Ιστορικά στοιχεία της ευρύτερης περιοχής Παιονίας - [1912 μέχρι σήμερα]

20ος Αιώνας

Στις 15 Οκτωβρίου 1912, σύμφωνα με την ιστοσελίδα Βικιπαίδεια, το χωριό Γρίβα υπέστη σχεδόν ολοκληρωτική καταστροφή από πυρκαϊά που έβαλαν οι Τούρκοι κατά την απελευθέρωση κι ενσωμάτωσή του στο Ελληνικό Βασίλειο. Διασώθηκε το σχολείο και η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου. Πολλοί κάτοικοι φονεύθηκαν.

Στις 24 Οκτωβρίου 1912 εγκαταστάθηκαν στα χωριά Άγιος Πέτρος και Κουφάλια οι VI και IV Μεραρχίες του ελληνικού στρατού προκειμένου να εγκαταστήσουν τμήματα ασφαλείας μέχρι να κατασκευαστεί γέφυρα στον Αξιό ποταμό για την προώθηση του στρατού στην τουρκοκρατούμενη Θεσσαλονίκη.

Διάβαση Αξιού και απελευθέρωση Θεσσαλονίκης 

Καθοριστικές για την περιοχή αλλά και για ολόκληρη την Ελλάδα υπήρξαν οι μάχες του Κιλκίς-Λαχανά και της Δοϊράνης το καλοκαίρι του 1913 που διεξήχθησαν κατά τη διάρκεια του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου, μεταξύ του ελληνικού και του βουλγαρικού στρατού.



Η μάχη του Κιλκίς - Λαχανά (πηγή: ιστοσελίδα http://www.agiasofia.com/1922/1922b.html


Φωτογραφία από το Υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας. Ελληνικά και γαλλικά στρατεύματα κινούνται από τον Αξιό ποταμό προς το Καράσιναν την 27η Δεκεμβρίου 1916


Χάρτης μαχών Ραβινέ και Σεμεν ντε Φερ την 1 Μαΐου 1917. Πηγή Γ.Ε.Σ. από το βιβλίο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος του Γεωργίου Θ. Βαρδάκα.


1 Μαΐου 1917 Η μάχη του Ραβινέ
Από την ιστοσελίδα www.eidiseis.gr παρατίθεται άρθρο του Νίκου Σιάνα σχετικό με τη μάχη του Ραβινέ στο οποίο μεταξύ άλλων αναφέρει: «Αρχές του 1917 το Μακεδονικό Μέτωπο εκτείνονταν από τις εκβολές του Στρυμώνα, λίμνη Δοϊράνη, Ακρίτα, Μεταμόρφωση, Φανός, Σκρα, Όσσιανη και Αρχάγγελος, μέχρι τη λίμνη Πρέσπα. Παρά όμως τους σκληρούς αγώνες μεταξύ Σεπτεμβρίου 1916 και αρχές του 1917 η γραμμή του Μακεδονικού Μετώπου έμεινε αμετάβλητη.
Τον Φεβρουάριο του 1917 οι σύμμαχοι αποφασίζουν να επιτεθούν εκ των νώτων στις εχθρικές θέσεις σ’ όλο το μήκος του Μακεδονικού Μετώπου, η κύρια όμως επίθεση θα γινόταν στο κέντρο της Συμμαχικής διάταξης, δηλαδή μεταξύ Δοϊράνης και Σκρα προκειμένου να αποκατασταθεί η συννένωση των Σερβικών και Ελληνικών εδαφών. Στην περιοχή αυτή, οι Βούλγαροι είχαν δημιουργήσει προκεχωρημένες και πολύ καλά οχυρωμένες θέσεις, μια τέτοια οχυρότατη θέση είχαν και στο λόφο Ραβινέ. Ύστερα από την εκδίωξη των Βουλγάρων από τις θέσεις που κατείχαν στα χωριά Σλοπ (Δογάνη) Καρά Σινάτσι (Πλαγια), Τζέοβο (Ειδομένη) ξεκινά στις 22-23 Απριλίου (5 Μαΐου) η επίθεση κατά της οχυρότατης τοποθεσίας Ραβινέ, αφού είχαν προηγηθεί προσπελάσεις και καταλήψεις θέσεων γύρω από αυτή, με διοικητή του 1ου Συντάγματος Σερρών του Αντ/ρχη Ζαφειρίου Νικόλαο. Η απόσταση μεταξύ Βουλγαρικών θέσεων και Ελληνικών ήταν μόλις 1200 μ. Μετά τις παραπάνω ενέργειες την κατάληψη του Ραβινέ ανέλαβε το 2ο Τάγμα του Συντ/τος υπό τον Λοχαγό Γουλιανό Γρηγόριο. 

Λοχαγός Γρηγόριος Γουλιανός από τον Παλαμά Καρδίτσας.
Πρωταγωνιστής στην κατάληψη του Ραβινέ.


Η επίθεση ξεκίνησε στις 4.35 το ξημέρωμα και κάτω από σφοδρό βομβαρδισμό του εχθρικού πυροβολικού και μέσα σε λίγα λεπτά το Ελληνικό Πεζικό αιφνιδιάζοντας με την ορμητικότητα του τους Βούλγαρους έγινε κύριος του λόφου, συλλαμβάνοντας αιχμαλώτους 60 άνδρες μεταξύ αυτών και 5 Γερμανούς. Οι Βούλγαροι συνέχιζαν τον βομβαρδισμό του Ραβινέ προκαλώντας τεράστιες απώλειες στο Ελληνικό Τάγμα, σχεδόν το 75% της δύναμης του είχε τεθεί εκτός μάχης, με λίγα πυρομαχικά και καθόλου νερό.
Γύρω στις 14.00 το μεσημέρι προσπάθησαν με αντεπίθεση να ανακαταλάβουν το Ραβινέ αλλά απέτυχαν συνέχισαν όμως τον βομβαρδισμό μέχρι τη νύκτα.
Η κατάληψη του λόφου Ραβινέ ήταν για τους συμμάχους σε πρώτη προτεραιότητα, οι Γερμανοί είχαν οχυρώσει και εγκαταστήσει παρατητήριο από το οποίο είχαν τη δυνατότητα να παρακολουθούν όλες τις κινήσεις και οργανώσεις των Συμμάχων. Οι απώλειες όμως των Ελλήνων ήταν βαρύτατες, 5 αξιωματικοί, 51 οπλίτες νεκροί, 9 αξιωματικοί 225 οπλίτες τραυματίες.
Ας είναι αυτή η ιστορική αναδρομή μια μικρή συμβολή στη μνήμη αυτών των Ελλήνων.

1. Στο χωριό Σλοπ ή Σλόπιτσα δόθηκε το τοπονύμιο "Δογάνη" προς τιμή του ανθυπολοχαγού Δογάνη Ευσταθίου ο οποίος σε αντεπίθεση με 17 άνδρες εναντίον 250 Βουλγάρων εφονεύθη, αποκρούοντας όμως την επίθεση των Βουλγάρων.
2. Ο λόφος Ραβινέ βρίσκεται λίγο έξω από το Χαμηλό, πρώην τουρκοχώρι Αλτσάκ Μαχαλά

Βιβλιογρφία: Η Ελλάς και ο πόλεμος στα Βαλκάνια 1914-1918
Γενικό Επιτελείο Στρατού 1958-1987.»


Απόσπασμα από Σχεδιάγραμμα 24 του ΓΕΣ. Απεικονίζει την, σχετική με τη μάχη, ευρύτερη περιοχή Ραβινέ.

