Μνημείο πεσόντων στα γαλλικά μνήματα του χωριού Φανός

Αγροτική περιοχή Φανού - Μνημείο Γάλλων πεσόντων (πίσω από το μνημείο διακρίνεται ο αγροτικός δρόμος).
Πηγή φωτογραφίας: Θοδωρής Π. Μποράκης

Υπάρχει ένα παλιό μνημείο στην περιοχή "Τσάνγκα", στο Φανό. Μετά το χωριό, σε 1,5 χιλιόμετρα στην επαρχιακή οδό Φανού – Σκρά, στην αριστερή πλευρά του οδοστρώματος, υπάρχει πινακίδα της Δασικής υπηρεσίας που κατευθύνει αριστερά σε αγροτικό δρόμο και αναγράφει «Φανός – Γαλλικά μνήματα 5 χιλιόμετρα».
Στο 5ο περίπου χιλιόμετρο, αριστερά και χαμηλότερα του χωματόδρομου βρίσκεται η στήλη του μνημείου μέσα σε θαμνώδη βλάστηση. Γύρω από την στήλη πιθανότατα να υπήρχαν παλιά οι τάφοι των Γάλλων στρατιωτών. Το μνημείο βρίσκεται σε υψόμετρο 269 μέτρων και το γεωγραφικό του στίγμα είναι: Ν 41 04 004, Ε 022 26 914.
Η στήλη του μνημείου, ύψους 2,5 περίπου μέτρα, χρονολογείται από την εποχή του Β’ Βαλκανικού Πολέμου και κατασκευάστηκε κατά τα έτη 1916 - 1917. Έχει υποστεί έντονες φθορές από την πολυκαιρία και τις ανθρώπινες επεμβάσεις, και αναγράφει: «15 INF», «MORTS POUR LA PATRIE».

Σχετικά με τις σωρούς των πολεμιστών, επισημαίνεται από τον καθηγητή κ. Βλάση Βλασίδη ότι  δίπλα στο μνημείο υπήρχε και νεκροταφείο, όπως και στο Δρέβενο. Τα νεκροταφεία αυτά άδειασαν το 1920 οπότε και μια γαλλική στρατιωτική επιτροπή ήλθε και έκανε εκταφές και μάζεψε τους νεκρούς Γάλλους στρατιώτες σε 12 νεκροταφεία από τη Φλώρινα μέχρι τη Θεσσαλονίκη. Στην περιοχή υπήρχε τέτοιο νεκροταφείο στη Γουμένισσα, στην Αξιούπολη και στο Πολύκαστρο με χιλιάδες νεκρούς. Τελικά όλα -πλην του Ζειτινλίκ - άδειασαν και οι νεκροί μεταφέρθηκαν στη Γαλλία. Σύμφωνα με την στρατιωτική επιτροπή τα μνημεία έπρεπε να διατηρηθούν στο χώρο τους. Γι αυτό και διατηρείται αυτό το μνημείο στο Φανό, λίγο πιο κάτω στο ίδιο ποτάμι μια πυραμίδα και στο Δρέβενο το μνημείο της 168ης. [Πηγή πληροφορίας: Βλάσης Βλασίδης "Μεταξύ Μνήμης και Λήθης - Μνημεία και κοιμητήρια του Μακεδονικού Μετώπου", 2016, εκδ. Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα.]

     Η βάση του μνημείου των ελληνικών μνημάτων.
 Πηγή φωτογραφίας: Θοδωρής Π. Μποράκης

Τα ελληνικά στρατιωτικά μνήματα, βρίσκονται σε απόσταση περίπου 500 μέτρων νότια από το μνημείο Γάλλων πεσόντων, με κίνηση οδοιπορικώς σε εκτός δρόμου έδαφος, παράλληλα με την αριστερή όχθη κοντινού χειμάρου. Ο χώρος των μνημάτων διακρίνεται δύσκολα, στα 20 περίπου μέτρα ψηλότερα από την αριστερή όχθη του χειμάρου, μέσα σε χαμηλή περίβολο. 
Οι τάφοι δεν υφίστανται πλέον και στο χώρο, μέσα σε πυκνή βλάστηση υπάρχει μια βάση μνημείου ύψους περίπου 1,20 μ. (παραπάνω εικόνα), τμήματα της χαμηλής περιβόλου καθώς και 2 στήλες που καθορίζουν τον χώρο εισόδου στα μνήματα. Πιθανότατα το 1916 να υπήρχε δρόμος μπροστά από την είσοδο των μνημάτων.


     Τμήμα της περιβόλου των ελληνικών μνημάτων.
Πηγή φωτογραφίας: Θοδωρής Π. Μποράκης



Πύλη εισόδου των ελληνικών μνημάτων
Πηγή φωτογραφίας: Θοδωρής Π. Μποράκης