Αλησμόνητες πατρίδες των Πλαγιωτών - Το Αρναούτκιοϊ ή Παπσού της επαρχίας Δέρκων (Arnavutköy)

Χάρτης του 1850, της ευρύτερης περιοχής βορειοδυτικά της Κωνσταντινούπολης, όπου αποτυπώνονται τα ελληνικά χωριά Αρναούτκιοϊ (Arnaoyt Kevi) και Μπογάζκιοϊ (Boghas Kevi). Η φωτογραφία προέρχεται από την τουρκική ιστοσελίδα arnavutkoyden.



Είναι χτισμένο βόρεια του δάσους Samlar και υπάγεται στο βορειοδυτικό τμήμα της επαρχίας Gaziosmanpasa. Το Αρναούτκιοϊ (Arnaout kevi σε χάρτη του 1850), (Arnautkioi σε χάρτη του 1890) είναι χωριό της περιοχής της Κωνσταντινούπολης και βρίσκεται σε υψόμετρο 158 μέτρων, 25 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Οικουμενικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης με γεωγραφικό στίγμα: 41°11'8"N, 28°44'21"E. Η ευρύτερη περιοχή σήμερα υπάγεται στο νομό Κωνσταντινουπόλεως, και βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα της επαρχίας Gaziosmanpasa. Το Αρναούτκιοϊ της επαρχίας Δέρκων δεν πρέπει να συγχέεται με τη συνοικία της Κωνσταντινούπολης, Αρναούτκιοϊ (Μέγα Ρέμα), της περιοχής Μπεσίκτας, ούτε με το Αρναούτκιοϊ της περιοχής Αδριανουπόλεως. 

Ήταν ένα χωριό ελληνικό που προϋπήρχε από τον 19ο αιώνα. Προ της ανταλλαγής πληθυσμών ανήκε στην Μητρόπολη Δέρκων. Κατά τα έτη 1910 – 1912 καταγράφηκαν στο χωριό 972 Έλληνες κάτοικοι και ουδείς Τούρκος.[1] Οι κάτοικοι του χωριού ασχολούνταν με τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την μελισσοκομία και την παραγωγή ξυλανθράκων (κάρβουνων). Τά προϊόντα που παρήγαγαν ήταν: λινάρι, σιτάρι, σταφύλι κλπ. 



Για το Αρναούτκιοϊ αναγράφονται τα εξής στο περιοδικό ΘΡΑΚΙΚΑ[2]: «Αρναούτκιοϊ ή Παπτσού· οι κάτοικοι Παπτιανίτες. Μεσόγειον χωρίον ΝΑ και πλησιέστατα προς το Αγιασματάκι, από το οποίον είναι και μεγαλύτερον. Είχε ναόν του Αγ. Αθανασίου[3], πανηγυρίζοντα την 2 Μαΐου, οπότε εγίνετο με πλειοδοσίαν περίεργον η δωρεάν προσφορά λαδιού προς τον ναόν από τους κατοίκους! Κατά την πανήγυρίν των όλοι εμαγείρευον αρνί ψητό. Και το χωρίον αυτό είχεν εκδόσει χάρτινα «αντικαταστατικά» ή «παράδες της εκκλησίας» [4] κατά τα δύο χρόνια της τραγικής ζωής των Κωνσταντινουπολιτών και των περιχώρων επί ρωσοτουρκικού πολέμου· αντίτυπον αξίας 20 παράδων, κατέχει η συλλογή του Μουσείου Μπενάκη. 
Το 1884 είχεν 130 οικογενείας· το μικρον μικτόν σχολείον του είχε 50 παιδιά με διδάσκαλον, αντί 30 λίρες Τουρκίας ετησίως, προερχομένων από τα κοινοτικά κτήματα. Το 1909 -1911 είχε περί τας 160 οικογενείας ορθοδόξων, που συνετήρουν εις διώροφον οίκημα σχολείον τριτάξιον δημοτικόν, αλλ’ ακατάρτιστον. 
Οι κάτοικοί του περιληφθέντες εις την ανταλλαγήν, προσέφυγον το 1924 εις την Ελλάδα, εγκατασταθέντες άλλοι εις τους Δώδεκα Αποστόλους της υποδιοικήσεως Κιλκίς της Μακεδονίας και άλλοι εις την Χαλκιδικήν, εις το Ακιντζιλάρ και Καρασινάν, ζώντες μαζί με εντοπίους ακτήμονας».