Περισσότερες αναλυτικές πληροφορίες για τη μάχη του Ραβινέ υπάρχουν στο περιοδικό ΤΟΛΜΩΝ, τχ.26, Απρίλιος Μάιος Ιούνιος 2008, σε σχετικό με τη μάχη άρθρο «Η μάχη στο Ραβινέ και στους πλησίον λόφους», του Γαβριήλ Ν. Συντομόρου που διατίθεται ελεύθερα στο διαδίκτυο ΕΔΩ.



17/30 Μαΐου 1918 Η μάχη του Σκρα
Στην ιστοσελίδα της Βικιπαίδεια αναφέρονται σχετικά με τη μάχη τα εξής: Η Μάχη του Σκρα θεωρείται μια από τις σημαντικότερες νικηφόρες μάχες του ελληνικού στρατού στη διάρκεια του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου.

Κατάληψη του Σκρά. Χάρτες Γ.Ε.Σ. 


Συγκεκριμένα κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η περιοχή του Σκρα της ομώνυμης σήμερα περιοχής στο Νομό Κιλκίς είχε οργανωθεί αμυντικά από τους Βουλγάρους οι οποίοι και παρενοχλούσαν τα Συμμαχικά στρατεύματα ιδίως στην δυτικά του Αξιού ποταμού περιοχή. Έτσι αποφασίσθηκε από τον Γάλλο επικεφαλής, αρχιστράτηγο Γκυγιωμά η κατάληψη της περιοχής από μονάδες του ελληνικού Σώματος Στρατού Εθνικής Αμύνης, διοικητής των οποίων ήταν ο αντιστράτηγος Εμμανουήλ Ζυμβρακάκης. Η επίθεση διεξάχθηκε από πέντε συνολικά συντάγματα πεζικού, το 5ο και το 6ο της Μεραρχίας Αρχιπελάγους (υπό τον υποστράτηγο Ιωάννου), πλαισιούμενα δεξιά (Α) από το 7ο και 8ο της Μεραρχίας της Κρήτης (υπό τον υποστράτηγο Σπηλιάδη) και αριστερά (Δ) από το 1ο σύνταγμα της Μεραρχίας των Σερρών (υπό τον υποστράτηγο Επαμ. Ζυμβρακάκη), με συνολικό αριθμό 14.546 μαχητές πεζικού, υποστηριζόμενοι από 287 βαρέα και ελαφρά πυροβόλα. Οι Βούλγαροι διέθεταν επίσης πέντε συντάγματα πεζικού υποστηριζόμενα από ισχυρό βαρύ και ελαφρό πυροβολικό.

Δημοσίευμα της εφημερίδας ΕΜΠΡΟΣ της 18/5/1918 σχετικό με την κατάληψη του Σκρά.

Η μάχη
Στις 16 Μαΐου /29 Μαΐου του 1918 και από της 5ης ώρας πρωινής άρχισε η προπαρασκευή του ελληνικού πυροβολικού για την καταστροφή των διαφόρων αμυντικών εγκαταστάσεων ενώ τα συντάγματα που ήταν έτοιμα για την επίθεση εξόρμησαν το πρωί της επομένης (17 Μαΐου) καλυπτόμενα από κινητό φραγμό του πυροβολικού. Η Βουλγαρική αντίδραση ήταν επίσης ισχυρή πλην όμως η ορμή του ελληνικού στρατού ήταν τόση που υπερφαλάγγισε την βουλγαρική αντίσταση και στις 06.30 το Σκρα είχε καταληφθεί. Βέβαια οι Βούλγαροι υπερασπίσθηκαν με πείσμα τις θέσεις τους και το απόγευμα της 17ης Μαΐου επεχείρησαν λυσσώδεις αντεπιθέσεις ιδίως κατά του 5ου Συντάγματος πεζικού της Μεραρχίας της Κρήτης που όλες όμως τελικά αποκρούσθηκαν.

Προτομή Ταγματάρχη Παπαγιάννη Βασίλειου στο Σκρά.

Απώλειες
Οι απώλειες όμως υπήρξαν βαρύτατες. Ο συνολικός αριθμός των απωλειών του ελληνικού στρατού ήταν νεκροί: 29 Αξιωματικοί και 412 οπλίτες, και τραυματίες: 69 Αξιωματικοί και 2135 οπλίτες. Το μεγαλύτερο αριθμό απωλειών είχε η Μεραρχία Αρχιπελάγους με Αξιωματικούς νεκρούς 24, τραυματίες 54 και οπλίτες νεκρούς 314 και τραυματίες 1723.

Λάφυρα
Οι ελληνικές Μεραρχίες παρά τις βουλγαρικές αντεπιθέσεις διατήρησαν το κατακτηθέν έδαφος. Αιχμαλώτισαν 2.045 Βουλγάρους και περιήλθαν σ΄ αυτές ως λάφυρα 32 πυροβόλα και 12 βομβιδοβόλα χαρακωμάτων του εχθρού.

Αποτέλεσμα
Η "Νίκη του Σκρα" όπως αναφέρεται στην ελληνική στρατιωτική ιστορία εξέπληξε τόσο τους συμμάχους όσο και τους εχθρούς. Με δεδομένο τη πολύ καλή οχύρωση των βουλγαρικών δυνάμεων που υποστηριζόταν με πολυάριθμο πυροβολικό, η θέση τους θεωρούταν απρόσβλητη και ύστερα μάλιστα από την αποτυχία που είχε σημειώσει ένα χρόνο πριν, τον Μάρτιο του 1917, η 122α γαλλική Μεραρχία στη προσπάθειά της να την εξουδετερώσει. Κανείς από τους συμμάχους δεν περίμενε να δει να διασπάται από την ορμή των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων μια τέτοια οχύρωση σ΄ ένα μέτωπο μήκους 12 χλμ και βάθους 1-2 χλμ με συνέπεια την πλήρη κυριαρχία. Η Βουλγαρική διοίκηση παρά τις απεγνωσμένες προσπάθειες επανακατάληψης και τις σφοδρές αντεπιθέσεις της δεν κατάφερε να επανακτήσει τις θέσεις της.

Η δε Γαλλική διοίκηση διαπίστωσε επίσης πως αν τελικά ο ελληνικός στρατός περιοριζόταν απ΄ την αρχή, μόνο στη κατάληψη της προεξοχής των βουλγαρικών θέσεων της Χούμας ίσως το αποτέλεσμα να είχε δώσει ακόμη και σημαντικά στρατηγικά αποτελέσματα. Η νίκη του Σκρα θεωρήθηκε ισχυρότατο πλήγμα για τους Βουλγάρους και μέγα κατόρθωμα του ελληνικού στρατού. Συγκεκριμένα ο αρχιστράτηγος των συμμαχικών δυνάμεων στρατηγός Γκυγιωμά, που είχε εν τω μεταξύ αντικαταστήσει τον στρατηγό Σαράιγ από τον προηγούμενο Δεκέμβριο, χαρακτήρισε το ελληνικό πεζικό ως "πεζικό απαράμιλλης ανδρείας και έξοχης ορμητικότητας".

Πηγές
Νεώτερο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ηλίου τ.17ος σ.32
Στρατιωτική Ιστορία νεώτερης Ελλάδος ΔΕΚ/ΓΕΣ εκδ. 1980



Μετακινήσεις σλαβόφωνων πληθυσμών της περιοχής Παιονίας
Σύμφωνα με τη διατριβή του Ιάκωβου Μιχαηλίδη, ΑΠΘ 1996 [Σλαβόφωνοι μετανάστες και πρόσφυγες από τη Μακεδονία και τη Δυτική Θράκη (1912 -1930)]:Από το καλοκαίρι του 1913 και τη λήξη του Β΄ Βαλκανικού πολέμου με την ήττα της Βουλγαρίας, ξεκινάει στη Μακεδονία και τη Θράκη η αποχώρηση τον σλαβόφωνων κατοίκων των περιοχών αυτών με κατεύθυνση κυρίως τη Βουλγαρία. Ιδιαίτερα από την περιοχή του Κιλκίς οι αποχωρήσεις των σλαβόφωνων την εποχή εκείνη ανήλθαν στις 13 – 14.000 άτομα.

