ πληθυσμὸς στὸ Καρασινὰν (Πλάγια), μαζὶ μὲ τοὺς Μπογαζιῶτες καὶ τοὺς Ἀρναουτκιῶτες, ἀριθμοῦσε 779 κατοίκους (190 προσφυγικὲς οἰκογένειες), σύμφωνα μὲ τὴν Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων.

Ἀπὸ τὴν ἐπεξεργασία τῶν στοιχείων ποὺ βρέθηκαν καταχωρημένα στὸ «Ὀνομαστικὸν εὑρετήριον ἀγροτῶν προσφύγων» ποὺ ἐκδόθηκε τὸ 1928 ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ ἀφορᾶ τὶς ἀγροτικὲς ἀποζημιώσεις τῶν προσφύγων ποὺ ἐγκαταστάθηκαν στὴν Ἑλλάδα, προκύπτουν τὰ παρακάτω σχετικὰ μὲ τοὺς τόπους καταγωγῆς τῶν προσφύγων ποὺ πρωτοίδρυσαν τὰ Πλάγια: Εἶναι καταχωρημένες 170 ἀγροτικὲς οἰκογένειες προσφύγων, σύμφωνα μὲ τὰ στοιχεῖα τῶν ἀρχηγῶν τῶν οἰκογενειῶν.

Ἀπὸ τὸ σύνολο τῶν καταγραμμένων ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν ποὺ ἐγκαταστάθηκαν στὸ Καρασινάν, περίπου τὸ 42% τῶν οἰκογενειῶν κατάγονταν ἀπὸ τὸ Μπογάζκιοϊ τῆς ἐπαρχίας Δέρκων τῆς Κωνσταντινούπολης.

Ἐνδεικτικά, ἀπὸ τὸ Βογάζκιοϊ κατάγονται οἱ Πλαγιώτικες οἰκογένειες: Βαφειάδη, Βεράνη, Γιαννουλάκη, Γκέρλοβα, Δελάκη, Δρουγουνάκη, Ἐριφάκη, Ἰωάννου, Κακάκη, Κόζα, Μαυροβουνιώτη, Μποράκη, Μπούρα, Παλαλάκη, Παλαμπουγιούκη, Πεσεντζάκη, Πιρπουτσούκη, Σακαλάκη, Σινδάκη, Στράντζαλη, Τσαχάκη κ.α.

Χάρτης μὲ τὴν εὐρύτερη περιοχὴ τῆς Μητροπόλεως Δέρκων. Πηγή: Βιβλίο Μητρόπολις Δέρκων

Δημώδη ἄσματα - «Ἂχ μάνα μ’ κι ἂν εἶδα»[8] τὸ ἄσμα τραγουδιόνταν στὰ χωριὰ Βογάζκιοϊ, Ἀρναούτκιοϊ, Ἁγιασματάκι, Ἰμβροχώρι καὶ στὸν Πύργο κατὰ τὶς οἰκιακὲς ἐργασίες. Ὑπαγόρευση: Γαρουφαλιὰ Στυλ. Μαρούφογλου.

Ἄχ! μάνα μ’ κι ἂν εἶδα,

μιὰν ἐψὲς τὸ βράδυ

’ς τῆς ἐκκλησιᾶς τὴν πόρτα·

Ἂς τὴν εἶχα κι ἂς τὴν ’φίληγα,

κι ἂς ἔβγαινε ἡ ψυχή μου.

-Τί εἶν’ τὸν λόγο ποῦ μὲ λές,

γυιὲ μ’, καὶ μὲ πικραίνεις;

Γυναίκεια ροῦχα φόρεσε

κοριτσίσα φακιολίσου,

βάλτα κι ἄϊντε μιὰ βραδυὰ

κι ἕνα Σαββάτῳ βράδυ,

ἄϊντε κτύπα τὴν πόρτα της

καὶ σεῖσ’ καὶ τὸν χαλκᾶ της

κ’ ἡ κόρη θὰ βγῇ ἀπὸ ψηλὰ

νὰ σᾶς γλυκομιλήση.

Σηκώνεται καὶ πάει τὸ βράδ’

κτυπάει καὶ τὴν πόρτα της·

’βγῆκε ἡ κόρη ἀπὸ ψηλὰ

καὶ τὸν γλυκορωτάει·

-Ποῖος κτυπάει τὴν πόρτα μου

καὶ σείει τὸν χαλκᾶ μου;

-Ἐγὼ κτυπῶ τὴν πόρτα σου

μ’ ἔστειλε ἡ μάνα μου,

γιὰ νὰ μὲ μάθῃς ἀργαλειό,

γιὰ νὰ μὲ μάθῃς ξώμπλια.

Δὲν εἶναι βραδυὰ γιὰ ἀργαλειό,

δὲν εἶναι βραδυὰ γιὰ ξώμπλια.