Ελληνική εκκλησία στο Αρναούτκιοϊ που οι Τούρκοι μετέτρεψαν σε τζαμί.
Πηγή φωτογραφίας: Ιστοσελίδα 
http://www.taksimyapi.tc/portfolio/arnavutkoy-osmanli-camii

Σύμφωνα με το βιβλίο «ΘΡΑΚΗ»[5]: «Από 50-70 μαθητές φοιτούσαν (στα τέλη του 19ου αιώνα) σε καθένα από τα σχολεία του Ακαλάνη, του Αμπαρλή, του Αρναούτκιοϊ και του Βελιγραδίου». Στο ίδιο βιβλίο αναφέρεται ότι «Μικρός αριθμός Ελλήνων διαβιούσε στις αρχές της δεύτερης δεκαετίας του 20ού αιώνα στα χωριά Αη Πάς, Αη Γιώργης, Ακαλάνι, Αμπαρλή, Αρναούτκιοϊ, Γαλατάρια, Γενή Μαχαλέ και Γρύπες». 

Στο βιβλίο «Μαύρη Βίβλος Διωγμών και Μαρτυρίων του εν Τουρκία Ελληνισμού, 1914–1918»[6] αναφέρονται τα εξής σχετικά με το χωριό κατά την περίοδο του Α΄ βαλκανικού πολέμου: «Εις το χωρίον Αρναούτκιοϊ επεκράτησε πλήρης τρομοκρατία. Ο Σωτήριος Ράλλης, ο Παναγιώτης Γεωργίου και ο Θεοδόσιος Αλεξάνδρου την 11η Μαΐου μεταβάντες εις το δάσος του χωρίου προς κατασκευήν ανθράκων υπέστησαν επίθεσιν ενόπλων Τούρκων· και ο μεν πρώτος κατά την γενομένην νεκροψίαν εφονεύθη δια ξιφολόγχης, θραυσθέντος και του κρανίου αυτού, ο δεύτερος επυροβολήθη εκ των όπισθεν και εκτυπήθη δια μαχαίρας εις τον λαιμόν, από του σώματος δε αυτού εξήχθησαν τέσσαρα κυβερνητικά φυσίγγια, από δε του νεκρού του Θεοδοσίου εξήχθησαν τρεις σφαίραι. Εν τω αυτώ χωρίω εν διαστήματι δύο εβδομάδων εφονεύθησαν 14 οικογενειάρχαι. Ο Χαρίτων Εμμανουήλ τη 28 Ιουνίου 1914 μεταβάς ίνα ξυλευθή από του κοινοτικού δάσους παρά το οθωμανικόν χωρίον Σαμλάρ ετραυματίσθη δια πυροβολισμού υπό τριών ωπλισμένων Τούρκων, εκ των οποίων δύο στρατιώται και εις χωροφύλαξ». 

Στην τουρκική ιστοσελίδα για το Αρναούτκιοϊ[7] αναφέρεται πως υπήρχαν εγκατεστημένα στην «Παλιά πόλη» 180 ελληνικά νοικοκυριά και πιθανόν με την ανταλλαγή πληθυσμών να ήρθαν στην περιοχή Τούρκοι που ζούσαν στη Δράμα. 

Στο Αρναούτκιοϊ, στη συμβολή των οδών Yildirim Beyazit και Sokullu Mehmet υπάρχει μια ελληνική εκκλησία που εκτιμάται πως χτίστηκε το 1595 και οι Τούρκοι την έχουν μετατρέψει από το 1991 σε τζαμί (Osmanli camii) [8].


Κατάσταση αρχηγών και μελών, κλάδων της οικογένειας Τοπουζάκη, από το Αρναούτκιοϊ. Οι περισσότεροι εγκαταστάθηκαν κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών (1923 - 1924) στον Αγ. Διονύσιο Χαλκιδικής. Πηγή: «Ονομαστικό ευρετήριο αγροτών προσφύγων» της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων, Αθήνα, 1928.

Σύμφωνα με την έρευνα της ιστοσελίδας «Στα Πλάγια Παιονίας» http://plagia-paionias.blogspot.com, ύστερα από ανάλυση του «Ονομαστικού ευρετηρίου αγροτών προσφύγων» της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων, Αθήνα, 1928, που περιλαμβάνει ονομαστικούς καταλόγους προσφύγων με αναγραφή του τόπου καταγωγής τους και του τόπου εγκατάστασής τους στην Ελλάδα, κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1924 οι Έλληνες κάτοικοι του Αρναούτκιοϊ που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το χωριό, αφίχθηκαν στην Ελλάδα. Το 51% των οικογενειών εγκαταστάθηκαν στο χωριό Άγιος Διονύσιος (Διονυσίου) της Χαλκιδικής, το 28,5% των οικογενειών εγκαταστάθηκαν στο χωριό Άγιοι Απόστολοι (Πέλλα) Πέλλης, το 11,8% των οικογενειών εγκαταστάθηκαν στο Καρασινάν (Πλάγια) Παιονίας Κιλκίς και το υπόλοιπο 8,7% των οικογενειών εγκαταστάθηκαν στα χωριά Νικηφόρο Δράμας, Μυροβλήτη Δράμας, Φιλώτας Φλωρίνης, Πρόχωμα Θεσσαλονίκης, Ν. Ραιδεστό Θεσσαλονίκης, Γέφυρα Θεσσαλονίκης, Κασκάρκα (Καλοχώρι) Θεσσαλονίκης, Ροδόκηπος Χαλκιδικής, Κοπανός Ημαθίας και Γουμένισσα Κιλκίς. 