Το Νοέμβριο του 1919 με τη συνθήκη του Νεϊγύ μετανάστευσαν εθελοντικά με προορισμό τη Βουλγαρία, σλαβόφωνοι πληθυσμοί της Μακεδονίας και της Θράκης. Μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου 1924 είχαν υποβληθεί συνολικά 9.013 αιτήσεις μετανάστευσης που αντιστοιχούσαν σε 22.816 άτομα. 

Στην περιφέρεια Κιλκίς είχαν υποβληθεί αιτήσεις:
Περιοχή Αιτήσεις Άτομα

Κιλκίς 929 2.432
Γουμένισσα 1.203 3.526

Εκτός από τη Βουλγαρία, σλαβόφωνοι κάτοικοι της περιοχής Παιονίας μετανάστευσαν και στη Γιουγκοσλαβία:
Οικογένειες: Αξιούπολη 34, Ειδομένη 25, Δογάνη 12, Πηγή 5, Γουμένισσα 2, Τούμπα 2, Εύζωνοι 2, Άγιος Πέτρος 1.

Κατά τη μετανάστευση των σλαβόφωνων κατοίκων στη Βουλγαρία, όσοι κατείχαν ακίνητη περιουσία είχαν υποβάλλει αιτήσεις στην ελληνική κυβέρνηση για ρευστοποίησή της. Στην περιοχή της Παιονίας ο αριθμός αιτήσεων ρευστοποίησης περιουσιών σλαβόφωνων ήταν:
Γουμένισσα 286, Αξιούπολη 172, Γρίβα 94, Γοργόπη 78, Καστανερή 75, Τούμπα 74, Πολύκαστρο 47, Εύζωνοι 44, Γερακώνας 39, Στάθης 30, Ειδομένη 28, Πευκόδασος 27, Φιλυριά 24, Καμποχώρι 23, Δογάνη 20, Πεντάλοφο 20, Πηγή 17, Ευρωπός 10, Σκρά 8, Κάρπη 3, Κούπα 1


Από το περιοδικό της νεολαίας του Ι. Μεταξά Ε.Ο.Ν. "Η ΝΕΟΛΑΙΑ" τχ.2 της 22/10/1938 




Δεκαετία του '40


Κατά το διάστημα από την 14 Νοεμβρίου 1940 μέχρι 19 Νοεμβρίου 1940, σε μια από τις πολεμικές επιχειρήσεις του ελληνικού στρατού κατά των Ιταλών εισβολέων, στο ύψωμα Μόροβα της Αλβανίας, φονεύθηκαν μαχόμενοι 16 στρατιώτες από την επαρχία Παιονίας, με τόπους καταγωγής τη Γουμένισσα, τον Εύρωπο, την Αξιούπολη, τον Άγιο Πέτρο, την Γοργόπη και τα Πλάγια.

Κατά το διάστημα από την 13 Φεβρουαρίου 1941 μέχρι 18 Φεβρουαρίου 1941, σε μια από τις πολεμικές επιχειρήσεις του ελληνικού στρατού κατά των Ιταλών εισβολέων, στο ύψωμα 1736 της Αλβανίας, φονεύθηκαν μαχόμενοι 15 Έλληνες στρατιώτες από την επαρχία Παιονίας, με τόπους καταγωγής τη Γουμένισσα, τον Εύρωπο, την Αξιούπολη, τον Άγιο Πέτρο, το Πολύκαστρο, το Μικρόδασος και τον Δογάνη.

Την 25 Απριλίου 1941 κάτοικοι του χωριού Εύζωνοι και των γύρω χωριών αντέδρασαν κατά της απόφασης του γερμανικού στρατού κατοχής να παραχωρήσει τη διοίκηση του χωριού στους Βούλγαρους. Στα επεισόδια που ακολούθησαν φονεύθηκαν 3 Έλληνες. Οι Βούλγαροι επιχείρησαν να συλλάβουν και να δολοφονήσουν τους κατοίκους των Ευζώνων όμως με παρέμβαση μονάδας του γερμανικού στρατού αποτράπηκε η σφαγή κι απελευθερώθηκαν όσοι κρατούνταν.

Στις 18 Μαΐου 1941 κάτοικοι του χωριού Εύζωνοι και των γύρω χωριών καταδίωξαν με τη δύναμη των όπλων ληστρικές συμμορίες γιουγκοσλάβων κατοίκων των παραμεθόριων περιοχών που επέδραμαν μαζικά κατά των ελληνικών χωριών με σκοπό το πλιάτσικο βρίσκοντας σαν ευκαιρία την πρόσφατη κατάληψη της Ελλάδας από τα κατοχικά στρατεύματα.


Τις πρωινές ώρες της 18 Ιουνίου 1941 Βούλγαροι κομιτατζήδες επιτέθηκαν με ατομικά αυτόματα όπλα κατά του Σταθμού Χωροφυλακής Ευζώνων. Η συμμορία αποκρούσθηκε από τους χωροφύλακες.

Τις νυχτερινές ώρες της 3 Δεκεμβρίου 1942 αντάρτες του ΕΛ.Α.Σ.: α) αιφνιδίασαν την φρουρά της γέφυρας του Αξιού στην Αξιούπολη. Εξοντώθηκαν οι Γερμανοί στρατιώτες της φρουράς και ακολούθησαν τους αντάρτες οι Έλληνες φρουροί της γέφυρας, β) κατέλαβαν το Φυλάκιο Χωροφυλακής Σιδηροδρομικού Σταθμού Γουμένισσας, στην Αξιούπολη, και απήγαγαν την δύναμη των Χωροφυλάκων, γ) αφόπλισαν τον Σταθμό Χωροφυλακής Αξιούπολης.



Στις 7 Δεκεμβρίου 1942 αντάρτες του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν στο μεταλλείο «Μαυρόδεντρο» στο χωριό Πηγή, το οποίο δεν φυλάσσονταν από γερμανική φρουρά, και απέσπασαν από τους εργάτες του ορυχείου εκρηκτικές ύλες.

Στην Έκθεση σχετικά με τη «Συμμετοχή ανδρών της Χωροφυλακής στην Εθνική Αντίσταση» του ε.α. Αντιστρατήγου Χωροφυλακής Κωνσταντίνου Μήτσου, αρχηγού της Π.Α.Ο. (Πανελλήνιας Απελευθερωτικής Οργάνωσης) κατά την κατοχή, αναφέρεται: «Την 3 Αυγούστου 1943 όοοπλαρχηγός Δημ. Γεωργαντάς εξόντωσεν εξ ολοκλήρου ομάδα Βουλγάρικου Στρατού εκ 14 ανδρών παρά την Γευγελήν».


Στις 29 Σεπτεμβρίου 1943 αντάρτες του ΕΛΑΣ απήγαγαν τον Σταθμάρχη του Σταθμού Χωροφυλακής Ευρώπου Κιλκίς.



Στις 23 Νοεμβρίου 1943 με συντονισμένες ενέργειες, οι αντάρτες του ΕΛΑΣ απήγαγαν τις δυνάμεις των παρακάτω Σταθμών Χωροφυλακής: Αξιουπόλεως, Παιονίας, Γουμένισσας, Ευρώπου, Σκρά, Φανού και Αγίου Πέτρου και Πολύπετρου.