-Ἡ μάνα μου μ’ ἔστειλε,

πίσω νὰ μὴ γυρίσω.

-Ἀτίτε, σκλάβαις, ἀνοίξτε

τὴν κόρη νἄρθ’ ἐπάνω·

ἀτίτε, σκλάβαις, βάλτε την

τὴν κόρη γιὰ νὰ φάη·

ἀτίτε, σκλάβαις, στρῶστέ

τηνα τὴν κόρη νὰ πλαγιάση.

Ἂν δὲν ἀρέσει μοναχή τς

πές τὲ τὴ νἄρθ’ κοντά μου.

 

---

[1] Πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπόλεως, «Μαύρη Βίβλος Διωγμῶν καὶ Μαρτυρίων τοῦ ἐν Τουρκίᾳ Ἑλληνισμοῦ, 1914 - 1918» 1919, στὴν ἑνότητα «Διωγμοὶ καὶ μαρτύρια τοῦ ἐν Θράκῃ ὁμογενοῦς πληθυσμοῦ» στὸ κεφάλαιο Η΄ «Ἐπαρχία Δέρκων» σελ.49

[2] Κωνσταντῖνος Σ. Ἀρβανιτάκης, «Σπύρος Κ. Ἀρβανιτάκης - Τετράδια Μνήμης», 2009, ἐκδόσεις UNIVERSITY STUDIO PRESS.

[3] Ἐφημερίδα «Μακεδονία» τῆς 10^ης Μαρτίου 1920.

[4] Ἐφημερίδα «Μακεδονία» τῆς 5^ης Αὐγούστου 1921.

[5] Σχετικὸ ἄρθρο τοῦ Ercan SEKI στὴν τουρκικὴ ἐφημερίδα TURKIJE τῆς 20^ῆς Αὐγούστου 1989: https://emlakkulisi.com/1989-yilinda-bogazkoy-cami-mandira-olarak-kullaniliyormus/355688

[6] Κωνσταντῖνος Σ. Ἀρβανιτάκης, «Σπύρος Κ. Ἀρβανιτάκης - Τετράδια Μνήμης», 2009, ἐκδόσεις UNIVERSITY STUDIO PRESS.

[7] Τὰ στοιχεῖα τῶν τόπων ἐγκατάστασης τῶν προσφύγων εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἔρευνας τῆς ἱστοσελίδας «Στὰ Πλάγια Παιονίας» http://plagia-paionias.blogspot.com, (Φεβρουάριος 2020) ὕστερα ἀπὸ ἀνάλυση τοῦ «Ὀνομαστικοῦ εὐρετηρίου ἀγροτῶν προσφύγων» τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, Ἀθήνα, 1928, ποὺ περιλαμβάνει ὀνομαστικοὺς καταλόγους προσφύγων μὲ ἀναγραφὴ τοῦ τόπου καταγωγῆς τους καὶ τοῦ τόπου ἐγκατάστασής τους στὴν Ἑλλάδα. Στὴν ἔρευνα τῆς ἱστοσελίδας, καταμετρῶνται οἱ ἀρχηγοὶ τῶν οἰκογενειῶν τῶν προσφύγων καὶ ὄχι τὰ μέλη τῶν οἰκογενειῶν ἢ οἱ κληρονόμοι τους. Κατὰ τὴν ἐπεξεργασία τῶν στοιχείων βρέθηκε νὰ ἔχουν γίνει διπλοεγγραφὲς στοὺς ἀριθμοὺς δηλώσεων τῶν προσφύγων καὶ παραλείψεις ἐγγραφῶν προσφύγων.

[8] Γεώργιος Δ. Παχτίκος, «260 Δημώδη ἑλληνικὰ ἄσματα - Ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ», «Θράκη», Ἀθήνα 1905.

Σημείωση: Τὰ κείμενα μὲ μπλὲ χρωματισμὸ προστέθηκαν μεταγενέστερα καὶ δὲν περιλαμβάνονται στὴν ὕλη τοῦ βιβλίου.

Διαβάστε σχετικὰ μὲ τὸν ξεριζωμὸ τῶν Ἑλλήνων τοῦ Μπογάζκιοϊ τὴν 13 Ἰουνίου 1924: https://plagia-paionias.blogspot.com/2020/06/13-1924.html?m=1

Διαβάστε ὁλόκληρη τὴν ἔρευνα τοῦ Θοδωρῆ Π. Μποράκη γιὰ τὸ χωριὸ Μπογάζκιοϊ τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης ποὺ δημοσιεύτηκε στὸ περιοδικὸ ΕΝΔΟΧΩΡΑ τὸν Δεκέμβριο 2020. Ἐδῶ θὰ βρεῖτε τὸ δημοσίευμα: https://plagia-paionias.blogspot.com/2021/02/blog-post_26.html

---

ΕΚΘΕΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΠΟΓΑΖΚΙΟΪ

Οἰκογένεια Ἀνεστάκη ἀπὸ τὸ Μπογάζκιοϊ. Ἡ φωτογράφηση ἔγινε στὴν Κωνσταντινούπολη τὸ 1908 στὸ φωτογραφεῖο ἔναντι γέφυρας Γαλατά. Ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο τοῦ κ. Νίκου Βεράνη.