Από τις οικογένειες των Ελλήνων προσφύγων που εγκαταστάθηκαν το 1924 στα Πλάγια (Καράσιναν), οι προερχόμενοι από το Αρναούτκιοϊ αποτέλεσαν το 11,76% των οικογενειών του χωριού.




[1] «ΘΡΑΚΙΚΑ σύγγραμα περιοδικον εκδιδόμενον υπό του εν Αθήναις «Θρακικού Κέντρου». Τόμος 19ος , Εν Αθήναις 1939». Θεματική ενότητα: «Το δέλτα του Βυζαντίου» του Μιλτ. Σαράντη.
[2] «ΘΡΑΚΙΚΑ, σύγγραμα περιοδικον εκδιδόμενον υπό του εν Αθήναις «Θρακικού Κέντρου». Τόμος 12ος , Εν Αθήναις 1939». Θεματική ενότητα: «Από την Ανατολικήν Θράκην – Η επαρχία Δέρκων» σελ. 184 [8. Αρναούτκιοϊ] του Αθ. Γαϊτάνου – Γιαννιού.  
[3] Σχετικά με τις εκκλησίες των χωριών της Ιεράς Μητροπόλεως Δέρκων υπάρχει κατάσταση Ιερών Ναών στο περιοδικό «ΘΡΑΚΙΚΑ σύγγραμα περιοδικον εκδιδόμενον υπό του εν Αθήναις «Θρακικού Κέντρου». Τόμος 19ος , Εν Αθήναις 1939». Θεματική ενότητα: «Το δέλτα του Βυζαντίου» του Μιλτ. Σαράντη.
[4] [Κατά το 1877, εις την μεγάλην έλλειψιν αργυρού και χαλκού... πολλαί θρακικαί κοινότητες, εξέδωκαν χάρτινον «αντικαταστατικόν» νόμισμα ή «παράδες της εκκλησίας» αξίας 5 – 40 παράδων, που είχε δικαίωμα κυκλοφορίας μόνον εντός του ναού.
Αντίτυπα παράδων των εκκλησιών θρακικών χωριών κατέχει το Μουσείον Μπενάκη Αθηνών. Τα εκ χαρτονίου λεπτού αυτά αναπληρωτικά  νομίσματα δεν είναι χαρτονομίσματα (καϊμέδες) ούτε κέρματα, εφόσον η λέξις εξυπακούσει μέταλλον, ο λαός τα έλεγε «παράδες της εκκλησίας». Η νομισματολογία ονομάζει «σύμβολα» τα ανταλλασσόμενα με νόμισμα· αλλ’ αυτά δεν αντηλλάσσοντο, εξεπροσώπουν αυτό το νόμισμα...]  Περιοδικό ΘΡΑΚΙΚΑ τ. 12, Θεματική ενότητα: «Από την Ανατολικήν Θράκην – Η επαρχία Δέρκων» του Αθ. Γαϊτάνου – Γιαννιού, σελ. 172.
[5]«ΘΡΑΚΗ» του Κωνσταντίνου Α Βακαλόπουλου, Εκδ. Αφοί Κυριακίδη, 1993
[6] «Μαύρη Βίβλος Διωγμών και Μαρτυρίων του εν Τουρκία Ελληνισμού, 1914–1918» Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως 1919, στην ενότητα «Διωγμοί και μαρτύρια του εν Θράκη ομογενούς πληθυσμού» στο κεφάλαιο Η΄ «Επαρχία Δέρκων» σελ.50
[7] http://www.arnavutkoyrehberi.com/eski-arnavutkoy-fg63.html
[8] Σχετικά με την ελληνική εκκλησία του Αρναούτκιοϊ αναφέρει τουρκική πινακίδα πως: εκτιμάται ότι χτίστηκε ως ελληνική εκκλησία το 1595 και το 1991 μετατράπηκε σε τζαμί. http://www.taksimyapi.tc/portfolio/arnavutkoy-osmanli-camii








Στη φωτογραφία εικονίζονται Πλαγιώτισσες στο δρόμο μεταξύ εκκλησίας και γραφείου της κοινότητας (το κτήριο της κοινότητας Πλαγίων είναι το δεύτερο από αριστερά) σε βάφτιση στις 21 Ιουλίου 1956. Στο κέντρο της φωτογραφίας, με τα μαύρα και το παιδί στην αγκαλιά, είναι η Ζωή Καράνταγλη, η «Παπσανή», από το Παπσού (Αρναούτκιοϊ), η μαμή του χωριού μας. Η φωτογραφία έχει ληφθεί από τον φωτογράφο Ιορδάνη Χατζημήτσου από τη Θεσσαλονίκη και προήλθε από το αρχείο της κ. Βούλας Ιντζέ-Πασατσιφλικιώτη.