Στις 12 Δεκεμβρίου 1943 ξεκίνησαν περιοδεία ενημέρωσης για το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στα χωριά Κούπα, Σκρα, Φανό, Χαμηλό και Πλάγια ο υπεύθυνος πολιτικής διαφώτισης Θανάσης Μητσόπουλος (Σταύρος) και ο Γιάννης Αναστασόπουλος (Αχιλλέας) στελέχη του 30ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ που είχε έδρα το Πάικο.


Στις 25/26 Δεκεμβρίου 1943 τη νύχτα, Άγγλοι καταστροφείς και αντάρτες του 30ου Συντάγματος του ΕΛ.Α.Σ. υπονόμευσαν σημεία της σιδηροδρομικής γραμμής Αξιούπολης - Ειδομένης και εκτροχίασαν αμαξοστοιχία που κατευθύνονταν μέσω των «στενών της τσιγγάνας» προς Ειδομένη. Την ίδια στιγμή, άλλη ομάδα ανταρτών, επιτέθηκε για αντιπερισπασμό στη φρουρά του μεταλείου «Μαυρόδεντρο» στο χωριό Πηγή. Οι απώλεις της επιχείρησης ήταν 2 νεκροί αντάρτες και περί τους 10 Γερμανούς στρατιώτες.

Στις 4 Ιανουαρίου 1944 ξεκίνησε η επιχείρηση του γερμανικού στρατού για την εκκαθάριση των Ελλήνων και Σλάβων ανταρτών του όρους Πάικο με την ονομασία «Elefand».

Στις 4 Ιανουαρίου 1944 ο γερμανικός στρατός εκτέλεσε 27 αντάρτες στα Μεγάλα Λιβάδια Πάικου.

Την 13 Ιανουαρίου 1944 τμήμα του 30ου Συντάγματος του ΕΛ.ΑΣ. έστησε ενέδρα στη θέση «Αεροδρόμιο» βόρεια του χωριού Μεγάλα Λιβάδια της Γουμένισσας και διέλυσε γερμανικό τμήμα 70 ανδρών που κινούνταν προς τα χωριά του Πάικου. Σκοτώθηκαν 20 και αιχμαλωτίστηκαν 18 Γερμανοί. Από τη συμπλοκή οι αντάρτες αποκόμισαν λάφυρα 1 όλμο, 3 οπλοπολυβόλα, 50 όπλα και άλλα υλικά.


Κατά το χρονικό διάστημα από τις 16 Ιανουαρίου 1944 μέχρι τις 10 Φεβρουαρίου 1944 εξελήχθηκε η επιχείρηση «Wolf». Δυνάμεις του βουλγαρικού στρατού, με την ανοχή της γερμανικής στρατιωτικής διοίκησης της Μακεδονίας, εισέβαλλαν από την σερβική κωμόπολη Γευγελή και λεηλάτησαν τα χωριά Χαμηλό, Πλάγια, Δογάνη, Φανός.


Βουλγάρικα καταναγκαστικά τάγματα εργασίας (Ντουρντουβάκια) στον Αξιό ποταμό τον Ιούνιο του 1942 
[Πηγή φωτο: http://www.serrelib.gr/boulgarikikatohi.html]

Στις 17 Ιανουαρίου 1944, βουλγαρικός στρατός εισέβαλλε στο χωριό Φανός, πυρπόλησε 17 σπίτια και με την εμφάνιση τριών γερμανικών τεθωρακισμένων γλύτωσαν οι κάτοικοι από εκτέλεση. Την ίδια μέρα οι Βούλγαροι εισέβαλλαν στα Πλάγια όπου πυρπόλησαν 66 σπίτια και το σχολείο ενώ ξυλοκόπησαν τον ιερέα του χωριού.
Στο Χαμηλό εκτέλεσαν 20 κατοίκους και πυρπόλησαν 38 σπίτια, στη Δογάνη εκτέλεσαν 5 κατοίκους προσφυγικής καταγωγής και πυρπόλησαν 6 σπίτια, στο Σκρά εκτέλεσαν 6 κατοίκους ενώ πυρπόλησαν το σχολείο και 15 σπίτια, στην Κούπα εκτέλεσαν 2 άτομα και πυρπόλησαν 4 σπίτια, στον Αρχάγγελο εκτέλεσαν 5 κατοίκους και στην Περίκλεια εκτέλεσαν 6 κατοίκους.
Αποσπάσματα της ίδια βουλγαρικής δύναμης, σύμφωνα με πληροφορίες του διαδικτύου, εισέβαλλαν στην Περίκλεια Πέλλας και δολοφόνησαν 7 άτομα, ακολούθως εισέβαλλαν στη Λαγκαδιά Πέλλας και δολοφόνησαν τον Μακεδονομάχο Παπα-Νώε και 17 κατοίκους.

Στις 22 Ιανουαρίου 1944 βουλγαρικός στρατός εισέβαλλε στο χωριό Νότια Πέλλας, συγκέντρωσε 40 κατοίκους του χωριού και τους δολοφόνησε στην τοποθεσία "άσπρα χώματα".


Στις 19 Φεβρουαρίου 1944, σε ενέδρα του 30ου Συντάγματος του Ε.Λ.Α.Σ.  κατά Γερμανικών οχημάτων  έξω από τη Γουμένισσα στη διαδρομή προς Αξιούπολη, φονεύθηκαν 4 Γερμανοί αξιωματικοί και οπλίτες καθώς και ο Έπαρχος Παιονίας Σταύρος Κωστόπουλος.

Στις 26 Φεβρουαρίου 1944, τμήμα του 30ου και του 13ου Συντάγματος του Ε.Λ.Α.Σ. εξόντωσε τη γερμανική φρουρά της γέφυρας του Αξιού στο Πολύκαστρο του Κιλκίς και διενέργησε δολιοφθορά στη σιδηροδρομική γραμμή.

Στις 6 Μαρτίου 1944, αντάρτες του 30ου Συντάγματος του Ε.Λ.Α.Σ, επιχείρησαν, χωρίς αποτέλεσμα, επίθεση και κρούση κατά των κατοίκων των χωριών Μεσιά και Άγιος Πέτρος.


Στις 9 Μαρτίου 1944, γερμανικό τμήμα 160 ατόμων επιχείρησε εκκαθαριστική επιχείρηση κατά των ανταρτών στο χωριό Γρίβα χωρίς να υπάρξουν ανθρώπινες απώλειες. Οι αντάρτες υποχώρησαν προς το όρος Πάικο και οι Γερμανοί επέστρψαν στη Γουμένισσα.


Στις 16 Μαρτίου 1944, σύμφωνα με πηγές του διαδικτύου οι αντάρτες του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν στα χωριά Άγιος Πέτρος και Μεσιά, πυρπόλησαν σπίτια των κατοίκων και δολοφόνησαν δεκάδες αντικομμουνιστές χωρικούς επειδή κατείχαν όπλα για την υπεράσπιση των χωριών από τις επιθέσεις των ανταρτών.


Στις 17 Μαρτίου 1944, αντάρτες κοντά στην Αξιούπολη φόνευσαν σε ενέδρα 15 Γερμανούς στρατιώτες.

Στις 23 Μαρτίου 1944, ο γερμανικός στρατός, για αντίποινα της αιματηρής ενέδρας του ΕΛΑΣ την 19/2, κατέστρεψε το χωριό Ελευθεροχώρι Πέλλης.