Οἱ Μπογαζιῶτες στὸν Φιλώτα τὰ πρῶτα χρόνια τῆς ἐγκατάστασής τους. 

Φωτογραφία ἀπὸ τὴν ἱστοσελίδα Συλλόγου Θρακιωτῶν Φιλώτα. Παρακάτω παραθέτω ὁλόκληρο τὸ κείμενο τῆς ἀνάρτησης τῆς κ. Βάσως Κανάκη:

[Ἡ Μελπομένη Τόρτοκα καὶ ἡ Κούρτενα στὴ βρύση τοῦ χωριοῦ Τσαλτζιλὰρ (Φιλώτα) τὸ 1923.

Ἀπὸ τὸ λιγοστὸ νεράκι τῆς βρύσης αὐτῆς ξεδιψοῦσε ὁλόκληρος μαχαλᾶς (τμῆμα τοῦ χωριοῦ) καὶ πίσω ἀπὸ τὴ βρύση, διακρίνεται τὸ Καμπαναριὸ καὶ τὸ Ἐκκλησάκι τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς, ὅπου ξεδιψοῦσε, Πνευματικά, ἡ ξεριζωμένη γενιὰ  τῶν προσφύγων Ἑλλήνων τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης.

Ἡ Ἐκκλησία λειτούργησε, ἀρχικά, μέσα στὸ εἰκονιζόμενο παλαιὸ οἴκημα ποὺ χρησιμοποιοῦσαν οἱ Τοῦρκοι ὡς Τζαμί, ὅπως ὅλες οἱ ἐκκλησίες, Ἁγίας Τριάδος - Ἁγίου Ἰωάννη καὶ Ἁγίου Στεφάνου, τῶν Καϊλαρίων (Πτολεμαϊδος) καὶ ὄχι μόνο, θὰ προσθέταμε ἐμεῖς, γιὰ τὴν ἀναφερόμενη ἐποχὴ τῆς προσφυγιᾶς καὶ τοῦ ξεριζωμοῦ μας...

Ἡ ὀνομασία στὸ Ἐκκλησάκι τῆς "Ἁγίας Παρασκευῆς" προέκυψε, ἀπὸ τὴν εἰκόνα ποὺ ἔφεραν οἱ πρόσφυγες τοῦ χωριοῦ, Μπογάζκϊοι, προάστιο τῆς  Κωνσταντινούπολης.

Ἡ φωτογραφία εἶναι ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο τοῦ ἀείμνηστου Γιώργου Τόρτοκα.]

Ἐρειπωμένο ἑλληνικὸ σπίτι στὸ Μπογάζκιοϊ τὴ δεκαετία τοῦ 1980. Μετὰ 60 χρόνια ἀπὸ  τὴν Ἀνταλλαγὴ Πληθυσμῶν. Ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο τοῦ κ. Ἄγγελου Φυλάκη. 

Παλιὸ σπίτι στὸ χωριὸ Μπογάζκιοϊ τὸ 1987. Ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο τοῦ κ. Γιάννη Στρατάκη.

Απόσπασμα πλάνου από τουρκική ταινία γυρισμένη σε γειτονιά του Μπογάζκιοϊ τη δεκαετία του 1960.

Κειμήλιο από το Μπογάζκιοϊ. Η πρώτη σελίδα από το βιβλίο εσόδων - εξόδων της εκκλησίας της Αγίας Παρασκευής του Μπογάζκιοϊ με εγγραφές από το 1904. Το βιβλίο εκτέθηκε στο κοινό κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης για της αλησμόνητες πατρίδες που πραγματοποιήθηκε στον Φιλώτα Φλωρίνης την 27/7/2024. Φωτογραφία Θοδωρής Π. Μποράκης. 

Τὸ βιβλίο "Κοινότης Πλαγίων - Ἐν Παιονία Κιλκὶς" τοῦ Θεόδωρου Π. Μποράκη ποὺ κυκλοφόρησε τὸν Ἰανουάριο 2022 σὲ ψηφιακὴ μορφή, διατίθεται δωρεάν. Γιὰ πληροφορίες διαβάστε στὴ δ/νση:

http://plagia-paionias.blogspot.com/2022/01/blog-post.html