Στις 28 Μαρτίου 1944, από την Κούπα Κιλκίς ξεκίνησε η δράση της «Ανεξάρτητης Ομάδας Κρούσης του 30ου Συντάγματος ΕΛΑΣ» που εγκαταστάθηκε στην περιοχή μεταξύ των χωριών Φανού και Πηγής, αποτελούμενη από 7 αντάρτες με αρχηγό τον αντάρτη Βασίλειο Μαρτινίδη ή Σαλταπίδα ή Τσικ-Βασίλη από την Ειδομένη, με σκοπό τη διενέργεια δολιοφθορών και τη δολοφονία αντικομμουνιστών της ευρύτερης περιοχής.


Κατά το διάστημα από τις 4 έως της 16 Απριλίου 1944, αντάρτες απήγαγαν 9 προεστούς της Γουμένισσας τους οποίους κράτησαν ομήρους και τελικά τους δολοφόνησαν την περίοδο του Πάσχα.



Στις 5 Μαΐου 1944 ξεκίνησε η επιχείρηση του γερμανικού στρατού για την εκκαθάριση των Ελλήνων και Σλαύων ανταρτών του όρους Πάικο, με την ονομασία «Pfingstrose».



Στις 6 Μαΐου 1944 ο γερμανικός στρατός πυρπόλησε τα χωριά Μεγάλα Λιβάδια και Τρία Έλατα, στο Πάικο, επειδή αποτελούσαν βάσεις ανταρτών, κι εξανάγκασε τους κατοίκους τους να μετακινηθούν μαζικά και να εγκατασταθούν στα χωριά της Γουμένισσας.



Στις 8 Μαΐου 1944 οι Γερμανοί στρατιώτες αιχμαλώτισαν 100 κατοίκους της Γουμένισσας και τους οδήγησαν στο στρατόπεδο Πάυλου Μελά, στη Θεσσαλονίκη, ως ομήρους. Συνέλαβαν το μέλος του Ε.Α.Μ. Γεώργιο Γεωργόπουλο και τον απαγχόνισαν στην κεντρική πλατεία της Γουμένισσας.



Στις 25 Μαΐου 1944 οι γερμανικές αρχές κατοχής εκτέλεσαν στη Γουμένισσα 52 κατοίκους της περιοχής.



Στις 27 Μαΐου 1944 αντάρτες του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν στη Γουμένισσα. Κατά την επίθεση φονεύθηκαν, μαχόμενοι κατά των ανταρτών, 20 άνδρες του γερμανικού στρατού και αντικομμουνιστές κάτοικοι.


Στις 29 Μαΐου 1944 τμήματα του ΕΛ.Α.Σ. έστησαν ενέδρα στη θέση Κοτζά Ντερέ, μεταξύ Αξιούπολης και Ειδομένης Κιλκίς κι επιτέθηκαν κατά 2 οχημάτων του γερμανικού στρατού. Από την επίθεση φονεύθηκαν 17 γερμανοί στρατιώτες.

Στις 14 Ιουνίου 1944 αντάρτες του ΕΛΑΣ σε ενέδρα στην διαδρομή Γουμένισσας – Αξιούπολης επιτέθηκαν και κατάστρεψαν γερμανικά οχήματα.

Στις 14 Ιουνίου 1944 ο γερμανικός στρατός σε αντίποινα για την ενέδρα του ΕΛΑΣ την 14/6, μετέφερε 10 κρατουμένους από τη Θεσσαλονίκη και τους εκτέλεσε στη θέση «Παλαιός Μύλος» στη γέφυρα του Αξιού.



Στις 15 Ιουνίου 1944 πρωινές ώρες, αντάρτες του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν στο χωριό Εύρωπος. Πυρπόλησαν σπίτια αντικομμουνιστών, απόσπασαν βόδια και άλογα. Κατά την αποχώρηση, τους ακολούθησαν γυναικόπαιδα ανταρτών του χωριού, φοβούμενοι τα αντίποινα.


Τη νύχτα της 3-4 Ιουλίου 1944, αντάρτες του 30ου Συντάγματος του ΕΛ.Α.Σ. επιτέθηκαν κατά γερμανικών δυνάμεων στη Γουμένισσα. Φονεύθηκαν περί τους 20 Γερμανούς και 2 αντάρτες ενώ υπήρξε ακαθόριστος ο αριθμός των φονευθέντων αντικομμουνιστών  κατοίκων.


Στις 13 προς 14 Ιουλίου 1944 τη νύχτα, αντάρτες του Ε.Λ.Α.Σ. επιτέθηκαν κατά των χωριών Καμποχώρι και Βαλτοτόπι και πυρπόλησαν τα χωριά. Κατά την μάχη φονεύθηκαν περί τους 10 αντικομμουνιστές κάτοικοι κι αποχωρώντας οι αντάρτες αποκόμισαν 25 βόδια και 15 άλογα.



Στις 22 Ιουλίου 1944 αντάρτες του Ε.Λ.Α.Σ. ανατίναξαν αμαξοστοιχία κοντά στον Σιδηροδρομικό Σταθμό Αξιούπολης. Εκτροχιάστηκαν η ατμομηχανή και 4 βαγόνια.

Στις 16 Αυγούστου 1944, οι αντάρτες του Ε.Λ.Α.Σ. απήγαγαν από το χωριό Φανός τον ιερέα του χωριού και τον αδερφό του και τους δολοφόνησαν στην ορεινή περιοχή του Σκρά.


Στις 22 Αυγούστου 1944, 50 αντάρτες του Ε.Λ.Α.Σ. επιτέθηκαν στην Αξιούπολη κατά ανταρτών της Π.Α.Ο. του Καπετάν Γκόνου Δογιάμα. Έπεσαν νεκροί 10 αντάρτες της ΠΑΟ και 5 αντάρτες του Ε.Λ.Α.Σ.

Στις 28 προς 29 Αυγούστου 1944, τη νύχτα, αντάρτες επιτέθηκαν κατά της γερμανικής φρουράς του μεταλλείου «Μαυρόδεντρο» στο χωριό Πηγή. Φονεύθηκαν 33 Γερμανοί στρατιώτες και 3 αντάρτες.


Στις 3 Σεπτεμβρίου 1944, αντάρτες του Ε.Λ.Α.Σ. κοντά στην Ειδομένη ανατίναξαν αμαξοστοιχία, εκτροχιάζοντας μια ατμομηχανή και επτά βαγόνια.



Στις 5 Σεπτεμβρίου 1944, στο χωριό Γοργόπη Γουμένισσας, σε μπλόκο των κατοχικών αρχών εκτελέστηκαν 13 κάτοικοι του χωριού.


Στις 9 Σεπτεμβρίου 1944 αντάρτες του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν στο 70ο φυλάκιο στα «Στενά της Τσιγγάνας» κι εξουδετέρωσαν την γερμανική φρουρά 17 στρατιωτών. Φονεύθηκαν 12 Γερμανοί στρατιώτες και 2 αντάρτες. Αιχμαλωτίστηκαν 5 Γερμανοί. Παράλληλα, ομάδες ανταρτών σαμποτέρ ανατίναξαν σημεία της σιδηροδρομικής γραμμής και κατέστρεψαν επτά σιδηροδρομικές γέφυρες.


Σε δημοσίευμα της εφημερίδας ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ της 5/10/1944 αναφέρεται: «Κατά πληροφορίες μεγάλες μάχες διεξάγονται μεταξύ ανταρτών και Γερμανών στα ελληνο-γιουγκοσλαβικά σύνορα. Οι αντάρτες απειλούν τον σπουδαίο σιδηροδρομικό σταθμό Ειδομένης πλησίον της οποίας σκότωσαν τουλάχιστον 50 Γερμανούς.


Στις 28 Οκτωβρίου 1944, το γερμανικό πυροβολικό έπληξε τη Γουμένισσα, στα πλαίσια ασφαλούς αποχώρησης των κατοχικών στρατευμάτων. Φονεύθηκαν 12 κάτοικοι.


4 Νοεμβρίου 1944 Η μάχη του Κιλκίς
Η μάχη του Κιλκίς δεν διεξήχθη στην περιοχή της Παιονίας, αλλά στη μάχη εκείνη μετείχαν και χάθηκαν πλαγιώτες και πολλοί άλλοι μαχητές από τα μέρη της Παιονίας. Στο βιβλίο της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών «Οι Μακεδονομάχοι αδερφοί Δογιάμα» του Κωνσταντίνου Δογιάμα, έκδοσης Universal studio press – 2009, στις σελίδες 13 και 14 αναφέρονται στοιχεία σχετικά με τη Μάχη του Κιλκίς και τη συμμετοχή στα γεγονότα κατοίκων της επαρχίας Παιονίας. 
Στο διαδίκτυο -ανάλογα με την πολιτική απόχρωση των μαρτύρων- υπάρχουν αντικρουόμενα στοιχεία σχετικά με τη μάχη. Το γενικό συμπέρασμα όσων αναφέρονται είναι: Στη μάχη του Κιλκίς το Νοέμβριο του 1944, μόλις δηλαδή είχαν αποχωρήσει οι Γερμανοί κατακτητές, πολέμησαν οι δυνάμεις των ανταρτών της Αριστεράς κατά δυνάμεων αντικομουνιστικών ενόπλων ομάδων της Κεντρικής Μακεδονίας που είχαν οχυρωθεί στην πόλη και στο λόφο του Κιλκίς. Μετά από πολύωρες μάχες και την ήττα των αντικομουνιστικών ομάδων, ακολούθησε είσοδος στην πόλη του Κιλκίς των ανταρτικών δυνάμεων και πολυήμερη σφαγή των εθνικιστών και των οικογενειών τους. Ο αριθμός των θυμάτων ανέρχεται μέχρι και τις 7.500 περίπου εθνικιστών αιχμαλώτων των ανταρτών που δολοφονήθηκαν σε διάφορα σημεία της πόλης και στα γύρω χωριά.

Στην ιστοσελίδα https://stratistoria.wordpress.com/2015/06/06/1944-emfylies-sygrouseis-dead/ υπάρχουν πάνω από 120 ονόματα και πληροφορίες για τον τόπο και τον τρόπο θανάτου μαχητών των εθνικιστικών ανταρτικών ομάδων που έχασαν τη ζωή τους στη μάχη του Κιλκίς τον Νοέμβριο 1944.

Πηγές με διάφορες εκδοχές για τα γεγονότα του Κιλκίς:

Στις 8 Νοεμβρίου 1944 η «Ομάδα Κρούσης του 30ου Συντάγματος Ε.Λ.Α.Σ.», του αντάρτη Βασίλειου Μαρτινίδη (Τσικ-Βασίλη), μετείχε στην παρέλαση για την απελευθέρωση της Γευγελής προσκεκλημένη από τις σερβικές αρχές της Γευγελής.


Στις 15 Δεκεμβρίου 1944 το 30ο Σύνταγμα του Ε.Λ.ΑΣ. αποχώρησε από την επαρχία Παιονίας με προορισμό τη Δυτική Ελλάδα.


Το 1945 πρωτολειτούργησε το Γυμνάσιο Γουμένισσας, αρχικά ως παράρτημα του Β' Γυμνασίου Αρρένων Θεσσαλονίκης (έως το 1951) και έπειτα (μέχρι το 1961) ως παράρτημα του Μικτού Γυμνασίου Κιλκίς. Το σχολικό έτος 1946 – 1947, λειτούργησε το Γυμνάσιο Γουμένισσας, στο οποίο ακαταπόνητες προσπάθειες κατέβαλε ο πρώτος διευθυντής του, Παναγιώτης Ροδόπουλος.




Στις 25 Απριλίου 1946 στη θέση «Πρεσέκα», βορείως του χωριού Κάρπη έλαβε χώρα συμπλοκή μεταξύ ομάδας ανταρτών και δύο χωροφυλάκων με αποτέλεσμα τον τραυματισμό ενός αντάρτη.



Στις 3 Ιουλίου 1946 ομάδα 20 περίπου ανταρτών επιτέθηκε στον Σταθμό Χωροφυλακής Ειδομένης. Δόθηκε μάχη επί μιάμιση ώρα με συνέπεια να τραυματιστεί ένας χωροφύλακας και δύο αντάρτες.

Στις 23 Ιουλίου 1946 ομάδα περί των 100 ανταρτών επιτέθηκε κατά του Αστυνομικού Τμήματος Γουμένισσας. Μετά από 2ωρη μάχη οι αντάρτες αποχώρησαν.

Στις 24 Ιουλίου 1946 εκτελέστηκε στη Θεσσαλονίκη, καταδικασθείς εις θάνατο από το έκτακτο στρατοδικείο Θεσσαλονίκης γιατί κρίθηκε ένοχος ως αρχηγός της επιχείρησης κατά του Αστυνομικού Σταθμού Ειδομένης ο αντάρτης Πέτρος Λυμπερίδης από την Ειδομένη.


Στις 26 Ιουλίου 1946 με απόφαση στρατοδικείου εκτελούνται στα Γιαννιτσά 7 αντάρτες του ΚΚΕ μεταξύ των οποίων η δασκάλα Ειρήνη Γκίνη από τα Ξανθόγεια Έδεσσας κι ο Γεώργιος Μουτσάκης από τα Πλάγια.




Δημοσίευμα της εφημερίδας ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ της 5/7/1946 σχετικό με την επίθεση στο Σταθμό Χωρ/κης Ειδομένης.


Στις 29 Ιουλίου 1946 δολοφονήθηκαν από αντάρτες της ομάδας του Τσικ-Βασίλη στη διαδρομή Πλαγίων – Αξιουπόλεως: ο πρόεδρος της Κοινότητας και της Παράταξης Εθνικοφρόνων Πλαγίων Γρηγόριος Μαμτζαδέρης, ο Αγροφύλακας των Πλαγίων Νικόλαος Σμυρλίδης και ο αρχηγός των προσκόπων Φανού Ιωάννης Τσακιρίδης.

Στις 15 Αυγούστου 1946, στο ενδιάμεσο της διαδρομής Ειδομένης - Πλαγίων, στο ύψος της περιοχής του κάμπου, δολοφονήθηκε ο δάσκαλος της Ειδομένης Γεώργιος Σιδηρόπουλος από την ομάδα του αντάρτη Βασίλειου Μαρτινίδη, (Τσικ-Βασίλη).


Στις 9/5/2016 άγνωστοι κατέστρεψαν στο προαύλιο του σχολείου της Ειδομένης το ταφικό μνημείο του δάσκαλου Σιδηρόπουλου.


Άρθρο της εφημερίδας ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ της 17/8/1946 που αναφέρει μεταξύ άλλων τη δολοφονία του δάσκαλου Σιδηρόπουλου.

Σύμφωνα με την εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ της 7 Σεπτεμβρίου 1946: Στις 1 Σεπτεμβρίου 1946 αεροσκάφος της ελληνικής πολεμικής αεροπορίας που εκτελούσε πτήσεις στον εναέριο χώρο της Ειδομένης, βλήθηκε από Γιουγκοσλάβικα αντιαεροπορικά πυρά και εκτέλεσε αναγκαστική προσγείωση στο Γιουγκοσλαβικό έδαφος όταν κατά την πτήση του παραβίασε ελάχιστα τον εναέριο χώρο της Γιουγκοσλαβίας. Ο Υποσμηναγός πιλότος συνελήφθη από Γιουγκοσλάβους στρατιώτες και το αεροσκάφος υπέστη ζημιές κατά την αναγκαστική προσγείωση. Το θέμα απασχόλησε έντονα τη διπλωματία των δυο χωρών μέχρι τις 18 Οκτωβρίου 1946 που απελευθερώθηκε ο Έλληνας πιλότος και παρελήφθη από τις ελληνικές αρχές το αεροσκάφος.

Στις 6 Νοεμβρίου 1946 ομάδα ανταρτών επιτέθηκε στο χωριό Στάθης Παιονίας, πυρπόλησε οικίες και κατέστρεψε με τσεκούρι σε 32 σημεία τις τηλεγραφικές γραμμές Αξιουπόλεως – Γουμένισσας.

Σύμφωνα με την ιστοσελίδα «Σκεφτόμαστε Ελληνικά» Στις 13 Νοεμβρίου 1946 δύναμη περίπου 800 ανταρτών εξουδετερώνει τη φρουρά του Σκρά (5 αξιωματικούς και 40 στρατιώτες της Εθνικής Φρουράς). Οι αντάρτες εισβάλλουν στο χωριό από την περιοχή της Γιουγκοσλαβίας και μεταξύ άλλων κατοίκων-θυμάτων τους, βασανίζουν με ιδιαίτερη σκληρότητα και τελικά δολοφονούν τη δασκάλα του χωριού Βασιλική Παπαθανασίου.
Το χρονικό της μάχης αλλά και της σφαγής των αμάχων περιγράφεται στην ιστοσελίδα http://eoniaellhnikhpisti.blogspot.com/2018/11/blog-post_11.html?m=1


Δημοσίευμα της εφημερίδας ΕΜΠΡΟΣ της 15/11/1946 σχετικό
με την μάχη του Σκρά.

Στις 15 Νοεμβρίου 1946 δυνάμεις ανταρτών επιτίθενται κατά της φρουράς του Αρχάγγελου. Νεκροί 8 εθνοφύλακες και ο διοικητής τους Λοχαγός Γεώργιος Σισμάνης. Με την άφιξη ενισχύσεων του στρατού οι ανταρτικές δυνάμεις υποχώρησαν στο όρος Τζένα.


Στις 26 Νοεμβρίου 1946 έξω από το χωριό Κάρπη, στις χαράδρες Πτερωτού και Καμπά, απόσπασμα της Χωροφυλακής καταδίωξε και συνεπλάκη με ομάδα ανταρτών. 16 αντάρτες φονεύθηκαν στη μάχη ενώ οι υπόλοιποι συμπτύχθηκαν προς το χωριό Μεγάλα Λιβάδια.

Σύμφωνα με την ιστοσελίδα https://averoph.wordpress.com στις 26 Νοεμβρίου 1946 ομάδες ανταρτών από το όρος Πάικο επιτίθενται κατά του 8ου Λόχου Κυνηγών Χωροφυλακής που είχε έδρα το χωριό Μάνδαλος, βορειοδυτικά των Γιαννιτσών. Κατά τη μάχη σκοτώθηκαν 12 Χωροφύλακες και 12 αντάρτες. Οι επιζήσαντες χωροφύλακες υποχώρησαν όταν οι αντάρτες κυριάρχησαν στη μάχη. Οι αντάρτες εισήλθαν στο χωριό και δολοφόνησαν με φρικιαστικές μεθόδους 24 πολίτες κατοίκους μεταξύ των οποίων 11 ανήλικα παιδιά. Κατά την επικράτησή τους έκαψαν 45 σπίτια του χωριού, 40 αχυρώνες και το όχημα της Χωροφυλακής. Το χωριό ανακαταλήφθηκε από δυνάμεις του Γ΄ Σ. Στρατού το πρωί της 27 Νοεμβρίου.


Στις 30 Νοεμβρίου 1946 ο στρατός ξεκινάει εκκαθαριστικές επιχειρήσεις κατά των ανταρτών στο όρος Πάικο με τη συνδρομή της αεροπορίας.



Στις 30 Νοεμβρίου 1946 ο Στρατός επιτίθεται εναντίον των ανταρτών στην ορεινή περιοχή της Κούπας Παιονίας. Μετά από οχτάωρη μάχη οι δυνάμεις του Στρατού αποσύρθηκαν από την περιοχή.


Στις 2 Δεκεμβρίου 1946 στη διαδρομή Γουμένισσας Γιαννιτσών, πλησίον του χωριού Φιλυριά, όχημα της Χωροφυλακής προσέκρουσε σε νάρκη. Νεκροί 10 άνδρες της Χωροφυλακής και 3 Αξιωματικοί του Στρατού.

Στις 3 Δεκεμβρίου 1946 κατά τη διάρκεια εκκαθαριστικών επιχειρήσεων του Στρατού κατά των ανταρτών πυρπολήθηκε το χωριό Κούπα.

Στις 8 Δεκεμβρίου 1946 στα πλαίσια των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων του Στρατού, 70 κάτοικοι του χωριού Κάρπη μεταφέρονται στη Γουμένισσα.


Στις 9 Ιανουαρίου 1947 ο διάδοχος Παύλος συνοδευόμενος από τους στρατηγούς Βεντήρη και Παπαγεωργίου επισκέφθηκε τις φρουρές του χωριού Εύζωνοι και των κωμοπόλεων Αξιουπόλεως και Πολυκάστρου.


Κατά το διάστημα από 10 έως 15 Ιανουαρίου 1947 αντάρτες κατέστρεψαν δύο οδικές γέφυρες μεταξύ των χωριών Φανού και Πηγής.



Στις 15 Ιανουαρίου 1947 πολυμελής αντάρτικη ομάδα επιτέθηκε στο χωριό Γοργόπη και κατέστρεψε το κοινοτικό κατάστημα. Ένοπλοι χωρικοί υπερασπίστηκαν το χωριό και απώθησαν τους αντάρτες.



Στις 18 Μαρτίου 1947 αντάρτες επιτίθενται κατά του στρατού στην περιοχή του Σκρά την ώρα που βρίσκονταν εκεί η Διεθνής Επιτροπή του ΟΗΕ που εξέταζε τα εγκλήματα των ανταρτών στο Σκρά την 13/11/1946.



Στις 19 Μαρτίου 1947 η Διεθνής Επιτροπή του ΟΗΕ για τις ανάγκες των ερευνών της βρέθηκε στη Γευγελή. Έξω από το κτήριο που θα συνεδρίαζε, οργανωμένος όχλος με πλακάτ που έγραφαν «Κάτω οι σφαγείς των Σλαυομακεδόνων» επιτέθηκαν κατά των Ελλήνων μελών της επιτροπής Κύρο Τρανό και ταξίαρχο κ. Ιατρού.


Στις 28 Μαρτίου 1947 περί ώρα 00.05, περιπολία του Σταθμού Χωροφυλακής Άσπρου δέχθηκε επίθεση ενεδρευόντων ανταρτών στο ανατολικό άκρο του χωριού. Το επεισόδιο έληξε χωρίς απώλειες.

Σύμφωνα με το βιβλίο «Ιστορία Ελληνικής Χωροφυλακής 1936 -1950» του Απόστολου Δασκαλάκη την νύχτα της 26 Μαΐου 1947 25μελής έφιππη ομάδα ανταρτών επιτέθηκε στον Σταθμό χωροφυλακής Άσπρου. Δόθηκε μάχη μιας ώρας κατά την οποία σκοτώθηκε ο αστυνομικός σταθμάρχης.


Στις 19 προς 20 Ιουνίου 1947 τη νύχτα, 150μελής ομάδα ανταρτών επιτέθηκε κατά της Γουμένισσας και της δύναμης της Χωροφυλακής. Επλήγη το κτήριο της Χωροφυλακής, το τηλεγραφείο και οικίες. Από την 5ωρη μάχη έχασε τη ζωή του ο αρχηγός των αντάρτών.


Στις 23 Ιουνίου 1947 περί ώρα 22.00 πολυμελής ομάδα ανταρτών επιτέθηκε κατά του χωριού Φιλυριά, συνεπλάκησαν με το στρατό και ΜΑΥ ενώ έκαψαν τα σπίτια των Ι. Τσαγανίδη, Κ. Παπαδόπουλου και Θ. Σταγκίδη και στρατολόγησαν βιαίως 6 άνδρες του χωριού. Αναχώρησαν προς Γιαννιτσά με την εμφάνιση ενισχύσεων του στρατού.

Στις 24 Αυγούστου 1947 τη νύχτα, 300μελής ομάδα ανταρτών επιτέθηκε κατά της Γουμένισσας. Επακολούθησε συμπλοκή με την δύναμη του στρατού και της χωροφυλακής. Οι αντάρτες διείσδυσαν στην πόλη κι έκαψαν 35 οικίες και καταστήματα. Επι του πεδίου της μάχης βρέθηκαν 6 νεκροί αντάρτες, 3 στρατιώτες και 2 άμαχοι.

Στις 24 Αυγούστου 1947 ομάδα ανταρτών επιτέθηκε κατά του χωριού Γοργόπη και κατά των δυνάμεων που υπεράσπιζαν την γέφυρα του χωριού. Οι αντάρτες κυριάρχησαν στο χωριό, πυρπόλησαν 45 οικίες, δολοφόνησαν 4 αμάχους εκ των οποίων τα 2 παιδιά 6 ετών και απήγαγαν 6 κατοίκους.


Στις 29 Οκτωβρίου 1947 περί τους 150 αντάρτες επιτέθηκαν στο χωριό Βασιλίτσα, εξουδετέρωσαν την άμυνα των ΜΑΥ, πυρπόλησαν 6 οικίες και δολοφόνησαν 2 γυναίκες.

Στις 4 Νοεμβρίου 1947 ομάδα ανταρτών επιτέθηκε στο χωριό Τούμπα Παιονίας και πυρπόλησε 4 οικίες και το Κοινοτικό Κατάστημα.

Στις 5 Νοεμβρίου 1947 ο λόχος της Εθνικής Φρουράς Γουμένισσας κατευθυνόμενος προς το χωριό Κάρπη δέχθηκε επίθεση από 300 περίπου αντάρτες. Στην μάχη ο λόχος υποστηρίχθηκε από δυνάμεις πυροβολικού και αεροπορίας. Οι αντάρτες κατά την υποχώρησή τους έλαβαν μέρος σε νέα μάχη κατά του λόχου Φανού και τελικά συμπτύχθησαν προς το Πάικο με ακαθόριστες απώλειες.

Στις 21 Δεκεμβρίου 1947 περί ώρα 16.45 ομάδα ενεδρευόντων ανταρτών στο 3ο χλμ Γουμένισσας - Αξιούπολης επιτέθηκαν κατά διερχόμενου αυτοκινήτου της Υποδιεύθυνσης Χωροφυλακής Παιονίας. Οι 2 χωροφύλακες που επέβαιναν στο αυτοκίνητο κατόρθωσαν να υποχωρήσουν στο Σταθμό Χωροφυλακής Αξιουπόλεως ενω εγκατέλειψαν το αυτοκίνητο διάτρητο.




Δημοσίευμα της εφημερίδας ΕΜΠΡΟΣ της 11 Ιανουαρίου 1948 σχετικό με την επίθεση ανταρτών στην Ειδομένη


Στις 10 Ιανουαρίου 1948 περί τους 200 αντάρτες εισήλθαν στο ελληνικό έδαφος μέσω της Γευγελής Γιουγκοσλαβίας κι επιτέθηκαν κατά του χωριού Ειδομένη και του Σταθμού Χωροφυλακής με δύναμη 10 χωροφυλάκων από τους οποίους οι 7 τραυματίστηκαν κατά τη μάχη. Οι αντάρτες λεηλάτησαν και πυρπόλησαν 20 οικίες και καταστήματα, απήγαγαν 5 άτομα και με την άφιξη ενισχύσεων του Στρατού υποχώρησαν στο Γιουγκοσλάβικο έδαφος.

Στις 26 Ιανουαρίου 1948 περί ώρα 21.00 δύναμη ανταρτών επιτέθηκε στα χωριά Μικρόδασος και Πλατανιά. Η επίθεση αποκρούστηκε από 30μελή ομάδα στρατιωτών και Μ.Α.Υ. που έσπευσαν από τους Ευζώνους.

Στις 29 Ιανουαρίου 1948 δυνάμεις του Στρατού επιτέθηκαν στην περιοχή του χωριού Κορώνα Παιονίας εναντίον αντάρτικων ομάδων της περιοχής οι οποίες υποχώρησαν στο γιουγκοσλαβικό έδαφος εγκαταλείποντας στο πεδίο της μάχης 2 νεκρούς.

Στις 2 Φεβρουαρίου 1948 ομάδα ανταρτών έπεσε σε ενέδρα του Στρατού στην περιοχή του χωριού Μεταμόρφωση Παιονίας. Στη μάχη φονεύθηκαν 3 αντάρτες.


Στις 11 Μαρτίου 1948 περί ώρα 24.00 ομάδα τουλάχιστον 100 ανταρτών επιτέθηκε κατά του Σταθμού Χωροφυλακής Ευρώπου και μετά δύο ωρών μάχη αποχώρησαν.

Στις 13 προς 14 Μαρτίου 1948 τη νύχτα, 350μελής ομάδα ανταρτών επιτέθηκε στον Σταθμό Χωροφυλακής Αξιουπόλεως. Πυρπόλησαν 10 οικίες, λεηλάτησαν καταστήματα και απήγαγαν κατοίκους. Δόθηκε 4ωρη μάχη στην οποία σκοτώθηκε ένας οπλίτης ΜΑΥ ενώ είναι αδιευκρίνιστες οι απώλειες των ανταρτών.


Στις 14 Μαρτίου 1948 περί την 03.00 αντάρτες έβαλαν με 15 βλήματα όλμων την Γουμένισσα κατά το χρόνο που άλλες ανταρτικές ομάδες εισέβαλαν στην Αξιούπολη. Από τις βολές όλμων έχασε τη ζωή του ένας υπολοχαγός.


Δημοσίευμα της εφημερίδας ΕΜΠΡΟΣ της 27 Ιουλίου 1948 αναφέρει πως φλέγεται ο ορεινός όγκος του Πάικου από τις επιχειρήσεις του εθνικού στρατού κατά των ανταρτών.


Στις 27 Σεπτεμβρίου 1948 πολυμελής ομάδα ανταρτών εισέβαλε στο χωριό Πευκόδασος, στρατολόγησε 5 κατοίκους, μάζεψε τρόφιμα από τους χωρικούς και τράπηκε σε φυγή μετά την καταδίωξή της από τη στρατιωτική δύναμη της περιοχής.

Στις 22 Δεκεμβρίου 1948 περί ώρα 07.30, συγκρότημα ανταρτών επιτέθηκε στον Σταθμό Χωροφυλακής Ευζώνων με βλήμματα ορεινού πυροβολικού των 7,5΄΄ χωρίς αποτέλεσμα και υποχώρησαν.






Κοτζά Ντερέ - Απομεινάρια της γέφυρας οδικού δικτύου Πλαγίων - Αξιουπόλεως που την ανατίναξαν οι αντάρτες το 1947.